đăng tại <a
href="http://nautilus.co.il/Pages/pgsPress/pgVmakPress.aspx?artID=452&menuID=6&srcPPack=ru,0,0">Nautilus
ngày 5/3/2010</a>
(trang tin tiếng Nga của Israel, bản gốc đăng tại "Tin
tức", Israel ngày 4/3/2010)</div><img src="
<div class="boxright200"><img
src="http://danluan.org/files/u23/danluan_00173.jpg" /></div>
<em>Vào trung tuần tháng Ba tại một số thành phố ở Israel sẽ
có các buổi biểu diễn của nghệ sĩ piano người Croatia-Serbia
<strong>Ivo Pogorelich</strong> – một trong những nghệ sĩ diễn
tấu khác thường nhất trong thời đại chúng ta, một nghệ sĩ
mà có những người khen ngợi hết lời, còn những người khác
lại mắng nhiếc thậm tệ</em>.
Sự nghiệp quốc tế của ông đã khởi đầu từ một vụ <a
href="http://www.youtube.com/watch?v=9GvbDixilwI&feature=related">xì-căng-đan
tại cuộc thi Chopin ở Warsaw vào năm 1980</a>. Pogorelich khi đó
đã không lọt vào vòng chung kết, và ủy viên hội đồng giám
khảo Martha Argerich đã bỏ ra về để phản đối, sau khi tuyên
bố hội đồng đã loại một thiên tài. Chàng trai 22 tuổi
Pogorelich khi đó đã từng đoạt vài giải thưởng, nhưng chính
sau trận thất bại tại Warsaw mà ông đã được mời biểu
diễn tại Carnegie Hall ở New York.
Những buổi hòa nhạc hôm nay của Pogorelich cũng không bình
thường ngay từ bề ngoài. Ông yêu cầu phòng hoà nhạc phải
chìm trong bóng tối, chỉ có phím đàn là được chiếu sáng.
Các tempo ông chọn, và ngay cả cách phân câu, đôi khi có vẻ
rất quái chiêu. Nhưng không ai có thể dửng dưng trước lối
chơi của ông.
Nghệ sĩ bậc thầy này đã nói chuyện với tôi qua điện
thoại từ Lugano (Thụy Sĩ), nơi ông hiện đang sống. Tôi nghe
thấy cả tiếng đàn grand piano. Rõ ràng tôi đã làm gián đoạn
buổi dạy của ông với ai đó. Ông hơi cáu, trả lời nhát
gừng, nhưng đôi khi nổi hứng và bắt đầu nói chuyện …
<em>Ông thấy đâu là mục tiêu lý tưởng của các nghệ sĩ
biểu diễn – thể hiện mình thông qua âm nhạc của người
khác hay là làm một phương tiện truyền tải những ý tưởng
của nhà soạn nhạc?</em>
Bản nhạc chỉ là những ký hiệu chết. Nhiệm vụ của tôi là
đưa vào một cái gì đó sống động.
<em>Và vì vậy mà đôi khi phải bỏ qua các chỉ dẫn của tác
giả?</em>
Tôi có cách ứng xử chuyên nghiệp đối với bản nhạc. Chính
trong chuỗi liên kết liên tục "thầy – trò", tôi là đời
thứ 5 tính từ Liszt và đời thứ 7 tính từ Beethoven (<a
href="http://www.youtube.com/watch?v=HsdNFbVhDYc&feature=related">Aliza
Kezeradze – bà giáo không chính thức tại Moscow</a>, sau đó là
vợ của Pogorelich, người đã vì ông mà bỏ cả gia đình để
chạy từ Liên Xô sang phương Tây – là chút của Liszt tính theo
hệ sư phạm. V.L.) [1]. Tôi thuộc trường phái piano Tây-Âu Nga.
<em>Có nghĩa là ông cho rằng mình đã lĩnh hội được những
bí mật đọc hiểu các bản nhạc một cách chính xác qua
truyền thống truyền nghề bằng miệng?</em>
Tôi không "cho rằng", mà đó là một thực tế lịch sử.
<center><img src="http://danluan.org/files/u23/danluan_00174.jpg" width="600"
height="431" alt="danluan_00174.jpg" /></center>
<em><center>Ivo Pogorelich trong một buổi học do Aliza Kezeradze
hướng dẫn.</center></em>
<em>Cách đây 2 năm, ông đã đòi ban lãnh đạo cuộc thi Chopin
phải công bố biên bản các cuộc họp của hội đồng giám
khảo năm 1980. Đó là cái gì vậy, một sự báo thù muộn màng
chăng?</em>
Họ mời tôi làm giám khảo. Và tôi yêu cầu họ công bố
điểm số của cuộc thi năm 1980 [2]. Tại cuộc thi đó đại
diện của Liên Xô đã cho tôi 0 điểm [3]. 0 điểm! Như thể
tôi không hề chơi đàn tí gì! Tiện đây nói luôn rằng, khi
đó, không chỉ một mình Martha Argerich phản đối. Cuộc thi đã
bị gián đoạn 48 tiếng đồng hồ. Chỉ sau khi có sự can
thiệp của Tổng thống Ba Lan, người ta mới thuyết phục
được các ủy viên giám khảo ở lại, những người trước
đó đã tuyên bố bỏ Warsaw ra về. Riêng Argerich là vẫn không
chịu khuất phục. Tôi cho rằng nếu bạn là một giám khảo và
chấm điểm các thí sinh, bạn phải chịu trách nhiệm về cách
đánh giá của mình. Hãy cứ để họ công bố! Có Trời mới
biết được cái gì hiện đang diễn ra ở đó. Đem trao giải
thưởng chủ yếu cho những người từ Viễn Đông …
<em>Ồ, chẳng riêng gì ở đó đâu!</em>
Và tại Nhạc viện Moscow, Sergei Dorensky [3] có thời đã nhận
thí sinh không cần thi tuyển từ những đối tượng mà cha mẹ
họ có khả năng hối lộ ông ta một viên kim cương ít nhất 4
carat [4]. Và Vera Gornostaeva [5] cũng đã làm như vậy, thêm vào
đó, còn làm việc cho KGB [6] …
<em>Hay thật, làm thế nào mà ông có được những thông tin
chính xác như thế?</em>
Từ Moscow. Thôi được, cái đó chẳng thú vị gì, bạn hãy
hỏi câu tiếp theo đi.
<em>Ông có vẻ dị ứng với các cuộc thi piano. Tuy nhiên, có
lần ông đã tổ chức một cuộc thi của riêng ông.</em>
Đúng, vào năm 1993. Cuộc thi đó đã có một giải thưởng
tiền mặt rất cao và nhiều sáng kiến các loại. Ví dụ, không
hạn chế tuổi tác. Thoạt tiên, người dẫn đầu là một
nghệ sĩ dương cầm từ Đài Loan Edith Chen (cô này nay đã đổi
tên thành Gwhyneth Chen). Khi cô ấy gửi đĩa thu âm tới vòng sơ
tuyển, chơi concerto số 3 của Rachmaninov với dàn nhạc giao
hưởng Đài Bắc, tôi không tin rằng ở tuổi 19 lại có thể
chơi được như vậy, và đã yêu cầu phải có xác nhận chính
thức danh tính của bản thu âm. Và tôi đã có xác nhận đó.
Nhưng trong quá trình của cuộc thi, nghệ sĩ piano đồng thời
là nhà soạn nhạc người Úc Michael Kieran Harvey đã trình diễn
một sonata mà Carl Vine vừa viết tặng anh hay đến nỗi bà vợ
nay đã quá cố của tôi, khi đó là chủ tịch hội đồng giám
khảo, bắt đầu vỗ tay, mặc dù ban giám khảo cần giữ vẻ
ngoài bình thản. Thế là phải chia đôi giải thưởng. Mỗi
người trong họ nhận được 75 ngàn USD. Tôi rất tự hào về
những người thắng cuộc của mình. Tiện thể nói luôn, tháng
12 năm tới, tôi sẽ tổ chức tại Lugano và Locarno một series 6
buổi hòa nhạc. Sẽ có 4 buổi hòa nhạc trình làng các nghệ
sĩ mới và hoàn toàn rất trẻ.
<img src="http://danluan.org/files/u23/danluan_00175.jpg" width="600"
height="299" alt="danluan_00175.jpg" />
<em>Gwhyneth Chen nhận Grand Prix tại cuộc thi Độc tấu Piano
Quốc tế Ivo Pogorelich năm 1993 (Ivo Pogorelich đứng hàng đầu,
bên trái)</em>
<em>Còn cuộc thi mang tên ông thế là chỉ được tổ chức có
một lần. Tại sao vậy?</em>
Khi vợ tôi qua đời vào năm 1996, tôi không còn hứng thú gì
đến cuộc thi đó nữa (Tôi phải thêm vào rằng trầm cảm
nghiêm trọng đến nỗi Pogorelich trong vài năm phải ngừng biểu
diễn – V.L.).
<em>Ông đã không tới nước chúng tôi từ năm 2003…</em>
Đúng, một gián đoạn khá lớn. Tôi ngưỡng mộ Israel. Tôi
nhắc lại để bạn nhớ rằng tôi đã biểu diễn ở nước
các bạn từ khi những nghệ sĩ lưu diễn tại Israel và Nam Phi
còn bị đưa vào "sổ đen". Mặc dù hồi đó tôi mang hộ
chiếu đỏ của Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Liên bang Nam Tư,
tôi đã đến "quê hương của những người Do Thái Phục
quốc (Zionists)." Hồi đó tôi 24 tuổi. Bây giờ tôi 51 tuổi,
nhưng tôi đến với các bạn vẫn với niềm vui sướng đó. Và
lại còn đem theo cả gia đình mình nữa: con trai nuôi của tôi,
bạn gái tôi và con trai cô ấy. Tôi hy vọng sẽ không chỉ
biểu diễn, mà còn cho gia đình tôi xem đất nước Israel.
<em>Dịch xong ngày 17/3/2012</em>
_______________________
<strong>Chú giải của người dịch:</strong>
[1] <a href="http://www.signandsight.com/features/950.html">Trả lời
phỏng vấn của Manuel Brug năm 2006</a>, Ivo Pogorelich cho biết
thầy của Aliza Kezeradze cũng từng là học trò của <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Theodor_Leschetizky">Theodor
Leschetizky</a> (1830 – 1915). T. Leschetizky là học trò của <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Carl_Czerny">Carl Czerny</a> (1791-1857)
– học trò của L.V. Beethoven. Như vậy theo sư phạm hệ, Ivo
Pogorelich là đời thứ 7 tính từ Ludwig van Beethoven.
[2] <a href="http://konkurs.chopin.pl/en/edition/x">Cuộc thi piano quốc
tế Fryderyk Chopin lần X</a> diễn ra từ 2 – 19/10/1980, có 149
thí sinh từ 37 nước tham dự. Giám khảo phải cho điểm theo
thang từ 1 tới 25 điểm. Tuy nhiên cách tính điểm lần này
lại không giống như tại 2 lần trước (thứ VIII năm 1970 và IX
năm 1975) và lần sau đó (XI năm 1985), khi số điểm của trung
bình của thí sinh tại vòng 1 và 2 được dùng để quyết
định chọn thí sinh vào vòng 3. Tại cuộc thi lần thứ X (1980)
này, hội đồng giám khảo chỉ dùng điểm của vòng 2 để
quyết định chọn thí sinh vào vòng 3.
[3] <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_jurors_of_the_International_Chopin_Piano_Competition#X_.281980.29">Hội
đồng giám khảo cuộc thi piano quốc tế F. Chopin lần thứ X</a>
gồm 25 thành viên. Chủ tịch hội đồng là Kazimierz Kord (1930 -,
Ba Lan). Hai phó chủ tịch là Nikita Magaloff (1912 – 1992, Thụy
Sĩ) và Frantisek Rauch (Tiệp Khắc). Giám khảo đại diện của
Liên Xô là <a href="http://www.youtube.com/watch?v=2JP5oRSg9hk">Sergei
Dorensky</a> (1931-) – giáo sư, trưởng khoa piano nhạc viện
Tchaikovsky, phó chủ tịch hội Fryderyk Chopin và hội Sergei
Rachmaninov của Nga.
[4] Tức có đường kính 10.2 mm.
[5] <a href="http://www.youtube.com/watch?v=_vBK5dR8d8I&feature=related">Vera
Gornostaeva</a> (1929-) - nghệ sĩ nhân dân Nga, giáo sư piano nhạc
viện Tchaikovsky, chủ tịch danh dự hội nhạc sĩ Moscow.
[6] KGB (КГБ) – từ viết tắt của <a
href="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e0/Ru-KGB.ogg">Комитет
государственной безопасности</a> (Ủy ban An ninh
Quốc gia) – cơ quan đầu não về an ninh nội vụ, tình báo và
mật vụ của Liên Xô cũ (1954 – 1991). Trừ 2 nguồn đã được
công bố trên internet, là <a
href="http://www.yale.edu/annals/sakharov/sakharov_list.htm">hồ sơ vụ
án của viện sĩ Andrei Sakharov</a> và <a
href="http://psi.ece.jhu.edu/~kaplan/IRUSS/BUK/GBARC/buk.html">hồ sơ
Đảng Cộng Sản Liên Xô</a>, phần lớn các hồ sơ của KGB cho
đến nay vẫn chưa được tiết lộ.
_____________________________________
<strong>Các bài liên quan:</strong>
<a
href="http://nguyendinhdang.wordpress.com/2012/03/15/playing_it_like_it_is/">Có
thế nào chơi như thế</a>
<a href="http://nguyendinhdang.wordpress.com/2012/03/12/pvpogorelich/">Chơi
tới trào nước mắt</a>
<a
href="http://nguyendinhdang.wordpress.com/2012/02/21/phongvandtson1/">Đặng
Thái Sơn trả lời phỏng vấn của Elijah Ho (phần I)</a>
<a
href="http://nguyendinhdang.wordpress.com/2012/02/24/phongvandtson2/">Đặng
Thái Sơn trả lời phỏng vấn của Elijah Ho (phần II)</a>
<a
href="http://nguyendinhdang.wordpress.com/2012/02/28/phongvandtson3/">Đặng
Thái Sơn trả lời phỏng vấn của Elijah Ho (phần III)</a>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12045), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét