src="http://vneconomy2.vcmedia.vn/zoom/450_291/cG9BhzqggAYvp7UxcnTcotBaHKbQ/Image/2012/04/0_ee0ad.jpg"
/></center>
<center><em>Các tập đoàn, tổng công ty nhà nước được hưởng
rất nhiều lợi thế.</em></center>
<em><strong>Nguyên tắc "lời ăn, lỗ chịu" và "được ăn cả,
ngã về không", không còn có hiệu lực với các tập đoàn,
tổng công ty nhà nước nói chung và các đơn vị thành viên nói
riêng. Và thay vào đó là một tập quán "lời ăn, lỗ dân
chịu" hình như đang ngày càng rõ nét hơn...</strong></em>
Phó viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương
Nguyễn Đình Cung đã nhấn mạnh nội dung nói trên tại bản
tham luận ở diễn đàn "Kinh tế Việt Nam năm 2012: Khởi động
mạnh mẽ quá trình tái cơ cấu nền kinh tế" do Ủy ban Kinh tế
của Quốc hội tổ chức tại Đà Nẵng trong hai ngày 8 và 9/4.
Với tiêu đề "Áp đặt kỷ luật của thị trường cạnh tranh
thúc đẩy tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước", ông Cung đã đi
sâu phân tích một số ưu ái, đặc quyền và lợi thế của
doanh nghiệp nhà nước, nhất là tập đoàn, tổng công ty nhà
nước so với các doanh nghiệp khác, trước khi đưa ra các kiến
nghị cụ thể.
<h2>Không thể phá sản</h2>
Lợi thế đầu tiên được vị chuyên gia này đề cập, đó
là doanh nghiệp nhà nước không phải chịu sự chi phối của
nguyên tắc " lời ăn, lỗ chịu", và do đó, những người
đại diện chủ sở hữu và liên quan khác không chịu tác
động bởi các rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp.
Các doanh nghiệp nhà nước, nhất là tập đoàn, tổng công ty
không còn là đối tượng của phá sản, bởi vì họ đang
chiếm độc quyền hoặc thống lĩnh trong các ngành quan trọng
của nền kinh tế ; sự tồn tại và phát triển của tập
đoàn, tổng công ty, tập đoàn có liên quan luôn được coi là
đồng nghĩa với sự tồn tại và phát triển của các ngành
đó trong nền kinh tế. Do đó, sự phá sản của tập đoàn, hay
tổng công ty có liên quan bị coi là 'phá sản" của ngành
kinh tế đó của đất nước, ông Cung nói.
Và Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (Vinashin) chính là
ví dụ điển hình, theo Viện phó Cung. Mặc dù, Vinashin kinh doanh
đa ngành, nhưng phá sản của Vinashin vẫn được coi là dẫn
đến "phá sản" của ngành đóng tàu. Điều này cũng đã
dẫn đến thực trạng là sự bảo hộ của nhà nước đối
với một ngành nào đó trên thực tế đã chuyển thành bảo
hộ đối với các doanh nghiệp Nhà nước, tập đoàn, tổng
công ty có liên quan, tham luận nêu rõ.
Lý do tiếp theo được ông Cung đề cập là các tập đoàn,
tổng công ty luôn có quan hệ chặt chẽ về chính trị với
các công chức, cán bộ lãnh đạo, kể cả lãnh đạo cao cấp.
Ngược lại, trong vai trò là người đại diện chủ sở hữu
và người hoạch định chính sách, các cơ quan và công chức
nhà nước có liên quan có can dự trực tiếp và nhiều mặt
trong việc ra các quyết định đầu tư, kinh doanh và cả nhân
sự ở các tập đoàn, tổng công ty. Vì vậy, sự thất bại hay
phá sản của tập đoàn, tổng công ty (nếu có) đều sẽ ảnh
hưởng không tốt đến các cơ quan, công chức có liên quan.
Do đó, cảm nhận chung là các khiếm khuyết hay thất bại (nếu
có) thường được giảm nhẹ về quy mô và mức độ; và chắc
chắn, các cơ quan và công chức có liên quan cũng sẽ không ra
các quyết định buộc tập đoàn, tổng công ty phá sản, nếu
chúng lâm vào tình trạng phá sản.
Cụ thể hơn, ông Cung tiếp tục phân tích, mỗi khi các tập
đoàn, tổng công ty khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm, thì bộ
trưởng có liên quan (có trường hợp cả phó thủ tướng)
trực tiếp chỉ đạo, yêu cầu các doanh nghiệp khác phải mua
sản phẩm có liên quan từ các doanh nghiệp đang có các sản
phẩm khó tiêu thụ.
Hay khi tập đoàn, tổng công ty không còn cách nào khác để tìm
vốn kinh doanh, thì vẫn được nhà nước chỉ định cho vay
với lãi suất rất thấp, thậm chí là 0%; khi không thanh toán
được các khoản nợ đến hạn, thì Bộ Tài chính cũng đã thu
xếp việc thanh toán các khoản nợ đó. Như vậy, về chính
trị và định hướng chính sách, các công ty mẹ tập đoàn,
tổng công ty không còn và không thể là đối tượng phá sản.
<h2>Kiểm soát lỏng lẻo</h2>
Bên cạnh nội dung nói trên, tại bản tham luận, ông Cung cũng
làm rõ thêm một số lợi thế khác của doanh nghiệp nhà
nước. Như các tập đoàn, tổng công ty đang nắm giữ và chi
phối quyền và cơ hội kinh doanh, nắm và trực tiếp quản lý
và sử dụng hệ thống, mạng chuyển tải, phân phối (điện,
xăng dầu, viễn thông...), nắm và chi phối quyền, cơ hội kinh
doanh các sản phầm nhà nước quản lý như xuất khẩu gạo,
khai thác các loại khoáng sản quan trọng...
Xuất phát từ việc có quan hệ thân thiết với các công chức,
hoặc dễ dàng tạo lập các quan hệ như thế, khi cần thiết,
nên theo ông Cung thì doanh nghiệp nhà nước tiếp cận dễ hơn,
thuận lợi hơn với các quyền và cơ hội kinh doanh theo cơ chế
"xin-cho" như tiếp cận quyền sử dụng đất, thăm dò, khai
thác tài nguyên, các loại giấy phép khai thác (thậm chí không
cần giấy phép vẫn kinh doanh).
Hay, tiếp cận một cách đầy đủ đến các nguồn thông tin
của các cơ quan nhà nước. Cấu kết, liên kết tạo ra cơ hội
kinh doanh theo ý muốn chủ quan của mình (thông qua làm quy
hoạch, làm dự án, bổ sung, sửa đổi quy hoạch).
Tiếp theo, các tập đoàn, tổng công ty nhà nước có lợi thế
hơn trong tiếp cận tín dụng. Và đáng lưu ý là có vị trí
độc quyền hoặc thống lĩnh thị trường mà không bị kiểm
soát hoặc bị kiểm soát rất lỏng lẻo và kém hiệu lực.
Bởi vì, các cơ quan giám sát, quản lý thị trường còn rất
yếu về năng lực, vẫn thuộc bộ, mà bộ đó lại có xu
hướng bảo vệ cho các tập đoàn, tổng công ty có liên quan.
Ở phần nguyên nhân tồn tại các đặc quyền, ưu ái và lợi
thế như đã phân tích ở trên, một lần nữa ông Cung nhấn
mạnh yếu tố liên quan đến con người. Khi mỗi người, mỗi
cơ quan nhà nước trong thực thi nhiệm vụ của mình đều dành
thuận lợi, ưu tiên hơn cho các doanh nghiệp nhà nước bởi
hàng loạt các lý do như: có quan hệ cá nhân gắn kết, phù
hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước, thông lệ bất
thành văn, hay vì lợi ích của cá nhân và của những người
khác có liên quan....
Điều này cũng lý giải thực tế ở không ít các diễn đàn
trước do Ủy ban Kinh tế Quốc hội tổ chức, nhiều nhà khoa
học và chuyên gia kinh tế đã kiến nghị <a
href="http://vneconomy.vn/20111027121553344P0C9920/kien-nghi-xoa-bo-moi-uu-dai-cho-doanh-nghiep-nha-nuoc.htm">cần
xóa bỏ mọi ưu đãi cho doanh nghiệp nhà nước</a>.
Còn tại diễn đàn Quốc hội không chỉ ở khóa 13, việc doanh
nghiệp Nhà nước "lời ăn, lỗ dân chịu" cũng đã từng
được đề cập, mổ xẻ và thậm chí là đòi "truy" trách
nhiệm cá nhân, mà điển hình cũng vẫn là vụ việc liên quan
đến sai phạm của Vinashin.
Nhiều câu hỏi để ngỏ về những lỗ hổng trong quản trị,
quản lý và kiểm soát doanh nghiệp nhà nước, nay có thể sẽ
có thêm những câu trả lời, khi tái cơ cấu doanh nghiệp nhà
nước, trọng tâm là các tập đoàn và tổng công ty là một
trong ba lĩnh vực trọng tâm của tái cơ cấu nền kinh tế.
Cho dù, như nhận xét của Viện phó Nguyễn Đình Cung, việc áp
đặt kỷ luật của thị trường cạnh tranh bằng cách loại
bỏ các đặc quyền, lợi thế của tập đoàn, tổng công ty là
không dễ dàng, không thể chỉ bằng các giải pháp kỹ thuật
và hoàn thành trong một thời gian ngắn.
Con đường ngắn nhất để có thể thực hiện được công
việc khó khăn nay, theo ông Cung là cổ phần hóa các doanh
nghiệp nhà nước, trong đó nhà nước chỉ nắm giữ cổ phần
thiểu số. Và vì vậy năm 2012 phải có bước khởi đầu có
tính đột phá khởi động lại quá trình cổ phần hóa doanh
nghiệp nhà nước đã bị chậm lại một cách đáng kể trong
mấy năm gần đây.
Một trong số các kiến nghị rất đáng chú ý được nêu ra
tại bản tham luận là các doanh nghiệp bị thua lỗ ngoài dự
kiến kế hoạch, hoặc không đạt được các mục tiêu quan
trọng như kế hoạch, thì giám đốc, tổng giám đốc đương
nhiên bị miễn nhiệm, những người khác cũng bị giải trình,
truy xét trách nhiệm, khắc phục tình trạng quá lỏng lẻo về
kỷ luật, kỷ cương như hiện nay.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12263), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét