Nguyễn Hải Hoành - Xã hội công dân ở Trung Quốc (Kỳ 2)

Sự tồn tại hàng triệu tổ chức xã hội của công dân đã
ảnh hưởng lớn đến đời sống chính trị - kinh tế ở Trung
Quốc và trên mức độ nhất định đã làm thay đổi tình hình
quản trị xã hội, nâng cao đáng kể sự tham gia chính trị
của công dân, nâng cao mức độ liêm khiết và hiệu suất làm
việc của các cơ quan đảng, chính quyền.

<h2>3. Hoạt động và vai trò tác dụng của các tổ chức xã
hội</h2>

Trong cơ chế hai tầng quản lý, hầu hết các tổ chức xã hội
(TCXH) của công dân đều vừa phục tùng sự lãnh đạo của
đảng và chính quyền lại vừa giữ tính độc lập tự chủ
của mình, ngoài ra, nhằm tăng cường quyền lợi của mình, họ
còn cố gắng ảnh hưởng tới chính sách của đảng và chính
phủ.

Thí dụ các tổ chức dân cư địa phương thường sử dụng
các biện pháp kéo dân chúng lên gặp cấp trên phản ảnh tình
hình, tố cáo, khiếu nại, thỉnh nguyện, thậm chí biểu tình
ngồi hoặc mít tinh tuần hành, bao vây cơ quan đảng, chính
phủ, đòi hỏi giải quyết các yêu cầu thiết thân của họ.
Tình hình này thường xảy ra khi địa phương có việc cưỡng
chế dỡ nhà giao đất, hoặc khi trật tự trị an kém, môi
trường bị phá hoại.

Ngày càng có nhiều TCXH, nhất là tổ chức có thành viên là
giới trí thức, muốn tham gia quá trình quyết sách của đảng
và nhà nước. Hình thức chủ yếu họ sử dụng là tiến hành
phản biện, góp ý phê phán, đề nghị cải tiến hoàn thiện
các chủ trương chính sách của nhà nước. Thí dụ năm 2000,
Viện Nghiên cứu kinh tế Thiên Tắc, tổ chức Những người
bạn của thiên nhiên, Nhà sách Tam Vị đã công bố nhiều kiến
nghị xây dựng về các vấn đề chính trị, kinh tế, ngoại
giao, môi trường và đã có ảnh hưởng lớn trong xã hội.

XHCD Trung Quốc đã góp phần thực sự vào việc xây dựng
Đảng CSTQ trong sạch, xứng đáng với danh hiệu đội tiên phong
của giai cấp công nhân và dân tộc Trung Hoa. XHCD xuất hiện
đã làm cho ĐCSTQ từ một đảng chỉ lãnh đạo đường lối
chiến lược, chuyển sang đóng vai trò một đảng cầm quyền.
Tổng Bí thư Đảng đồng thời là Chủ tịch nhà nước, trực
tiếp chịu trách nhiệm đối nội đối ngoại của quốc gia.
Cùng với sự phát triển XHCD, ý thức dân chủ, ý thức phục
vụ nhân dân, ý thức làm cầu nối của xã hội, ý thức nguy
cơ và ý thức pháp trị của ĐCSTQ cũng được tăng cường
không ngừng. Chẳng hạn, ý thức nguy cơ của Đảng sẽ được
tăng cường bởi lẽ sự phản biện và giám sát của các TCXH
đối với hoạt động của Đảng sẽ làm cho Đảng thấy
được nguy cơ có thể tự đánh mất quyền lãnh đạo nếu
Đảng không giữ được tính tiên phong và tỏ ra có năng lực
tổ chức tốt mọi công việc của nhà nước. Như vậy sự
phát triển XHCD sẽ giúp ĐCSTQ xây dựng được ý thức cầm
quyền; ngược lại việc đó cũng có lợi cho sự phát triển
XHCD.

Bản thân các TCXH, nhất là các tổ chức có tính độc lập
tự chủ cao, cũng tỏ ra có những ưu điểm trội hơn các tổ
chức của nhà nước về mặt tổ chức quản lý nội bộ và
hiệu quả công tác. Điều đó đã làm cho vai trò tác dụng
của các TCXH ngày càng được nâng cao. Thí dụ các hội người
cao tuổi, các tổ chức dân cư (thôn dân, dân phố) lại làm
được nhiều việc hơn các tổ chức đoàn thể quần chúng
nặng màu sắc nhà nước như Đoàn Thanh niên cộng sản, Hội
Phụ nữ. Quỹ Thanh Thiếu niên Trung Quốc là một sản phẩm
của Đoàn Thanh niên cộng sản lại đạt được mức độ
nhất trí nội bộ cao hơn Đoàn, hoạt động quyên góp từ
thiện có kết quả cao hơn, và hăng hái phản biện các chủ
trương chính sách của nhà nước, trong khi Đoàn TNCS không làm
được chức năng này.

Xét về mặt công khai trong suốt hoạt động nội bộ, các TCXH
của công dân cũng làm tốt hơn các tổ chức nhà nước. Thí
dụ các Ủy ban Thôn dân ở nông thôn, Ủy ban dân phố ở thành
thị đã thực hành rộng rãi công khai hóa mọi hoạt động và
chi tiêu tài chính của mình, có mức độ trong suốt chính trị
cao hơn hẳn các tổ chức chính quyền cơ sở. Tại Thượng
Hải, cán bộ Ủy ban dân phố đi làm đều phải đeo biển
chức danh; mọi công tác, thời hạn hoàn thành, chương trình
làm việc, tên người phụ trách… đều phải viết thành biểu
bảng treo trên tường cho dân biết Tại thôn Đông Thăng tỉnh
Phúc Kiến, Ủy ban thôn dân công khai toàn bộ các nội dung:
tiền lương, tiền thưởng và phụ cấp của cán bộ thôn; tình
hình thu chi tài chính, thực hiện sinh đẻ có kế hoạch, tình
hình nhận thầu đất đai ao hồ vườn cây, xí nghiệp; tình
hình gọi thầu các dự án xây dựng; phân phối nhà đất;
trưng dụng đất đai và bồi thường v.v… Công khai hóa được
thực hiện bằng hai hình thức: viết thành biểu bảng treo trên
tường và đọc trên hệ thống truyền thanh xóm. Ngoài ra còn
đặt một số hòm thư bên lề đường để dân phản ảnh ý
kiến.

Hoạt động công khai hóa nói trên đưa lại kết quả là cán
bộ phụ trách các TCXH có tính độc lập tự chủ cao thường
trong sạch liêm khiết hơn hẳn cán bộ chính quyền, qua đó có
tác dụng đẩy mạnh giám sát chính quyền và phòng chống tham
nhũng trong cán bộ chính quyền địa phương.

Hoạt động quản trị nội bộ của các TCXH còn có ưu điểm
là mức độ dân chủ hóa cao. Toàn bộ cán bộ lãnh đạo các
tổ chức này đều được bầu lên chứ không chỉ định. Các
chủ trương chính sách đều được trưng cầu ý kiến dân
trước rồi mới quyết định. Ngoài ra đều áp dụng cơ chế
giám sát nội bộ khá nghiêm ngặt.

Những mặt trội nói trên thể hiện sự quản trị hoàn hảo
của các TCXH đã có ảnh hưởng lớn tới đời sống chính
trị của toàn xã hội Trung Quốc, thể hiện trên các mặt tạo
dư luận đồng thuận để nhân dân tham gia quá trình quyết
sách, tự quản lý xã hội, đòi chính quyền công khai hóa các
hoạt động, phòng chống tham nhũng v.v…

Sự ra đời rất nhiều tổ chức dân gian đã hình thành XHCD ở
Trung Quốc, đây là cầu nối quan trọng giữa chính quyền với
công dân. Xã hội chỉ được quản trị hoàn hảo khi chính
quyền và dân hợp tác tốt với nhau, nhưng sự hợp tác đó
không phải bao giờ cũng là hợp tác trực tiếp mà phải thông
qua sự điều phối của một tổ chức trung gian, đó là các
tổ chức dân gian (còn gọi là tổ chức xã hội TCXH). Các TCXH
này kịp thời tập trung mọi yêu cầu, nguyện vọng, đề nghị
và ý kiến phê bình của dân chúng và chuyển tới cơ quan chính
quyền. Thực tế cho thấy các TCXH này đã thực hiện được
sự tham gia chính trị ở mức độ cao hơn nhiều so với sự
tham gia của các cá thể công dân, nhất là ở tầng nấc cơ
sở tại nông thôn và thành thị.

Năm 2010 Trung Quốc có 450 nghìn TCXH đăng ký hoạt động và 250
nghìn TCXH chuẩn bị đăng ký; nếu kể cả các tổ chức chưa
đăng ký thì trên thực tế hiện có khoảng 3 triệu TCXH và
tăng với tốc độ mỗi năm 8-10%.
Các TCXH trở thành nhân tố quan trọng ảnh hưởng tới quyết
sách của chính quyền và là động lực to lớn đẩy mạnh quá
trình cải cách chính trị. Ngày một nhiều TCXH, nhất là các
hội đoàn nghiên cứu học thuật có tính chuyên ngành, đảm
nhiệm vai trò tư vấn tham mưu cho chính quyền khi nghiên cứu
hoạch định các chủ trương chính sách, góp phần xúc tiến
dân chủ hóa quyết sách.

Các TCXH ở Trung Quốc thường dùng những cách sau đây để tham
gia quá trình quyết sách của chính quyền:

1- Phản ánh vấn đề, nêu kiến nghị, yêu cầu nhằm đưa ra
các chủ trương chính sách thích hợp; 2- Tiến hành phản biện
góp ý kiến đối với việc hoạch định và thực thi quyết
sách; 3- Khi chủ trương chính sách của chính quyền gây thiệt
hại cho lợi ích của thành viên TCXH, các tổ chức này đứng
ra giao thiệp với ban ngành liên quan của chính quyền để giải
quyết.

Nhìn chung các TCXH của công dân đã góp phần quan trọng xúc
tiến nâng cao độ trong suốt chính trị của xã hội Trung
Quốc. Trong nhiều trường hợp, công dân muốn nắm được
thông tin về hoạt động của chính quyền thì chỉ có thể
thông qua TCXH sở tại để gây sức ép đòi chính quyền cung
cấp tin; cá thể công dân không đủ sức gây được sự chú ý
của chính quyền. Ngoài ra các TCXH (như các hội nghiên cứu, tư
vấn, hội học thuật) thường tổ chức hội họp thường kỳ,
là những dịp quan trọng để cung cấp thông tin cho công dân.
Một số TCXH còn lập cơ quan truyền thông của mình, như ra
báo, tạp chí, báo điện tử, lập trang mạng để truyền bá
các thông tin. Các hiệu sách tư nhân cũng có ảnh hưởng lớn
tới việc mở rộng kênh thông tin, thay đổi cơ chế quản lý
truyền phát thông tin.

Trên lĩnh vực công việc công ích, các TCXH của công dân đã
phát huy tác dụng không thể thay thế. Thí dụ trong công tác
từ thiện, xóa đói giảm nghèo, giúp người già yếu tàn tật
v.v…các TCXH như Tổng hội Từ thiện Trung Hoa, Quỹ Tống Khánh
Linh, … đã có tác dụng rất lớn. Việc làm của các TCXH đã
cải thiện hình ảnh của xã hội Trung Quốc, xúc tiến sự hòa
hợp giữa dân với chính quyền. Thí dụ "Dự án Hy vọng" do
Quỹ Thanh thiếu niên Trung Quốc tổ chức thực hiện, Quỹ này
đã tổ chức quyên góp được nguồn kinh phí lớn, giúp hàng
triệu trẻ em nghèo được đi học. Quỹ này sinh ra từ hệ
thống Đoàn Thanh niên cộng sản Trung Quốc, nhưng Đoàn không
làm được việc này.

Hệ thống các TCXH của công dân trở thành lực lượng có tác
dụng chế ước chính quyền. Về nguyên tắc, quyền lực và
hoạt động của bất cứ chính quyền nào cũng phải được
chế ước. Trước cải cách mở cửa việc này là do nội bộ
chính quyền tự thực thi. Sau khi hàng loạt TCXH của công dân ra
đời, chính quyền bắt đầu chịu sự giám sát và chế ước
từ bên ngoài. Một số TCXH khi phát hiện thấy các bất hợp
lý trong chủ trương chính sách đã tiến hành hoạt động ngăn
cản một cách có tổ chức. Trong nhiều trường hợp trước
sức ép của các TCXH này, chính quyền đã sửa đổi chủ
trương chính sách. Nơi nào các TCXH lớn mạnh thì chính quyền
càng chịu sức ép lớn, hiện tượng cán bộ nhà nước tham
nhũng và làm bậy giảm rõ rệt.

Thực tế cho thấy tầng lớp nông dân đấu tranh hăng hái nhất
nhằm bảo vệ quyền lợi của họ (nhất là quyền giữ đất),
chống tham nhũng và suy thoái trong giới quan chức địa phương.
Các cuộc đấu tranh của họ nặng về tự phát và thiếu lý
trí, dễ dẫn đến tình trạng dùng bạo lực. Đó là do nông
dân còn chưa thành lập được nhiều TCXH của mình. Cũng cùng
với mục tiêu như vậy nhưng tầng lớp trung lưu ở thành thị
đấu tranh văn minh, ôn hòa hơn; đó là do họ có nhiều TCXH
của mình hướng dẫn, tổ chức.

<h2>4. Quy mô của các tổ chức xã hội công dân Trung Quốc</h2>

Tính đến năm 2003 đã có 8.031.344 tổ chức xã hội của công
dân được thành lập. Trong đó đã đăng ký 266.000, chưa đăng
ký – 290.000 tổ chức; các đoàn thể do nhà nước lập ra như
công đoàn, đoàn Thanh niên Cộng sản, Hội Phụ nữ có 5.378.424
tổ chức cơ sở; Hội người tàn tật, Hội Sinh đẻ có kế
hoạch, Hội Liên hiệp văn nghệ có 1.338.220 tổ chức cơ sở;
ngoài ra còn 758.700 các đoàn thể học sinh, văn nghệ giải trí
thể thao v.v….

Một nguồn số liệu khác cho biết năm 2010 Trung Quốc có 450
nghìn TCXH đăng ký hoạt động và 250 nghìn TCXH chuẩn bị đăng
ký; nếu kể cả các tổ chức chưa đăng ký thì trên thực tế
hiện có khoảng 3 triệu TCXH và tăng với tốc độ mỗi năm
8-10%.

Sở dĩ các số liệu khác nhau vì mấy lý do: - Tiêu chuẩn xét
TCXH không thống nhất, thí dụ có người nói các đoàn thể
quần chúng do nhà nước lập ra (gần 5.4 triệu tổ chức cơ
sở) không phải là TCXH; - Rất khó thống kê vì nhiều tổ
chức không đăng ký.

Các TCXH này có mặt trong hầu như mọi hoạt động công ích và
môi giới, dịch vụ xã hội: văn hóa, y tế vệ sinh, lao động,
thể thao, bảo vệ môi trường, pháp lý, từ thiện v.v..,, sơ
bộ hình thành một hệ thống. Riêng hơn 60 nghìn hội ngành
nghề đã có hơn 20 triệu hội viên; hơn 40 nghìn hội học
thuật tập họp hơn 5 triệu học giả; các hội chuyên ngành
liên kết hơn 10 triệu thành viên. Sức mạnh kinh tế của các
TCXH tăng đáng kể: tính tới cuối năm 2010 các tổ chức này
có vốn cố định gần 109 tỷ RMB (Nhân dân tệ; 1 USD tương
đương 7 RMB)), thu nhập hàng năm khoảng 124,7 tỷ RMB; thực ra
những con số này rất nhỏ so với thực tế.

Gần đây các TCXH Trung Quốc bắt đầu quốc tế hóa; hiện nay
các TCXH có tính toàn quốc của Trung Quốc đã đảm nhiệm
chức vụ lãnh đạo trong 122 tổ chức quốc tế, chức vụ ủy
viên chấp hành trong 92 tổ chức quốc tế. Đây là một phát
triển đáng chú ý của XHCD Trung Quốc.

Các TCXH đang phát huy tác dụng ngày càng quan trọng trong đời
sống kinh tế, chính trị, văn hóa.

Các tổ chức này tích cực tham gia mọi hoạt động kinh tế,
thúc đẩy hợp tác và phát triển kinh tế. Bản thân họ tạo
ra việc làm: trong các TCXH hiện có 5,4 triệu nhân viên chuyên
trách, hơn 5 triệu nhân viên kiêm chức và hơn 25 triệu tình
nguyện viên có đăng ký.

Về chính trị, các TCXH là kênh quan trọng để công dân tham gia
quản lý xã hội, là cầu nối chính quyền với công dân, giúp
tăng cường sự tín nhiệm giữa quan chức nhà nước với dân.
Các TCXH đang tích cực tác động, xúc tiến sự khoa học hóa
và dân chủ hóa quá trình quyết sách của các cấp chính
quyền. Gần đây nhiều TCXH cấp địa phương bắt đầu gánh
vác một phần dịch vụ công cộng của chính quyền sở tại,
góp phần nâng chất lượng các dịch vụ này.

Các TCXH thường xuyên đảm nhiệm công tác xóa đói giảm
nghèo, làm từ thiện. Do họ chủ động tích cực cứu trợ vụ
tai nạn động đất Tứ Xuyên, các cấp chính quyền đã đánh
giá tốt về họ và bắt đầu thực sự hợp tác với họ.

Về văn hóa, các TCXH có nhiều đóng góp về mặt xây dựng
lối sống mới trật tự, vệ sinh, có văn hóa, đã tổ chức
nhiều hoạt động văn hóa, thể thao ở địa phương.

(còn tiếp)

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/13070), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!