Syndicat (Mĩ):</strong> <em>Ông Václav Havel, vừa tạ thế ngày 18
tháng 12 (2011), là một trí thức hiếm hoi: không phải ông tìm
cách chen chân vào chính trị mà chính trị đã đẩy ông vào con
đường đó. Năm 1998, trong khi đang làm Tổng thống cộng hòa
Czech, ông đã đưa ra những suy nghĩ sau đây về những cái lợi
và mối nguy hiểm của nghề nghiệp của mình.</em></div>
Praha – Một người trí thức – bằng những cố gắng của cá
nhân mình đã thâm nhập vào bên dưới bề mặt của sự vật,
để nắm được những mối quan hệ, nắm được nhân và quả,
để công nhận rằng cá nhân chỉ là một phần của tồn tại
rộng lớn hơn và từ đó có nhận thức sâu sắc hơn về thế
giới và trách nhiệm trước thế giới – có thể làm chính
trị được hay không?
Nói như thế, có cảm tưởng rằng tôi cho là trách nhiệm của
người trí thức là tham gia hoạt động chính trị. Nhưng đấy
là điều vô nghĩa. Hoạt động chính trị cần một loạt yêu
cầu đặc biệt, chỉ liên quan đến nó mà thôi. Một số
người đáp ứng được những đòi hỏi này, số khác thì
không, dù họ có là trí thức hay không.
Tôi tin tưởng sâu sắc rằng thế giới cần – hiện nay càng
cần hơn bao giờ hết – những chính trị gia đã được khai
minh, chín chắn, những người dũng cảm và có đầu óc khoáng
đạt, đủ sức cân nhắc những sự kiện nằm bên dưới phạm
vi ảnh hưởng trực tiếp của họ, cả về không gian lẫn
thời gian. Chúng ta cần những chính trị gia muốn và có khả
năng vượt lên trên những mối quan tâm về quyền lực của
họ hay những mối quan tâm của đảng hay quốc gia của họ và
hành động phù hợp với những quyền lợi căn bản của nhân
loại hiện nay – nghĩa là hành động theo cách mà mọi người
phải hành động, mặc dù đa phần không thể hành động như
thế.
Chưa bao giờ chính trị lại phụ thuộc vào thời điểm, phụ
thuộc vào tâm trạng thất thường của công chúng và phương
tiện truyền thông đến như thế. Chưa bao giờ chính trị gia
bị buộc phải theo đuổi những vấn đề thiển cận và chóng
qua đến như thế. Tôi có cảm tưởng rằng cuộc sống của
nhiều chính khách trôi lăn từ những bản tin trên TV vào tối
hôm trước sang cuộc thăm dò dư luận vào sáng hôm sau, rồi
đến hình ảnh của mình trên TV vào tối hôm sau nữa. Tôi
không tin là thời đại của những phương tiện thông tin đại
chúng hiện nay khuyến khích việc xuất hiện và trưởng thành
của những chính trị gia tầm cỡ như Winston Churchill; tôi nghi
ngờ, mặc dù bao giờ cũng có ngoại lệ.
Tóm lại: thời đại của chúng ta càng ít khuyến khích những
chính trị gia có tư duy dài hạn thì chúng ta lại càng cần
những chính trị gia như thế và do đó mà càng cần sự ủng
hộ các nhà trí thức – ít nhất là những người đáp ứng
được định nghĩa của tôi – tham gia vào chính trị. Sự ủng
hộ như thế có thể xuất phát từ những người không bao giờ
tham gia vào chính trị – vì lí do gì thì cũng thế – nhưng
đồng ý với những chính trị gia đó hay ít nhất là cũng chia
sẻ với những ý tưởng làm cơ sở cho những hành động của
họ.
Có người phản đối: các chính trị gia phải được dân chúng
bầu, dân chúng bầu cho những người suy nghĩ như họ. Người
muốn thăng tiến trong lĩnh vực chính trị thì phải chú ý
đến tâm trí của con người nói chung, phải tôn trọng cái
gọi là quan điểm của người cử tri "bình thường". Chính
trị gia, dù muốn dù không, cũng phải là một cái gương. Ông
ta không dám trở thành người quảng bá cho những chân lí không
được lòng người, không dàm thừa nhận những chân lí có
thể có lợi cho nhân loại nhưng lại bị đa số cử tri cho là
không phải mối quan tâm trực tiếp của họ hoặc thậm chí
bị họ coi là trái ngược với quyền lợi của mình nữa.
Tôi tin rằng mục tiêu của chính trị không phải là đáp ứng
những ước muốn ngắn hạn. Chính khách phải tìm cách thuyết
phục dân chúng, để họ ủng hộ ý tưởng của mình, ngay cả
khi đấy là những ý tưởng chưa được nhiều người ưa
chuộng. Chính trị phải thuyết phục cử tri rằng chính khách
này công nhận hay hiểu một số vấn đề tốt hơn là dân
chúng và vì thế mà họ nên bầu cho chính khách đó. Do đó,
dân chúng có thể ủy thác cho chính trị gia một số vấn đề
– mà vì nhiều lí do khác nhau – họ không hiểu hay không
muốn mất thì giờ suy nghĩ, đấy là những vấn đề mà một
người nào đó sẽ phải nói thay họ.
Dĩ nhiên là những kẻ mị dân, những kẻ độc tài tiềm tàng
hay những tên cuồng tín cũng đã sử dụng những lí lẽ như
thế, những người cộng sản cũng làm một việc tương tự khi
tuyên bố rằng họ chính là thành phần giác ngộ nhất của
nhân quần, và nhờ vào sự giác ngộ đáng ngờ đó mà họ đã
tự giành lấy quyền cai trị một cách độc đoán.
Nghệ thuật chính trị chân chính là nghệ thuật thuyết phục
dân chúng ủng hộ sự nghiệp chính nghĩa, ngay cả khi việc theo
đuổi sự nghiệp đó có ảnh hưởng tới quyền lợi tức
thời của nhân dân. Điều đó phải được thực hiện mà
không gây trở ngại cho việc chúng ta kiểm tra – bằng nhiều
cách khác nhau – rằng đấy là sự nghiệp chính nghĩa, và
bằng cách đó mà khẳng định rằng những công dân đã tin
tưởng ta không bị dẫn vào con đường phục vụ cho những
điều dối trá và hậu quả là phải chịu tai họa, không đi
tìm kiếm sự thịnh vượng trong tương lai một cách viển vông.
Cần phải nói rằng một số trí thức có khả năng thực hiện
những cái ác như thế. Họ trau dồi để có hiểu biết hơn
tất cả mọi người, họ đứng cao hơn tất cả mọi người.
Họ bảo với đồng bào của mình rằng đồng bào không hiểu
dự án đầy trí tuệ do họ đưa ra vì đồng bào còn ngu dốt,
chưa ngang tầm với những người đưa ra dự án. Sau tất cả
những gì chúng ta đã trải qua suốt thế kỉ XX, phải công
nhận rằng thái độ trí thức – đúng hơn là ngụy-trí thức
–như thế nguy hiểm đến mức nào. Xin nhớ rằng có biết bao
nhiêu trí thức đã giúp thiết lập nên các chế độ độc tài
hiện đại!
Chính trị gia giỏi phải có khả năng giải thích mà không cần
dụ dỗ; ông ta phải khiêm tốn tìm kiếm chân lí của thế
giới mà không được tuyên bố rằng mình là người sở hữu
chuyên nghiệp chân lí đó; và ông ta phải cảnh tỉnh dân chúng
về những phẩm chất tốt đẹp trong chính họ, trong đó có
cả khả năng đánh giá những giá trị và quyền lợi vượt ra
ngoài quyền lợi cá nhân, mà không tỏ ra là cao đạo hơn và
không ép buộc đồng bào mình bất cứ thứ gì. Ông ta không
nên khống chế tâm trạng của quần chúng hay ra lệnh cho các
phương tiện thông tin đại chúng, cũng không bao giờ được
cản trở việc theo dõi một cách sát sao mọi hành động của
mình.
Trong địa hạt chính trị, các nhà trí thức nên thể hiện sự
có mặt của mình bằng một trong hai cách khả dĩ sau đây. Họ
có thể – mà không cảm thấy xấu hổ hay mất giá – nhận
chức và sử dụng vị trí của mình để làm những việc mà
mình cho là đúng chứ không phải là để bám víu lấy quyền
lực. Hoặc là họ có thể trở thành những người cầm gương
soi vào nhà cầm quyền để bảo đảm rằng người cầm quyền
phụng sự sự nghiệp chính nghĩa chứ không sử dụng những
lời có cánh để che đậy những việc xấu xa như nhiều trí
thức tham gia hoạt động chính trị trong những thế kỉ qua.
V. H.
Dịch giả gửi trực tiếp cho BVN.
<em><strong>Bản dịch được thực hiện nhân giỗ bách nhật
Vaslav Havel (5/10/1936-18/12/2011)</strong></em>
Nguồn: <a
href="http://www.project-syndicate.org/commentary/havel46/English">Project
Syndicate</a>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12053), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét