"Tại sao có quốc gia thất bại". Càng đọc, bạn càng càng
thấy mục đích mà chúng ta theo đuổi ở Afghanistan thật dở
hơi, và chúng ta cần phải tân trang lại toàn bộ chiến lược
viện trợ nước ngoài của Hoa Kỳ như thế nào. Nhưng điều
hấp dẫn nhất là những báo hiệu mang tính cảnh báo của các
tác giả về Hoa Kỳ và Trung Quốc.
<div class="boxright200"><img
src="http://graphics8.nytimes.com/images/2010/09/16/opinion/Friedman_New/Friedman_New-articleInline.jpg"
/><div class="textholder">Thomas L. Friedman</div></div>
Đồng sáng tác bởi Daron Acemoglu, nhà kinh tế học tại đại
học M.I.T, và James A. Robinson, nhà khoa học chính trị tại
đại học Havard, cuốn "Tại sao có quốc gia thất bại" lập
luận rằng yếu tố tạo ra sự khác biệt giữa các quốc gia
chính là "thể chế". Quốc gia phất lên khi họ xây dựng
được những thể chế kinh tế và chính trị "bao hàm", và
quốc gia thất bại khi các thể chế trở thành "tước đoạt"
và tập trung quyền lực cũng như cơ hội vào tay một nhóm
nhỏ.
"Thể chế kinh tế bao hàm mà đảm bảo quyền tư hữu, tạo ra
một sân chơi bình đẳng, và khuyến khích đầu tư vào các
công nghệ và kỹ thuật mới, sẽ có lợi cho phát triển kinh
tế hơn nhiều so với thể chế kinh tế tước đoạt mà được
xây dựng để tước đoạt nguồn lực của mọi người trong
xã hội và đặt chúng vào tay một thiểu số", họ viết như
thế.
"Thể chế kinh tế bao hàm, đến lượt nó được hỗ trợ, và
hỗ trợ cho thể chế chính trị bao hàm", một thể chế mà
"phân tán quyền lực chính trị rộng rãi theo một cách đa
nguyên và có thể đạt một lượng tập trung chính trị nhất
định để thiết lập luật pháp và trật tự, nền móng cho
quyền sở hữu tư nhân, và một nền kinh tế bao hàm". Ngược
lại, thể chế chính trị tước đoạt dồn quyền lực vào tay
một nhóm người để hỗ trợ cho việc duy trì thể chế kinh
tế tước đoạt.
Acemoglu giải thích trong một cuộc phỏng vấn rằng điểm mấu
chốt trong lập luận của họ là các quốc gia sẽ phát triển
khi họ xây dựng được các thể chế kinh tế và chính trị cho
phép "giải phóng", tạo động lực và bảo vệ tiềm năng của
mỗi công dân trong việc sáng tạo, đầu tư và phát triển. So
sánh các nước Đông Âu đã vươn lên như thế nào sau sự sụp
đổ của chủ nghĩa xã hội với [sự đì đẹt của] các
nước hậu Sô Viết như Georgia hay Uzbekistan, hay Isarael so với
các quốc gia Ả-rập, hay Kurdistan so với phần còn lại của
Iraq. Tất cả đều nằm ở thể chế.
Bài học lịch sử, các tác giả tranh luận, là bạn không thể
tạo ra một nền kinh tế tốt nếu bạn không có một nền
chính trị tốt, và đó là lý do tại sao các tác giả không tin
rằng Trung Quốc đã tìm thấy một phương thuốc nhiệm mầu cho
phép vừa kiểm soát chính trị, lại vừa đạt tăng trưởng
kinh tế.
"Phân tích của chúng tôi", Acemoglu nói, "cho thấy Trung Quốc
đang chứng kiến sự phát triển dưới thể chế tước đoạt -
dưới sự kiểm soát độc đoán của Đảng CSTQ, vốn đang
độc chiếm quyền lực và huy động tài nguyên ở quy mô lớn
dẫn tới bùng nổ tăng trưởng kinh tế xuất phát từ một
nền tảng rất thấp", nhưng sự phát triển này không bền
vững bởi nó không củng cố mức độ "phá hủy sáng tạo" [1]
cực kỳ cần thiết cho sáng tạo và thu nhập cao hơn.
"Phát triển kinh tế bền vững cần sự sáng tạo", các tác
giả viết, "và sáng tạo không thể tách rời khỏi sự phá
hủy sáng tạo, trong đó cái cũ được thay bởi cái mới trong
lĩnh vực kinh tế và tránh cho quyền lực được củng cố [vào
tay của cùng một nhóm người] trong lĩnh vực chính trị".
"Trừ khi Trung Quốc chuyển mình sang một nền kinh tế dựa trên
phá hủy sáng tạo, sự tăng trưởng của nó sẽ không kéo
dài", Acemoglu tranh luận. Tác giả đặt câu hỏi: Liệu bạn có
thể tưởng tượng được nổi hình ảnh một sinh viên 20 tuổi
bỏ đại học ở Trung Quốc lại có thể xây dựng được một
công ty có thể thách thức toàn bộ hệ thống doanh nghiệp
quốc doanh Trung Quốc, được tài trợ bởi ngân hàng nhà
nước?
Quan điểm hậu 11/9 rằng nỗi phiền não của thế giới
Ả-rập và Afghanistan là sự thiếu vắng một nền dân chủ là
không sai, Acemoglu nói. Nhưng cái sai là cho rằng chúng ta có thể
dễ dàng xuất khẩu dân chủ sang các quốc gia này. Những thay
đổi dân chủ hóa, để có thể bền vững, phải xuất phát
từ những cuộc vận động của nhân dân [ở chính quốc gia
đó], "nhưng điều này không có nghĩa rằng chúng ta sẽ chẳng
thể làm được gì", ông bổ sung.
Ví dụ, chúng ta cần phải chuyển dịch khỏi việc tài trợ
quân sự cho các chính quyền như Ai Cập và tập trung vào việc
khuyến khích nhiều lĩnh vực trong xã hội đó để họ có
tiếng nói trong chính trị. Ngay bây giờ đây, tôi cho rằng,
viện trợ nước ngoài của chúng ta [Hoa Kỳ] tới Ai Cập,
Pakistan hay Afghanistan giống như trả tiền chuộc để đám lãnh
đạo ở đây không làm điều xấu. Chúng ta cần phải biến nó
thành miếng mồi.
Acemoglu đề nghị rằng thay vì cho chính quyền Cairo 1.3 tỷ usd
khác qua đường viện trợ quân sự, vốn chỉ củng cố thêm
quyền lực của nhóm độc tài, chúng ta cần phải đòi Ai Cập
thành lập một hội đồng đại diện cho tất cả các lĩnh
vực trong xã hội, và hội đồng này sẽ nói cho chúng ta biết
thể chế nào (nhà trường, bệnh viện) họ muốn được chúng
ta viện trợ, và chúng ta sẽ tiến hành phát triển những kế
hoạch thích đáng.
Nếu chúng ta phải đưa tiền cho họ, "hãy sử dụng đồng
tiền đó để bắt chính quyền mở rộng quyền tham gia của xã
hội và làm cho tầng lớp nhân dân lớn mạnh", Acemoglu nói.
Chúng ta chỉ có thể làm một nhân tố cổ vũ. Nơi nào bạn có
những phong trào nhân dân mong muốn xây dựng các thể chế bao
hàm, chúng ta có thể giúp thúc đẩy chúng. Nhưng chúng ta không
thể tạo hay thay thế [các thể chế] giúp họ. Tồi tệ hơn,
ở Afghanistan và nhiều quốc gia Ả-rập khác, chính sách của
chúng ta thường là hạn chế các phong trào nhân dân vươn lên,
bằng cách [chúng ta] đứng về phía tầng lớp lãnh đạo. Và
thế là không có gì để nhân lên. Nếu bạn nhân một con số 0
với 100, bạn vẫn chỉ có con số 0.
Còn nước Mỹ? Acemoglu lo ngại rằng sự phát triển nhanh chóng
về bất bình đẳng kinh tế ở nước Mỹ cũng đang xóa mòn
tính bao hàm của các thể chế Hoa Kỳ.
_______________________
[1] Creative destruction: http://en.wikipedia.org/wiki/Creative_destruction
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12254), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét