Từ chính sách "Mèo đen, mèo trắng" đến thuyết "Tam cá
đại biểu" (Đảng cộng sản Trung Quốc đại diện cho lực
lượng sản xuất, đại diện nền văn hóa và đại diện lợi
ích nhân dân), Trung Quốc đã kinh qua một chặng dài, với sự
phủ nhận rồi nhìn nhận rồi lại tái đánh giá vai trò đóng
góp của khối doanh nghiệp tư nhân…
<h2>"Xọa tử" lão gia</h2>
Ở Trung Quốc gần như chẳng ai không biết lão
bán rong lừng danh Niên Quảng Cửu. Năm 1963, lão Niên lần đầu
tiên nếm mùi ngục thất bởi tội "đầu cơ bất hợp pháp"
bằng cách tích trữ trái cây để bán tại quê nhà Vu Hồ (An
Huy). Thời Cách mạng Văn hóa, "con người hủ bại với đầu
óc bị dòi bọ tư sản đầu độc" Niên Quảng Cửu lại ôm
quần áo vào tù. Rồi nhiều năm sau, đầu thập niên 1980, họ
Niên lại trở vào ngục. Tuy nhiên, Niên Quảng Cửu nổi tiếng
không phải vì chuyện vào tù ra khám. Cuối thập niên 1970, Niên
mở một cửa hàng nhỏ chuyên bán hạt dưa và hạt hướng
dương sấy. Xuất thân từ gia đình với ông bố thất học mà
dân làng gọi là "Xọa tử" (tên Ngốc), Niên cũng thất học
và cũng bị gọi là "thằng Ngốc con". Khi nghề bán hạt dưa
phát triển, Niên đã lấy chính cái tên "Xọa tử" (Shazi)
để đặt cho những gói hàng của mình. Trên sản phẩm, bên
cạnh "thương hiệu" "Xọa tử" là hình chủ nhân mồm
ngoác rộng cười cùng hàng chữ: "Hạt Ngốc, sự chọn lựa
của người thông minh". Ấy thế mà những gói "Xọa tử"
nổi tiếng khắp hang cùng ngõ hẻm. Chỉ trong vài năm, Niên
Quảng Cửu đã có thể thuê 100 nhân công. Thời đó, việc làm
giàu của "Xọa tử lão gia" bị xem là một hiện tượng
bất thường. Vấn đề rõ ràng là thuộc phạm trù chính trị
và ý thức hệ! Chẳng biết xử lý thế nào cho phải, đảng
bộ tỉnh An Huy gửi "hồ sơ Niên Quảng Cửu" về Bắc Kinh.
Cuối cùng, năm 1984, "vụ án Xọa tử" được đặt lên bàn
Đặng Tiểu Bình, ở thời điểm mà lãnh tụ Đặng đang triển
khai chính sách "khai phóng". Nhờ đó, Niên được "tha".
Năm năm sau, sau vụ đại chính biến Thiên An Môn 1989, vấn đề
tư nhân hóa kinh tế bắt đầu được xét lại. Trần Vân –
một khai quốc công thần thuộc nhóm "Bát đại nguyên lão"
(bố của Trần Nguyên, đương kim thống đốc Ngân hàng phát
triển Trung Quốc) – tuyên bố rằng các biến thể của mô
hình kinh tế kế hoạch đã gây ra "những vết thương đạo
đức" đối với hệ thống Đảng, trở nên thật sự nghiêm
trọng đối với tính sống còn của chế độ... Trần Vân
chính là người thiết kế mô hình "điểu lung kinh tế" (vào
đầu thập niên 1980) – "nền kinh tế lồng chim", với ý
nghĩa cái lồng là bản kế hoạch, có thể nhỏ hay lớn; và con
chim-kinh tế chỉ được tự do bay nhảy trong giới hạn đó.
Giang Trạch Dân, vừa chân ướt chân ráo lên ghế tổng bí thư,
với sự thận trọng cao độ, cũng nhận định rằng doanh
nghiệp tư nhân trong đó "những kẻ buôn bán tự do chỉ là
những người lừa phỉnh, biển thủ, hối lộ và trốn
thuế". Cơn gió lạnh bắt đầu xào xạt thổi về An Huy.
Tháng 9-1989, "Xọa tử lão gia" bị bắt. Trước đó, Niên
Quảng Cửu đã làm cho "chúng ghét" khi rải khoảng một
triệu tệ bị ẩm mốc ra phơi ở bãi trống gần nhà máy mình.
Niên bị xử ba năm tù; được tha chỉ sau hai năm, một lần
nữa, nhờ sự can thiệp của Đặng Tiểu Bình…
Bây giờ Niên Quảng Cửu vẫn sống bằng những gói hạt dưa,
và câu chuyện "Xọa tử" đến nay vẫn được nhắc, bởi
nó đã không được niêm chặt trong chiếc hòm quá khứ mà
tiếp tục hiển hiện ở thời hiện tại, như thể chưa bao
giờ có một dấu chấm câu để xuống hàng viết một chương
hoàn toàn mới. Lịch sử dường như cứ nấn ná chưa sang trang.
Việc thừa nhận vai trò tư nhân và đóng góp của họ như thế
nào đối với kinh tế quốc gia vẫn là chủ đề được tranh
cãi gay gắt, bất luận rằng, từ tháng 7-2001, (Chủ tịch) Giang
Trạch Dân đã quyết định cho phép doanh nhân được vào Đảng
(được công bố chính thức trong kỳ họp Quốc hội năm sau).
Cần biết, sau khi Giang Chủ tịch loan bố rằng Đảng từ nay
sẽ mở rộng cửa cho doanh nhân, nhiều ý kiến phản đối gay
gắt đã nổ ra. Trương Đức Giang, lúc đó là bí thư tỉnh ủy
Chiết Giang (đương kim Phó Thủ tướng; vừa được bổ nhiệm
ghế bí thư Trùng Khánh giữa tháng 3-2012, thay Bạc Hy Lai),
khẳng định như đinh đóng cột: nhất định không thể để
cho doanh nhân vào Đảng (dù rằng, trong kỳ Đại hội đảng
ngay sau đó, năm 2002, ông Trương đã được ca ngợi là một
trong hai người duy nhất trúng vào Bộ chính trị khóa này là
người có bằng kinh tế - lấy từ Đại học Kim Nhật Thành,
Bình Nhưỡng)…
<h2>"Minying" và "Siying"</h2>
Sau ba thập niên cải tổ kinh tế, nền kinh tế Trung Quốc vẫn
được thể hiện với nhiều mô thức công ty mà không ít trong
số đó luôn tự giấu mình dưới lớp mặt nạ, khi chỉ muốn
được miêu tả là khối "dân doanh" (minying) thay vì chính
xác hơn là "tư doanh" (siying). Ranh giới phân biệt dứt khoát
đâu là khối tư nhân và đâu là quốc doanh nhiều khi không rõ
ràng. Họ có thể là doanh nghiệp nhà nước 100%; nhưng cũng có
loại doanh nghiệp hợp tác tư nhân; rồi doanh nghiệp liên kết
tư nhân-nhà nước… Tính "đa dạng" trong mô hình công ty
tại Trung Quốc còn thể hiện ở chỗ, trong nhiều trường
hợp, nhiều "tư doanh" đã xoay sở để được dán "nhãn"
nhà nước. Bởi, chỉ khi "dính" đến nhà nước, họ mới
được dễ dàng vay vốn hoặc được địa phương hỗ trợ xây
dựng nhà máy hay đơn giản hơn là xin lắp cái đồng hồ
điện ba pha. Tất nhiên hệ thống ngân hàng Trung Quốc (thuộc
nhà nước quản lý) không "phân biệt giai cấp"; nhưng họ,
một cách bất thành văn, như là theo quán tính, chỉ ưu đãi cho
vay đối với các doanh nghiệp nằm trực tiếp dưới sự quản
lý của Đảng.
Nói cách khác, cái bóng một thời của những Niên Quảng Cửu
vẫn còn lửng lơ ám ảnh. Trong nhiều năm từ khi tung ra chuyên
san <em>Trung Quốc phú hào bảng</em> (China Rich List) vào năm 1999
cùng danh sách xếp hạng thường niên trên Hurun.net (<em>Hồ
Nhuận bách phú</em>), (người sáng lập) Rupert Hoogewerf luôn bị
giới chủ doanh nghiệp lảng tránh. Ít ai, trừ những kẻ giàu
xổi học làm sang, muốn được thiên hạ biết mình giàu cỡ
nào. Có lần, Nhậm Chính Phi – chủ tịch tập đoàn viễn
thông khổng lồ Huawei (Hoa Vi) – đã gửi loạt thư đe dọa yêu
cầu tên ông được rút khỏi <em>Trung Quốc phú hào bảng</em>.
Tương tự, trùm bất động sản Mâu Thọ Lương, chủ tập
đoàn Thâm Quyến Phú Nguyên thực nghiệp, cũng "năn nỉ gần
chết" để được "loại" khỏi bảng xếp hạng 2002 (trong
danh sách 400 người giàu nhất mà Hồ Nhuận bách phú công bố
tháng 9-2011, họ Mâu được xếp hạng 272 với tài sản 655
triệu USD; họ Nhậm hạng 162 với 935 triệu USD). Với những
kẻ am hiểu luật chơi, họ phải khôn khéo biết sử dụng cái
"mũ đỏ", tức mời nhà nước tham gia cổ phần, như
trường hợp của Vương Thạch, ông chủ của China Vanke (Vạn
Khoa - tập đoàn bất động sản lớn nhất Trung Quốc). Một
kiểu "hiểu luật" nữa là gia nhập Đảng. 1/5 doanh nhân
trong danh sách <em>Hồ Nhuận bách phú</em> bây giờ đều là
đảng viên…
Năm 2008, Đảng mời một nhóm 35 doanh nhân đến Trường đảng
trung ương – một cử chỉ thể hiện quan điểm mới của
Đảng về khối "dân doanh". Những tòa nhà của Trường
đảng trung ương gần Di Hòa Viên được trang bị hiện đại.
Phòng lưu trú dành cho nhóm khách quí được lắp tivi màn hình
phẳng Lenovo; với Internet không dây; rồi hồ bơi; sân tennis…
Các bữa ăn của họ dưới căngtin được phục vụ miễn phí
trong khi hầu hết học viên khác phải trả 5 tệ/suất. Họ
được cấp kem đánh răng Colgate thay vì sản phẩm nội địa
trứ danh "Hắc Muội nha cao". Tất nhiên đó phải là nhóm
doanh nhân ưu tú hàng đầu Trung Quốc, trong đó có nhiều nhân
vật tên tuổi chẳng hạn Du Mẫn Hồng thuộc New Oriental (Tân
Phương Đông giáo dục khoa kỹ tập đoàn; được niêm yết
tại thị trường chứng khoán Nasdaq-New York)…
Khóa cao cấp lý luận chính trị bắt đầu từ việc khảo
lược vài luận thuyết căn bản "nhập môn" như "Tư
tưởng Mao Trạch Đông" và "Lý thuyết Đặng Tiểu Bình";
rồi tiếp đó là những buổi diễn thuyết dài về các vụ xung
đột chính trị khu vực, đàm phán mậu dịch đa phương, cùng
nhiều chủ đề thời sự thế giới nóng sốt... Giảng viên
đều là những đồng chí quyền lực nhất hệ thống chính
trị Đảng cộng sản Trung Quốc. Điểm nhấn quan trọng đặc
biệt đáng chú ý của khóa học là buổi giảng của Hiệu
trưởng Tập Cận Bình. Trước buổi giảng, bản sao bài nói
chuyện của ông Tập được phát cho tất cả viên chức-học
viên trong giảng đường, trừ nhóm doanh nhân. Họ thậm chí
không được ghi chú. Sự được phép "hạnh ngộ" để nghe
một nhân vật to cỡ như ông Tập nói chuyện đã là một vinh
dự quá lớn đối với nhóm doanh nhân! Họ chỉ được ngồi im
và lắng nghe. Đó là một thái độ tuân phục mà Đảng muốn,
Đảng yêu cầu, Đảng đòi hỏi - đặc biệt đối với kinh
tế tư nhân, một trong những lĩnh vực luôn muốn vùng vẫy
thoát khỏi sự kiểm soát của Đảng. Nhóm doanh nhân đã
được đối xử tử tế. Cho nên họ phải "hiểu" vấn
đề; phải tự ý thức và luôn nâng cao nhận thức rằng họ
đang sống trong một cái lồng. Khôn hồn biết điều thì
"tao" để cho làm ăn! "Bọn mày" cứ ngoan là được tất!
Bố láo thì đừng trách "tao" thủ hạ chẳng lưu tình!
Mạnh Kim
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12285), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét