Critical thinking

Critical thinking, như thuật ngữ tiếng Việt gọi là "Tư duy
phản biện", là một môn khoa học về nghi vấn các giả định.
Thí dụ đặt ra tình huống chú X phán rằng: TQVN của Dân
Luận là an ninh đội lốt. Thường thì trên đời có ... 2 loại
người:

- Những kẻ ghét TQVN: Tớ đã nói mà, hắn là CAM đội lốt,
chỉ chuyên lập x-cà với dân luận để gom phản động lại
một mối xong bắt cho dễ.

- Những kẻ bênh TQVN: Ở đâu cũng có anh hùng, ở đâu cũng có
thằng khùng thằng điên. Mắc gì phải tin chú X.

Như cuộc sống có nam, nữ và ... cả pê đê, trong thế giới
này cũng phải tồn tại một loại thứ ba, bên cạnh ghét, bênh
TQVN, là những kẻ theo trường phái "critical thinking". "Critical
thinker" sẽ tự hỏi, thế tê cu là an ninh hay phản động? Câu
chú X nói như vậy có đáng tin hay không? Mình phải xem xét một
cách duy lý mới được.

<strong>1. Về từ critical - "phản biện":</strong>

Critical, phản biện, không nhứt thiết phải liên quan tới từ
critic (chỉ trích), do đó không nhứt thiết phải mang ý nghĩa
tiêu cực. Thí dụ như trước nay mình nghe "tri thức phản
biện" chính sách của Đảng, Nhà nước, thì có vẻ như 90% là
phải chống lại chính sách đó, cho ý kiến phủ định thì
mới gọi là "phản biện". Từ "critical" trong critical thinking mang
nghĩa là cực kỳ quan trọng, sống còn, thí dụ như "critical
point". Do đó critical thinking là một hành động suy nghĩ một
cách rất có suy nghĩ về chuyện cực kỳ cốt lõi cái sẽ soi
sáng cái ý chính của một câu nói mà khiến mình phải suy
nghĩ. Tóm con bà lại là critical không có liên quan gì đến từ
"phản biện" chút nào. Thế nên mình sẽ dùng thuật ngữ
"critical thinking" trong phần còn lại của bài viết.

<strong>2. Khi nào xài "critical thinking"</strong>

Bất cứ khi nào có cãi lộn. Vì sao? Trong một cuộc cãi lộn,
thường nồng độ adrenaline trong máu sẽ tăng cao, tim đập
nhanh, cảm giác hồi hộp, nóng giận sẽ tăng cao, và con người
thường mất lý trí. Khả năng phân tích vấn đề sẽ không
còn chuẩn, và thường rơi vào thiên kiến, định kiến, nói
tóm lại là mất khả năng đánh giá một cách chính xác một
vấn đề.

Critical thinking rất hữu dụng vào những lúc cực kỳ quan
trọng mà mình không nắm rõ thông tin mà quyết định của mình
có thể ảnh hưởng toàn bộ đến con đường sau này mình sẽ
chọn. Nói tóm con bà lại là những lúc cần quyết định cái
nào đúng, cái nào sai. Thí dụ khi mình nghi vấn Lê Thăng Long
có đáng tin hay không, từ đó quyết dịnh liệu mình có nên đi
theo phong trào "Con đường Việt Nam" hay không?

<strong>3. Ý nghĩa của "critical thinking"</strong>

Như đã chỉ ra ở trên, "critical thinking" giúp mỗi cá nhân
tự quyết định cho mình cái gì là đúng, cái gì là sai nên
sẽ rất hữu ích trong cuộc sống của mỗi người. Bên cạnh
đó, một quyết định dựa trên critical thiking sẽ có một sức
thuyết phục lớn hơn hẳn so với dựa trên cảm tính kiểu như
tao tin vì tao tin là nó như vậy.

Trong một môi trường thường xuyên tranh cãi như Dân Luận,
critical thiking giúp cho mỗi cá nhân tự quyết định đường
hướng cho mình. Có một ai đó của Việt Nam Cộng Hòa đã nói
rằng : "Đừng nghe x nói, hãy nhìn những gì x làm!!!". (X = Cộng
Sản hoặc X = Thiệu). Đó cũng là một dạng tiệm cận "critical
thinking".

<strong>4. Liệu "critical thiking" sẽ dẫn đến chân lý?</strong>

"Critical thinking" chỉ giúp con người đạt đến gần chân lý,
vì chân lý như định nghĩa của nó, phải được nhìn từ
nhiều chiều khác nhau. Vấn đè rất lớn của con người, vẫn
mang rất tính con người là thiên kiến. Thế nên chừng nào con
người còn quyết định, thì vẫn còn thiên kiến, tức không
thể dẫn đến chân lý. Tuy vậy không có nghĩa "critical thinking"
là vô dụng, vì ít nhất con người phải động não về một
vấn đề tranh luận. Và ít nhất là tranh luận trở nên "lý
trí" hơn, tầm cao hơn so với phán một cách liệt não.

Sẽ chán phèo nếu chú X phán "Tao tin rằng TQVN là CAM", còn
chú Y nói "Không, tao tin TQVN là phản động". Như vậy sẽ rất
thiếu muối, thiếu chất xám. Một cách hấp dẫn hơn, chú X
nên phán rằng "Tao tin rằng TQVN là CAM bởi vì y không chống
cộng cực đoan một cách điên cuồng", chú Y nên trả lời
rằng "Tao tin rằng TQVN là phản động, vì y chống cộng một
cách thông minh, biết lẩn mình vào quần chúng và tránh các
bẫy của an ninh". Một cách cực kỳ hấp dẫn, chú X nên phán
rằng "Tao tin TQVN là CAM bởi vì y đã nói abc [trích dẫn] và xyz
[trích dẫn].

Nói tóm lại critical thinking không dẫn đến chân lý, chỉ
giúp soi sáng vấn đề một cách lý trí. Sâu hơn về cách thực
hành critical, xin sẽ trình bày với mọi người ở phần sau.

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13390), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!