<em><strong>Thông tin về thị trường từ xã hội dân sự cũng
là những thông tin mà người ta có thể kiểm chứng một cách
cụ thể nhất.</strong></em>
Những hậu quả của sự thiếu thông tin trong thời gian qua đã
đủ để khẳng định sự cần thiết trong việc minh bạch hoá
thông tin khi mà có quá nhiều tin đồn gây hoang mang trong dư
luận và đã có hậu quả không mong muốn.
<h2>Bắt nguồn từ sự... thiếu minh bạch</h2>
Chưa bao giờ đòi hỏi về tính minh bạch lại cao như lúc này.
Trên thị trường chứng khoán nhà đầu tư mong mỏi và đặt
niềm tin vào sự làm ăn minh bạch của các công ty.
Trong công tác cán bộ, đòi hỏi phải công khai quy trình bổ
nhiệm.
Trong xét xử người dân muốn tiếp cận các phán quyết của
toà án trên các phương tiện thông tin đại chúng, để giám
sát nhân viên công quyền, người dân đòi hỏi họ phải công
khai tài sản....
Những tiêu cực phát sinh trong đời sống, trong sản xuất kinh
doanh, trong sinh hoạt chính trị thời gian qua nhiều khi bắt
nguồn từ việc... thiếu minh bạch. Thiếu minh bạch là mảnh
đất tốt cho nhưng tin đồn thiếu thiện ý, cho cách xử sự
theo bản năng bầy đàn và người gánh chịu hậu quả đầu
tiên là những người lương thiện và ngay thẳng.
Nếu Rouseau nói rằng con người sinh ra vốn bình đẳng thì cần
hiểu là sự bình đẳng về tư cách con người. Khi có nhà
nước thì nó đã tước đi sự bình đẳng này: "Con người sinh
ra vốn tự do nhưng ở đâu nó cũng bị xiềng xích".
Về mặt thực tế, sự bình đẳng nhìn từ các khía cạnh tự
nhiên, kinh tế, cơ hội, thì con người ta sẽ không bình đẳng
và nhiệm vụ của nhà nước văn minh là khỏa lấp sự bất
bình đẳng này, đem đến những cơ hội ngang nhau cho các thành
viên trong xã hội.
Nói cách khác là nhà nước bên cạnh cổ vũ kẻ mạnh bởi họ
là động lực của phát triển thì không quên một nhiệm vụ
phải bảo vệ kẻ yếu thế.
Bình đẳng hay bất bình đẳng là một phạm trù phủ sóng mọi
lĩnh vực của đời sống xã hội và xuất hiện ở các quan
hệ khác nhau.
Điều đáng lo ngại chính là sự bất bình đẳng trong mối quan
hệ giữa cá nhân và công quyền, giữa các chủ thể của thị
trường.
<h2>"Ai che được miệng thế gian"?</h2>
Nếu xét bình đẳng trong mối quan hệ đó thì việc người ta
lo ngại về một tình trạng đang xảy ra là: Bất bình đẳng
thông tin còn nguy hiểm hơn bất bình đẳng về kinh tế là hoàn
toàn đúng.
Hiện thực đó đã và đang tồn tại trong xã hội hiện đại.
Xóa bỏ tình trạng này không chỉ trông chờ vào chủ thể là
nhà nước mà còn có những chủ thể khác và các cơ chế khác
ngoài nhà nước; trong đó, vai trò của xã hội dân sự đối
với sự bất bình đẳng hay bất cân xứng thông tin là một ví
dụ.
Xã hội dân sự có quyền lực riêng của nó. Điều này đã
được chứng minh bằng cả lý thuyết và thực tiễn. Quyền
lực của xã hội dân sự là phần còn lại của quyền lực
của cá nhân sau khi họ đã trao quyền tự nhiên của mình cho
nhà nước bằng khế ước.
Quyền lực của xã hội dân sự thể hiện ở việc nó buộc
nhà nước phải thận trọng trong việc ra chính sách và pháp
luật qua đó hạn chế sự lạm quyền. Đối với thị trường,
xã hội dân sự kiềm chế những khuyết tật của nó như cạnh
tranh không lành mạnh độc quyền, lừa đảo
Ngạn ngữ Việt Nam có câu rất hay mà có thể áp dụng khi nói
về vai trò của xã hội dân sự đối với thông tin: Ai che
được miệng thế gian? Cái mà ông bà ta gọi là "miệng thế
gian" phải chăng là tiếng nói, thông tin từ xã hội dân sự?
Từ quyền lực của xã hội dân sự thắp lên hy vọng cho
người ta ở việc nó sẽ góp phần thu hẹp sự bất bình
đẳng thông tin.
Xã hội dân sự có vai trò hịệu chỉnh với nhà nước, với
thị trường. Đối với các chủ thể này xã hội dân sự có
những hiệu chỉnh khác nhau, trong đó có việc góp phần đem
đến sự quân bình về thông tin và tiếp cận, sử dụng thônng
tin.
Để làm rõ vấn đề này cách tiếp cận chính là từ đặc
điểm, vai trò của xã hội dân sự và chính bản chất, đặc
điểm của cái gọi là thông tin.
Nhiều người luôn lo ngại và không thiện cảm với xã hội
dân sự vì họ cho rằng xã hội dân sự là sự đối trọng
với nhà nước - đối trọng theo nghĩa triệt tiêu, gây khó
dễ..., mà quên đi rằng xã hội dân sự và nhà nước còn có
mối quan hệ hỗ trợ cho nhau.
Sự tương tác giữa xã hội dân sự và nhà nước dù đôi lúc
có trong trạng thái đối trọng đi chăng nữa cũng không nằm
ngoài sự hỗ trợ. Thông tin có thể tiếp cận dựa trên hai
nguồn: Chính thống - các phương tiện thông tin của Chính phủ
hoặc được chính phủ kiểm duyệt và thông tin của xã hội
dân sự.
Không thể trông chờ vào chỉ duy nhất một nguồn thông tin
nào. Bởi mỗi nguồn thông tin đều có những hạn chế của nó
cả về độ chính xác lẫn sự nhanh nhạy. Xã hội dân sự
sẽ đem đến sự đa dạng về thông tin cho các đối tượng có
nhu cầu khác nhau.
Qua đó sẽ thiết lập thế quân bình trong thông tin khi mà nhà
nước không thể cung cấp thông tin cho xã hội.
Mặt khác thông tin từ xã hội dân sự rất hữu ích cho để
nhà nước, để nhà nước hoạch định chính sách và pháp
luật.
Sự bất bình đẳng thông tin làm cho các khuyết tật của thị
trường như: Lừa đảo, trái với các quy luật thị trường,
méo mó thị trường, cạnh tranh không lành mạnh.... có cơ hội
trỗi dậy và đương nhiên, người chịu hậu quả đầu tiên
và nặng nề nhất là những người dân lương thiện.
Trước tình trạng bất bình đẳng thông tin giữa các chủ thể
của thị trường thì nhà nước với công cụ pháp luật
dường như chỉ có tác dụng khi sự lừa đảo đã xẩy ra và
chắc chắn là muộn.
Xã hội dân sự với những lợi thế của nó sẽ đem đến
thông tin nhanh nhất và sức lan tỏa của nó rộng nhất và
khách quan nhất sẽ khỏa lấp những khoảng trống về thông tin
mà nhà nước không đảm đương được.
Thông tin về thị trường từ xã hội dân sự cũng là những
thông tin mà người ta có thể kiểm chứng một cách cụ thể
nhất.
Ở khía cạnh tích cực, thị trường không thể coi nhẹ giá
trị từ nguồn thông tin của xã hội dân sự. Các nhà buôn có
lẽ quan tâm nhiều đến nhu cầu, mong muốn các động thái
của thị trường từ chính khách hàng, hiệp hội người tiêu
dùng, hơn là các thông tin chính thống của nhà nước để
điều chỉnh hoạt động của mình.
Đến lượt mình, thị trường sẽ tổng hợp nhiều thông tin
từ xã hội dân sự cung cấp ngược trở lại cho xã hội, đáp
ứng được nhu cầu, lợi ích của người mua.
Sự tác động của xã hội dân sự thông qua nguồn thông tin mà
nó nắm giữ đến nhà nước và thị trường chúng tôi muốn
nói ở đây chính là sức ép mà nhiều người cho là đối
trọng, kiềm chế thiết nghĩ cũng không sai. Các tổ chức của
xã hội dân sự phản ánh lợi ích, nguyện vọng của các thành
viên.
Cần thông tin và muốn minh bạch thông tin là một trong những
lợi ích và nguyện vọng đó. Với vai trò phản biện của
mình, xã hội dân sự buộc nhà nước và thị trường phải
giải trình và qua sự giải trình đó, một lượng thông tin
khổng lồ và độ xác thực cao đã được cung cấp cho xã
hội. Cũng chính từ đó vai trò phản biện xã hội của xã
hội được củng cố.
Mặt khác, khi xuất hiện thông tin và sức ép yêu cầu giải
trình từ phía xã hội dân sự thì luồng thông tin nhà nước
đứng trước sự phản biện sắc sảo và thuyết phục. Thế
độc quyền thông tin và cung cấp thông tin bị phá vỡ thì sự
quân bình thông tin sẽ được thiết lập.
__________________________
[*] Viện nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật- Viện KHXH Việt
Nam
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13314), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét