người giàu cuốn vào thú vui mua siêu xe chính là sự bộc lộ
một thứ vô thức tập thể, chứ không phải của bản thân
người đó: Vô thức của người Việt chúng ta hiện nay là
thích siêu xe thật, chứ chúng ta không đánh giá cao việc một
tỷ phú mua tranh Van Gogh hay tài trợ cho một dàn nhạc cổ
điển</em>" – nhà kinh tế Nguyễn Đức Thành bình luận về
hiện tượng "đại gia xài sang".</div>
Tại Việt Nam, suốt mấy năm qua, hàng xa xỉ vẫn được nhập
về với số lượng rất lớn, trị giá hàng tỉ USD, bất chấp
những khó khăn của nền kinh tế: mỹ phẩm, rượu bia, điện
thoại di động, xe hơi… Thú xài sang lan cả sang khu vực dịch
vụ với những phở bò Kobe, súp vây cá mập, v.v. Giữa những
ngày bão giá, ở Hà Nội vẫn có những cơ sở bán đĩa mài
sừng tê giác. Với hai đám cưới hoành tráng gần đây, sự
hưởng thụ tiếp tục được "nâng lên một tầm cao mới",
gây choáng váng cho số đông dư luận.
<h2>30 năm trước, bồn tắm là xa hoa...</h2>
Vung tay mua sắm hàng hóa, dịch vụ với giá cả trên trời
không phải là "chuyện chỉ có ở Việt Nam" như một số
người có thể than vãn. Hiện tượng này xảy ra ở gần như
tất cả các nền kinh tế trong quá trình phát triển và hình
thành tầng lớp "mới giàu" (nouveau riche). Ở Trung Quốc, theo
Barclays Capital, doanh số hàng xa xỉ tăng 30% mỗi năm (so với
Mỹ 12% và châu Âu 6%). Hiện tại, nước này tiêu thụ 12%
lượng xa xỉ phẩm của thế giới.
Việc Trung Quốc đứng đầu thế giới về tiêu dùng xa xỉ
được một số chuyên gia cho là xuất phát từ những thay đổi
về dân số và nhân khẩu học. Một bài báo của BBC trích lời
ông Donald Holdsworth, Giám đốc MatchPower (Australia): "Tuổi trung
bình của triệu phú Trung Quốc là 39, trẻ hơn 15 tuổi so với
ở khối các nước công nghiệp phát triển. Nghĩa là họ ra
đời trùng với thời điểm bắt đầu chính sách một con.
Những đứa con một đó được cha mẹ dành cho tất cả những
thứ tốt đẹp nhất mà họ có được – và chúng lớn lên
cũng vào lúc nền kinh tế chuyển đổi sang cơ chế thị
trường. Nếu bạn lớn lên trong một xã hội đồng phục, nơi
không có tự do ngôn luận, thì một khi có dịp để thể hiện
bản thân mà không gặp nguy hiểm gì, bạn sẽ đón nhận cơ
hội đó ngay. Thì mọi chuyện cũng sẽ giống như khi bạn bật
nút một chai nước có ga vậy".
Còn về hai đám cưới chấn động dư luận ở Việt Nam vừa
qua, TS. Nguyễn Đức Thành, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh
tế và Chính sách, nói: "Không nên kết tội những đại gia
xài sang, xem họ là vô luân, thiếu đạo đức. Bởi vì hành
động của họ xuất phát từ nhận thức. Đối với họ, như
thế là thẩm mỹ, là cái hay, cái đẹp, hạnh phúc, thì họ
hưởng thụ. Xã hội chúng ta thật ra có hàng nghìn người có
suy nghĩ, khát vọng, văn hóa như những đại gia đó, nhưng
chẳng qua không có điều kiện để thực hiện nên không bị
phê phán đấy thôi". Ông cũng cho rằng bản thân sự xa hoa, xa
xỉ là một khái niệm "động", nghĩa là có tính lịch sử,
thay đổi theo thời gian: "Cách đây khoảng 30 năm, nhà ai mà
có cái bồn tắm là bị xem là xa hoa kinh khủng: "Sao lại có
thể ngâm mình vào nước, nằm dài ra, thò đầu lên mà tắm
thế. Tắm thì phải xát xà phòng, múc nước dội lên người
chứ, mấy gáo là xong". Cách đây 20 năm, mấy nghệ sĩ tụ
tập uống bia ở tư gia, ăn mặc hở hang hoặc có khi… khỏa
thân, thì đã bị coi là chuyện động trời rồi, như bây giờ
thì có là gì đâu".
<h2>Chơi siêu xe thì "chân dài" mới mê</h2>
Tháng 9-2006, các nghệ sĩ của Nhạc viện và Dàn nhạc giao
hưởng Hà Nội đã có một "kỷ niệm tuyệt đẹp, một vinh
dự rất lớn" (lời của nghệ sĩ Vũ Mạnh Dũng) khi vở opera
"Cây sáo thần" của nhà soạn nhạc thiên tài Mozart được
đưa lên sân khấu Nhà Hát Lớn. 5 đêm biểu diễn liên tiếp.
Ca sĩ Đăng Dương kể lại: "Buổi cuối tôi đã bị sốt
phải đi truyền nước ở bệnh viện Saint Paul, tưởng không
hát nổi nữa, nhưng rất may là vẫn cố được. Chúng tôi đã
tập liên miên mấy tháng trời, liên tục sáng, chiều, tối, và
không có kíp hai thay thế. Chỉ có một kíp thôi – đó là một
chuyện cực kỳ vất vả đối với nghệ sĩ Việt Nam. Thật
mạo hiểm. Các thầy cũng biết thế nhưng không còn cách nào
khác, vì tìm được người hát opera đã khó, lại còn kiếm cho
ra nghệ sĩ để có thêm kíp hai thì thật không tưởng".
Sau 5 đêm "sống với đam mê", các nghệ sĩ nhận vài trăm
nghìn đồng cát sê và trở về đời thường, mặc dù theo ca
sĩ Đăng Dương, nếu họ được "tạo điều kiện nhiều hơn,
học hỏi nhiều hơn và được tiếp xúc với âm nhạc bác học
thường xuyên hơn thì tốt, dòng nhạc này yêu cầu cao lắm và
phải rèn luyện thường xuyên". Được biết, Nhạc viện Hà
Nội cũng cố gắng tìm kiếm tài trợ để mỗi năm một vở
opera có thể lên sân khấu, song từ đó đến nay, chẳng có
thêm vở nhạc kịch nào được công diễn nữa. Ca sĩ Đăng
Dương tâm sự: "Như ở nhiều nước thì các dàn nhạc
thường được công ty này tập đoàn nọ đầu tư, tài trợ.
Có những doanh nghiệp làm "Mạnh Thường Quân" cho các
chương trình âm nhạc cổ điển quy mô hoành tráng – Đêm
nhạc cổ điển Toyota, Hòa nhạc Hennessy chẳng hạn. Ở ta thì
không".
Tương tự trong lĩnh vực hội họa, một người sưu tầm tranh
ở Hà Nội (xin giấu tên) kể: "Tôi biết ở trong nước hiện
giờ có những bức tranh rất giá trị, có thể coi như tài sản
dân tộc. Chủ của nó muốn bán tranh để có thể đi khỏi
Việt Nam, rao giá 200.000 USD thôi, nhưng chỉ thương nhân nước
ngoài sẵn sàng mua chứ chẳng doanh nhân Việt nào biết đến
mà mua cả. Ông chủ tiếc tranh quý, sợ nó rơi vào tay người
ngoại quốc, nên vẫn chưa chịu bán. Giá có đại gia nào mua,
rồi được báo chí khen ngợi thì tốt quá, cũng là ghi nhận
công gìn giữ tài sản văn hóa của đất nước. Nhưng trên
thực tế là đại gia phải mua siêu xe cơ, mới được lên báo.
Chưa kể, chẳng có "chân dài" nào vì thế mà yêu đại gia
đó hơn".
<h2>Giàu xổi</h2>
Theo TS. Nguyễn Đức Thành, tích lũy về thu nhập có thể diễn
ra rất nhanh, chỉ trong nửa đời người, nhưng tích tụ về
văn hóa thì lại là một quá trình tương đối chậm, chính vì
thế mới có khái niệm "nouveau riche" (mới giàu, giàu xổi).
"Tuy nhiên, vấn đề là phải tự hỏi vì sao trong xã hội,
số đông không đánh giá cao nghệ thuật hoặc hoạt động sưu
tầm, bảo tồn, bảo trợ cho nghệ thuật. Thực ra, chuyện một
số người giàu bị cuốn vào thú vui mua siêu xe chính là sự
bộc lộ một thứ vô thức tập thể, chứ không phải của
bản thân người đó: Vô thức của người Việt chúng ta hiện
nay là thích siêu xe thật... Người nọ mua siêu xe vì đam mê
một phần, phần nữa là vì muốn được số đông chú ý,
ngợi ca. Tôi cho rằng, nếu như thế hệ người giàu hiện tại
giải tỏa những ám ảnh thiếu thốn của họ thông qua những
trò gây sốc mà ít ý nghĩa thì đó là hậu quả của cái xã
hội trong quá khứ, của nền giáo dục, của các thế hệ đi
trước…".
Tuy nhiên, nếu sự xa hoa, xa xỉ là một khái niệm "động"
thì tình hình sẽ thay đổi. Theo ông Donal Holdsworth, thị
trường Anh quốc vào những năm 1980, xe Roll-Royce là sự lựa
chọn của người giàu, sau đó tới Bentley ít gây sốc hơn, và
ngày nay là Audis, Mercedes, còn giản dị hơn nữa. Ở Nhật Bản,
việc phô trương hàng hiệu không còn lộ liễu, ông Holdsworth
tin ở Trung Quốc cũng sẽ như vậy. Giới "mới giàu" Thái
Lan cũng đang dịch chuyển dần sang hoạt động sưu tầm tranh,
thưởng thức và đầu tư cho nghệ thuật – TS. Nguyễn Đức
Thành cho biết.
Tháng 11 vừa qua, chương trình hòa nhạc cổ điển LUALA Concert
đã bắt đầu những buổi biểu diễn đầu tiên từ vỉa hè
Hà Nội, xuất phát từ ý tưởng và được sự tài trợ của
một doanh nhân: ông Đỗ Ngọc Minh, Chủ tịch tập đoàn DX.
<strong>Chú thích: </strong>
Nouveau-riche (tiếng Pháp), chỉ một người được thăng tiến
về địa vị kinh tế hoặc xã hội, nhưng thiếu các kỹ năng
văn hóa-xã hội tương ứng với địa vị đó, chẳng hạn
thiếu thẩm mỹ, kém duyên dáng, kém về khiếu thưởng thức
(Wikipedia).
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12265), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét