Từ khi thực hiện chính sách mở cửa kinh tế của Đặng Tiểu
Bình, các địa phương Trung Quốc được trao quyền "<em>tự
biên tự diễn</em>" về mặt thiết kế và điều hành kinh
tế, lấy chủ trương cạnh tranh làm động lực cho phát triển,
trong tổng thể qui hoạch của trung ương. Tuy nhiên, như người
Trung Quốc vẫn thường nói "Sơn cao hoàng đế viễn" (Núi
thì cao, vua lại xa tít), mô hình quản lý kinh tế phân quyền
đã đưa đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng…
<h2>"Thập niên phong thủy lưu sanh chuyển"…</h2>
Năm 2005, Trương Bảo Khánh, lúc đó là thứ trưởng giáo dục,
than phiền rằng, chính sách cho sinh viên nghèo vay của trung
ương đã bị nhiều địa phương phớt lờ. "Sự kiểm soát
của chính phủ trung ương đã không vượt qua nổi bốn bức
tường Trung Nam Hải. Trên này nói gì, dưới đó không nghe!" -
họ Trương phát biểu. Trên lý thuyết, trung ương luôn kiểm
soát tuyệt đối về chính trị cũng như mọi mặt trong chính
sách vĩ mô; nhưng trong thực tế, chính phủ địa phương vẫn
có thể qua mặt và giấu nhẹm những vụ việc sai lầm cho
đến khi không thể bưng bít (điển hình là vụ chính quyền
Thạch Gia Trang giấu kín mọi tình tiết liên quan xìcăngđan
sữa dỏm của tập đoàn Tam Lộc trước thềm Thế vận hội
Bắc Kinh 2008). Điều đó đã bộc lộ những mâu thuẫn nội
tại của mô hình quản lý Trung Quốc. Và nó tiếp tục ảnh
hưởng đến chiều sâu phát triển xã hội lẫn chiều rộng
của an ninh nội chính, làm xói mòn cơ chế và cấu trúc quản
lý bộ máy Đảng cộng sản Trung Quốc.
Trong buổi nói chuyện về cải cách kinh tế tại Bắc
Kinh năm 2008, tiến sĩ Mỹ gốc Hoa Trương Ngu Thường (được
Trung Quốc nhiều lần mời làm cố vấn chính sách kinh tế)
nói: "Đất nước các anh phải đối mặt với tham nhũng; hệ
thống pháp luật thuộc hạng D; tự do ngôn luận bị kiểm
soát, giáo dục và y tế thì công chẳng ra công, tư chẳng ra
tư; chính sách thì khi thế này lúc thế khác; rồi lại có hàng
chục ngàn cuộc biểu tình đình công mỗi năm…". Thế mà GDP
Trung Quốc vẫn cứ tăng đều gần 10%/năm trong ba thập niên.
Nhờ đâu? Yếu tố then chốt – theo giáo sư Trương (sau nhiều
cuộc thị sát những trung tâm sản xuất đầu não tại khu vực
Dương Tử và Châu Giang) – chính là sự cạnh tranh sống mái
giữa các địa phương. Sống và thở với văn hóa chỉ tiêu
đã ăn sâu vào đời sống Trung Quốc, và hơn nữa, chính quyền
tỉnh này lại không thể để "thằng" tỉnh lân cận hơn
họ. Áp dụng chính sách khuyến doanh nới lỏng hết mức có
thể, chính quyền địa phương tạo ưu đãi tối đa cho hoạt
động doanh nghiệp tại tỉnh nhà. Năm 2005, có một trấn nhỏ
nọ tại An Huy thậm chí tổ chức cuộc thi hoa hậu địa
phương để tuyển chọn một đội mỹ nữ "thân mang trọng
trách" là tháp tùng, cho xôm tụ, cùng các anh viên chức địa
phương đi khắp Trung Quốc "tìm kiếm cơ hội đầu tư" về
cho địa phương nhà. Năm 2009, hai thành phố láng giềng tại Hà
Nam cũng đã tranh nhau giật một phần gói thầu tuyến xe lửa
cao tốc từ Thượng Hải ngang địa phương mình: trong khi chính
quyền huyện Tân Hóa thuộc trấn Lâu Để phát động phong trào
"toàn dân đồng lòng bảo vệ đường sắt", thì đối thủ
láng giềng Thiệu Dương "xúi" hàng ngàn cư dân xuống
đường rầm rộ hô vang khẩu hiệu với cờ xí rợp trời để
trấn áp tinh thần "phe địch bên kia"…
Đúng là chủ trương khích lệ cạnh tranh đã giúp kinh tế Trung
Quốc phát triển cực nhanh, hơn bất cứ quốc gia nào trong
lịch sử kinh tế thế giới cận đại. Từ khi Đặng Tiểu
Bình đề ra chương trình "khai phóng" (cải tổ), với câu
nói nổi tiếng: "Bất quản bạch miêu hắc miêu, hội tróc
lão thử tựu thị hảo miêu" (Bất kể mèo trắng hay mèo đen,
miễn bắt được chuột là tốt), trong 15 năm từ 1978 đến
1993, GDP Trung Quốc tăng 280%! "Nếu mỗi tỉnh Trung Quốc
được xem như một nền kinh tế thì khoảng 20 trong 30 nền kinh
tế tăng trưởng nhanh nhất toàn cầu trong giai đoạn này đều
thuộc tỉnh thành Trung Quốc" – theo một báo cáo được
soạn cho các nhà kinh tế hàng đầu nước này. Đó là giai
đoạn chứng kiến sự thành công của chủ trương tản quyền
về quản lý kinh tế. Tuy nhiên, chính sách quản lý của Trung
Quốc, giống như câu ngạn ngữ của họ – "Thập niên phong
thủy lưu sanh chuyển", đã không bao giờ nhất quán. Và chẳng
cứ gì phải chờ đúng một "thập niên" mới "lưu sanh
chuyển". Nó thay đổi xoành xoạch, theo một chu kỳ (với độ
co giãn thời gian tùy thời điểm) gần như bất biến: Tập
quyền dẫn đến bế tắc, bế tắc dẫn đến phân quyền; phân
quyền dẫn đến hỗn loạn, hỗn loạn lại dẫn về tập
quyền...
<h2>Cùng tắc biến, biến tắc thông (thông rồi lại tắc)…
</h2>
Một trong những hậu quả của mô hình tự chủ phát triển là
hiện tượng đầu tư vô tội vạ, cốt để "lấy le" với
đối thủ láng giềng lẫn "được tiếng" với trung ương,
trong khi "mấy anh" trung ương luôn bị "thuốc" bởi những
con số thống kê (đạt hoặc vượt) chỉ tiêu. Hậu quả cuối
cùng không chỉ làm thiệt hại ngân sách mà còn khiến người
dân điêu đứng, bởi thực chất thì nhiều vụ đầu tư chẳng
hề mang lại thiết thực cho lợi ích cộng đồng. Cần biết,
Ấn Độ đạt tăng trưởng 7-8%/năm bằng cách tái đầu tư
khoảng 1/4 GDP. Trong khi đó, các tỉnh thành Trung Quốc, do áp
lực chỉ tiêu lẫn văn hóa cạnh tranh, đã dốc gần 1/2 GDP cho
tái đầu tư chỉ để lấy được vài điểm phần trăm
(percentage point) nhỉnh hơn "thằng" láng giềng. Thấy thì xôm
nhưng thật ra thì hỏng. Hệ lụy: tỉ lệ đầu tư luôn cao hơn
tiêu dùng. Sản xuất để bỏ vào kho, cao ốc được dựng để
bỏ trống, đường cao tốc được xây để phơi rơm rạ…,
đó là những gì của cái mặt sau tấm huy chương nền kinh tế
"lớn thứ hai thế giới".
Thế rồi bổn cũ soạn lại. Lần này (trong quãng 2009-2011) là
kiểm soát mạnh chi tiêu công đồng thời tăng chỉ tiêu thuế.
Để tiếp tục xoay đủ tiền cho kế hoạch phát triển riêng,
các địa phương chẳng còn cách nào khác là "vặt lông"
người dân, là tận thu xã hội, là đưa ra những qui định
quái đản. Tháng 5-2009, huyện Công An (Kinh Châu, Hồ Bắc) đã
ra lệnh buộc mọi viên chức nhà nước phải "nỗ lực" hút
ít nhất 23.000 gói thuốc lá một năm! Tại sao? Để đáp ứng
"chỉ tiêu" thuế lẫn "quyền lợi chính đáng của người
tiêu dùng"! Lĩnh vực bị "tàn sát" tận thu nhất, tất
nhiên, là bất động sản. Theo khảo sát của Ư Kiến Vanh, học
giả lừng lẫy thuộc Viện khoa học xã hội Trung Quốc, có
đến 30% ngân sách tài khóa của chính quyền Hà Bắc là có
nguồn gốc từ các vụ bán đất. Trong khi đó, khắp Trung
Quốc, có khoảng 60% vụ biểu tình hoặc bạo động xã hội
xuất phát từ bi kịch mất đất. Cơn lốc bán đất thực
hiện trong khuôn khổ kế hoạch duy trì tăng trưởng đã trở
nên kinh khủng đến mức bây giờ một số địa phương đã
chẳng còn tí quỹ đất nào để mà xén.
Nói đến đất là nói đến phạm trù của tham nhũng và hủ
hóa cán bộ. Thế rồi bổn cũ lại được giở ra. Trung ương
bắt đầu siết chặt. Gần đây, Bắc Kinh bắt đầu yêu cầu
bí thư quận ủy thuộc các địa phương nhỏ phải tập trung
về Trường đảng trung ương, thay vì học tại các trường
đảng địa phương. Để nhấn mạnh tầm quan trọng, tất cả
khoảng 3.000 bí thư quận ủy đều được đích thân ủy viên
Bộ chính trị hoặc bộ trưởng giảng dạy. Đồng thời, Bắc
Kinh cũng sử dụng công cụ "quần chúng" để giúp phát
hiện cán bộ hủ hóa, bằng cách cho phép giới báo chí và
blogger vào cuộc. Năm 2009 - năm "đại hung" đối với giới
quan lại tham ô, một loạt viên chức địa phương đã bị
truất phế trong chiến dịch gọi là "thay máu cho Đảng",
trong đó có Chu Cửu Canh (vụ này được chọn là một trong 10
bản tin mạng "hot" nhất trong năm).
Một bức ảnh đăng trên mạng đã làm tiêu tan sự nghiệp Chu.
Vốn chỉ là tay giám đốc Sở quản lý đất đai quận Giang
Ninh (Nam Kinh), Chu Cửu Canh (trong bức ảnh) lại có thể phì
phèo loại thuốc lá cực đắt <em>Nanjing 95 Imperial</em> (giá 263
USD/cây) và mang chiếc đồng hồ Thụy Sĩ <em>Vacheron
Constantin</em> (16.000 USD). Một cuộc điều tra được mở ra. Chu
bị buộc tội nhận hối lộ 1,07 triệu tệ cùng 110.000 đôla
Hong Kong. Bản án cho đương sự là 11 năm tù cùng số tài sản
bị tịch biên trị giá 1,2 triệu tệ. Tương tự, một bí thư
đảng thuộc một cơ quan quản lý hàng hải ở Thâm Quyến cũng
mất ghế sau khi bị đưa lên mạng đoạn phim đương sự đang
dọa dẫm một ông bố "khôn hồn thì câm miệng", trước
vụ đương sự lúc say xỉn đã giở trò bỉ ổi với cô con
gái nhỏ của ông bố nạn nhân trong nhà vệ sinh. Tại Vân Nam,
một nhóm viên chức trại giam cũng bị xử, sau khi công dân
mạng bày tỏ nghi ngờ cách giải thích liên quan cái chết một
tù nhân. Nhóm cán bộ trại giam nói rằng nạn nhân, thật xui
quá, đã chết bởi va đầu trúng vật cứng khi chơi… bịt
mắt bắt dê với bạn tù! Điều tra cho biết, nạn nhân tử
vong vì bị tra tấn!
"Bất kiến quan tài bất điệu lệ" – người Trung Quốc
vẫn thường nói như vậy. Trong thực tế, đã có vô số "quan
tài" để làm tiền lệ. Nhưng người ta vẫn không ngán. Là
vì, một phần, "núi thì cao, vua lại xa tít"…
Mạnh Kim
(còn tiếp)
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12284), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét