Geoffrey Cain - Sự kỳ diệu của Việt Nam chấm dứt

<div class="special_quote"><center><img
src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh0Q9W4PR4YPpVAVVt6rYU_MXYbf78XI67tTVV-9_aJrTVp9m6_poPtj_pHcpLcFJaR7hT8LZlZq6980u4TzNjwsjX3aldcbjYYUdCjRMbAQM-wmnffZHr64SW4JXDM01pE4OZ1km1RcBI/s640/Screen+Shot+2012-07-09+at+8.16.53+PM.png"
/></center>

Theo khảo sát lần thứ 6 vào tháng 11/2011 của Grant Thornton
Việt Nam về quan điểm và triển vọng đầu tư tư nhân tại
Việt Nam, mức độ hấp dẫn đầu tư tư nhân của Việt Nam
đã sụt giảm mạnh so với 5 cuộc khảo sát trước đó, từ
mức 54% trong lần khảo sát đầu tiên vào tháng 5/2009, xuống
còn 38% trong lần khảo sát này. Lãi suất cao, nợ xấu tăng
nhanh, thanh khoản sụt giảm, lạm phát cao và tăng trưởng kinh
tế chậm lại đã khiến các nhà đầu tư tư nhân thận trọng
hơn rất nhiều so với thời điểm đầu năm 2011 trong các
quyết định đầu tư. Bên cạnh đó, cơ sở hạ tầng yếu
kém, hệ thống luật pháp thiếu đồng bộ, tham nhũng, quan
liêu,.. tiếp tục là những trở ngại lớn cho việc thu hút
đầu tư tư nhân của Việt Nam.

Trích từ <a href="http://danluan.org/node/13345">Bản báo cáo của
Uỷ Ban Giám Sát Tài Chính Quốc Gia đầu năm 2012</a></div>

<em><strong>Đã là quá đủ cho câu chuyện thành công tiếp theo
ở châu Á</strong></em>

<div class="boxright320"><img
src="http://anhbasam.files.wordpress.com/2012/07/h18.jpg?w=300&h=192"
/></div>
Thành phố Hồ Chí Minh – Tại cái nơi đã từng là một trong
những thị trường đang nổi lên sôi động nhất châu Á, Nguyen
Van Nguyen chỉ nhìn thấy phía trước là bầu trời ảm đạm.
Kể từ năm 2008, công ty của ông ở thủ phủ kinh tế miền nam
Việt Nam đã trải qua hai lần lạm phát rất đột ngột, đạt
đỉnh vào tháng 8-2011 ở mức 23% – là mức lạm phát cao nhất
châu Á vào thời điểm đó. Giờ đây, để tự bảo hiểm
trước rủi ro giá cả, ông chỉ nhận những đơn đặt hàng
nhỏ từ nước ngoài cho nhà máy của mình – Bình Minh – nhà
máy sản xuất mành trúc ở TP.HCM, từng một thời thịnh
vượng. Ông bảo rằng khách hàng ở Australia, châu Âu, và Mỹ
đều đã giảm bớt số đơn đặt hàng, sau khi nhu cầu toàn
cầu suy thoái. Chi phí sản xuất trong ngành đã tăng xấp xỉ
30%, trong khi khách hàng chỉ còn sẵn sàng trả thêm chừng 10%
nữa – theo ông Dang Quoc Hung, phó chủ tịch Hiệp hội Thủ
công Mỹ nghệ và Đồ Gỗ ở TP.HCM. Ông Nguyen cũng thuê ít
công nhân hơn cho mùa cao điểm là những tháng hè, và giảm
lương của họ từ 200 USD xuống còn khoảng 120 USD/tháng.
"Chúng tôi chỉ có thể làm chầm chậm thôi, mọi việc bây
giờ khó khăn lắm" – ông than vãn như vậy hồi cuối tháng
6.

Đảng Cộng sản Việt Nam muốn các nhà đầu tư nhìn nhận
những trường hợp như của ông Nguyên chỉ đơn giản là tác
động tức thời ở địa phương của suy thoái kinh tế toàn
cầu, chứ không phải là một sự suy yếu đi của cả hệ
thống. Trong hai thập niên kể từ khi Đảng thiết lập cải
cách kinh tế vào năm 1986, tăng trưởng GDP hàng năm đạt mức
trung bình ấn tượng 7,1%. Quả thật, bốn năm về trước,
Việt Nam có vẻ như là câu chuyện thành công tiếp theo ở châu
Á. Trước khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)
vào năm 2007, các nhà lãnh đạo của đất nước này cam kết
sẽ còn làm tốt hơn, đẩy nhanh tốc độ một tiến trình
khổng lồ – tái cơ cấu và tư hữu hóa các doanh nghiệp nhà
nước làm ăn tốn kém của họ – tiến trình này được gọi
tránh đi là "cổ phần hóa". Quỹ Tiền tệ Quốc tế hồi
năm 2007 dự đoán rằng, một trong các kết quả của việc gia
nhập WTO là nhập khẩu rẻ hơn, có thể kìm giữ lạm phát, và
cải cách cơ cấu có thể san bằng sân chơi giữa các đối
thủ cạnh tranh nước ngoài và sở tại. Nhưng tại chuyến thăm
của bà Hillary Clinton tới Hà Nội vào đầu tuần này, Thủ
tướng Nguyễn Tấn Dũng đã bị buộc phải rơi vào thế phòng
vệ, phải hứa hẹn các điều kiện ưu đãi cho giới đầu tư
nước ngoài, khi ông cố gắng duy trì "phép màu Việt Nam".

Trong thập niên vừa qua, tiền công lao động tăng lên ở Trung
Quốc đưa đến kết quả là những ngày họ đóng vai trò
"công xưởng của thế giới" không còn bao lâu. Một Việt
Nam ổn định, với lực lượng lao động trẻ tuổi và rẻ
tiền, cơ sở hạ tầng tiện lợi, dường như là sự lựa
chọn hợp logic tiếp sau Trung Quốc. Đầu tư nước ngoài tràn
vào trong suốt những năm giữa thập niên 2000, với vốn ròng
tăng hơn ba lần, đạt 9,6 tỷ USD vào năm 2008 so với hai năm
trước đó. Việt Nam là "con hổ châu Á tiếp theo đang thành
hình", Goldman Sachs bảo vậy. Ông Edmund Malesky, một nhà kinh
tế chính trị ở ĐH California, San Diego và chuyên sâu nghiên
cứu về Việt Nam, nói: "Các nhà đầu tư nước ngoài không
quan tâm đến năng lực điều hành của chính phủ hay là chính
sách. Họ chỉ bị thu hút bởi động lực là tiền công lao
động rẻ".

Nhưng rồi té ra phớt lờ chính trị lại là một sơ suất tốn
kém. Rất ít doanh nhân dự đoán được tình hình Việt Nam năm
2012: một đất nước phải vật lộn với đồng nội tệ yếu,
lạm phát, quan liêu, chủ nghĩa tư bản thân hữu dẫn đến
lãng phí hàng tỷ USD, và là đất nước có một chính phủ ra
các quyết định như xây cảng, xây đường ở những nơi rất
kỳ cục mà hầu như không có giá trị kinh tế.

Mọi thứ bắt đầu đi xuống khi Việt Nam khởi động một
chương trình mở rộng tín dụng nội địa, trị giá 100 tỷ
USD, từ năm 2007 tới năm 2010. Do cuộc khủng hoảng kinh tế
2008, chương trình càng được tăng tốc. Thay vì hướng đến
các doanh nghiệp tư nhân, chính phủ lại chuyển các quỹ tới
tay những doanh nghiệp nhà nước có mối quan hệ về chính
trị. Các đơn vị đó sử dụng vốn này để bành trướng
mạnh mẽ vào những lĩnh vực ngoài ngành nghề chuyên môn của
họ, tạo ra nhu cầu ngày càng tăng về nguồn lực và dẫn
đến lạm phát. Sẵn lắm tiền mặt, họ đã có thể loại bỏ
những đối thủ cạnh tranh nhỏ hơn nhưng lại hiệu quả hơn.
Hãng đóng tàu quốc doanh khổng lồ Vinashin, nơi tuyển dụng
khoảng 60.000 công nhân và cai quản 28 xưởng đóng tàu, chia
thành gần 300 đơn vị, gồm cả cơ sở sản xuất xe máy, khách
sạn. Trước đó họ đã nhận được thêm 1 tỷ USD từ các
nhà đầu tư quốc tế, trong năm 2007. Giới chức lãnh đạo hy
vọng nó sẽ là lực kéo tăng trưởng kinh tế, giống như các
tập đoàn (công-lô-mê-rát) nửa công nửa tư nhân của Hàn
Quốc.

Nhưng, vào năm 2010, Vinashin bị phát hiện là đã làm giả
chứng từ tài chính, và tập đoàn gần như sụp đổ vì khoản
nợ trị giá 4,4 tỷ USD, cả với chủ nợ trong nước lẫn
quốc tế. Con số này tương đương gần 5% GDP. Cuối cùng
Vinashin vỡ nợ một khoản 400 triệu USD của Credit Suisse. Thủ
tướng Nguyễn Tấn Dũng – người hậu thuẫn cho Vinashin bởi
đó là dự án ưa thích của ông, dự án trung tâm của nền kinh
tế do nhà nước điều hành – buộc phải xin lỗi Quốc hội
trong một phiên tự phê bình rất đau đớn. Các đối thủ của
Dũng, khi tìm cách bảo vệ lợi ích riêng của công ty mình và
chỗ đứng chính trị của mình, đã tìm ra con dê tế thần:
Tháng 3, chính quyền kết án 8 nhân viên điều hành. Nhưng thay
vì đẩy nhanh tiến độ cổ phần hóa nhiều hứa hẹn mà chậm
chạp thê thảm, được khởi động suốt từ những năm 1990,
thì chính quyền giấu nhẹm mọi sự thất bại của họ.

Chính phủ bắt đầu kiểm soát thiệt hại, từ chối bảo trợ
cho khoản 400 triệu USD vay từ Credit Suisse trong khi Vinashin vẫn
không chịu cởi mở thông tin với giới chủ nợ châu Âu. Phản
ứng trước khủng hoảng, Moody hạ điểm tín dụng chủ quyền
của Việt Nam một điểm, từ B1 xuống Ba3, đánh dấu "rủi ro
tín dụng cao" dưới điểm về đầu tư.

Theo một số biên tập viên ở vài tờ báo quốc doanh, được
phỏng vấn năm 2011, thì các vụ sụp đổ tương tự Vinashin
khác cũng đã xảy ra, nhưng mạng lưới mánh mung bí mật cho
phép họ che giấu sổ sách chứng từ thua lỗ trong nhiều năm.
Vào tháng 5-2012, một cuộc điều tra của chính phủ cho thấy
tập đoàn đóng tàu quốc doanh Vinalines đã vỡ nợ đối với 4
khoản nợ, trị giá 1,1 tỷ USD, và nợ lũy tiến 2,1 tỷ USD,
gấp hơn bốn lần tài sản của họ. Kể từ tháng 2, đã có 4
nhân viên điều hành bị bắt vì quản lý yếu kém nguồn lực
nhà nước; trong khi đó thì chính quyền đang truy nã vị cựu
chủ tịch của hãng này (đã bỏ trốn).

Giới đầu tư ngoại quốc, đối diện với chi phí lao động
và nguyên vật liệu tăng cao, bắt đầu lo sợ rằng Việt Nam
đang mất đi lợi thế giá thấp. Bốn nhà đầu tư nước ngoài
than phiền trong các cuộc phỏng vấn diễn ra hai năm qua, rằng
các doanh nghiệp quốc doanh đã lạm dụng địa vị "người
gác cổng trong nghề" có mối liên hệ mật thiết tới chính
phủ. "Họ là ung nhọt" – môt luật sư kinh doanh người Mỹ
ở TP.HCM nói. "Chẳng ai muốn dây dưa với đám ấy".

Trong khi giới chức Việt Nam đang cố gắng đảm bảo với các
nhà đầu tư rằng thời điểm tồi tệ nhất đã qua, thì một
báo cáo kiểm toán nhà nước phát hành hồi đầu tháng 7 tiết
lộ rằng ít nhất 30 doanh nghiệp nhà nước lớn khác cũng đang
mắc những gánh nợ rất đáng lo ngại. Vấn đề sâu xa hơn
nữa là ở Việt Nam, không giống như ở Trung Quốc, giới tinh
hoa trong Đảng Cộng sản không ảo tưởng gì về chuyện chia
lợi lộc với tư nhân, đặc biệt là doanh nhân nước ngoài.
Ở Trung Quốc, nhìn chung đảng giữ tính cạnh tranh của thị
trường bằng cách bảo vệ doanh nghiệp tư nhân, cải thiện
chất lượng điều hành của chính phủ, tư nhân hóa khoảng
90.000 doanh nghiệp trị giá hơn 1,4 nghìn tỷ USD từ năm 1998
đến năm 2005, và gần đây là tiến hành thanh trừng các tay
Mao-ít mới như Bí thư Tỉnh ủy Trùng Khánh Bạc Hy Lai. Giới
lãnh đạo Việt Nam thì vẫn chưa xác định được phải sửa
chữa, điều chỉnh nền kinh tế của mình như thế nào mà
không phải từ bỏ một số hình thức kiểm soát về chính
trị nào đó – một bước mà họ không muốn tiến hành.

Thay vì làm sạch đống mạng nhện giữa các doanh nghiệp nhà
nước với những chính trị gia bảo hộ cho chúng, thì các tay
chơi quyền lực lại tổ chức nhiều chiến dịch chống lại
tầng lớp doanh nhân mới giàu (nouveau riche) kiêm đại biểu
quốc hội. Hồi cuối tháng 5, Quốc hội bỏ phiếu với tỷ
lệ 96% thuận để bãi nhiệm bà Đặng Thị Hoàng Yến – một
trong chỉ một số rất ít trùm kinh doanh có chân trong cơ quan
lập pháp mà không phải đảng viên – vì tội khai man lý
lịch.

Thật ra tội đúng của bà Yến là: liên tục kêu gọi đối
xử bình đẳng với doanh nghiệp tư nhân, vốn dĩ chiếm gần
nửa nền kinh tế. "Dọn sạch cả căn nhà thì quá nhiều so
với khả năng xử lý của hệ thống" – ông David Brown, một
nhà cựu ngoại giao của Mỹ tại Hà Nội, nhận xét.

Tới tháng 6, việc chính phủ thắt chặt tín dụng góp phần
hạ lạm phát từ 23% tháng 8 năm ngoái xuống còn 6,9%. Chủ sở
hữu các nhà máy nhỏ như nhà máy của ông Nguyên, than thở
rằng vấn đề bây giờ là làn sóng tín dụng dễ dãi đã làm
tăng nguy cơ khủng hoảng ngân hàng. Sau hai vụ sụp đổ doanh
nghiệp nhà nước rất nặng nề, chính phủ đã đi đến lúc
thừa nhận rằng hệ thống tài chính có vấn đề gì đó sai
căn bản. Giám đốc Ngân hàng trung ương của Việt Nam, ông
Nguyễn Văn Bình, có nói hồi đầu tháng 6 rằng khoảng 10% nợ
của các ngân hàng Việt Nam là nợ xấu. Thay vì cải cách nền
kinh tế, chính phủ đang đề xuất nhiều thứ cũng tương tự
như cũ: Một kế hoạch là thành lập cơ quan quản lý tài sản
quốc gia, với 4,8 tỷ USD để thanh toán nợ. Nhưng điều đó
có nghĩa là lập ra một cơ quan hành chính quan liêu mới, nằm
kẹt trong mạng lưới bảo trợ giữa các thành viên cao cấp
trong đảng, ngân hàng và doanh nghiệp.

Các nhà đầu tư cũng đã than phiền về gánh nặng quá lớn do
nạn quan liêu gây ra, và nhiều nhà đầu tư giờ đây bắt
đầu nghĩ đến việc chuyển sang Indonesa, Bangladesh và Myanmar –
Denny Cowger, một luật sư làm cho Duane Morris, công ty luật của
Mỹ có văn phòng ở Hà Nội và TPHCM, nói. Trong Báo cáo Cạnh
tranh Toàn cầu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, năm 2011 và
2012, Việt Nam tụt sáu bậc xuống vị trí 65, do luật lệ
phiền toái, lạm phát, thâm hụt ngân sách, và cơ sở hạ tầng
không tốt (báo cáo đánh giá cao Việt Nam do có thị trường lao
động tương đối hiệu quả và có "tiềm năng đổi mới
sáng tạo").

Trong khi đó, khu vực nhà nước tiếp tục ngốn tới 40% GDP.
"Vấn đề chính yếu là Việt Nam phải tiến hành một số
cải cách kinh tế về căn bản trong nước, để duy trì được
tính cạnh tranh" – ông Carl Thayer, giáo sư danh dự tại ĐH New
South Wales, nói. "Có nhiều khả năng là giới lãnh đạo Việt
Nam sẽ sử dụng cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu như
lời biện hộ cho những thứ tương tự".

Nguồn: <a
href="http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/07/11/the_end_of_the_vietnamese_miracle?page=0,0">Foreign
Policy</a>

Bản tiếng Việt © Ba Sàm 2012

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10346), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!