lại một nước Trung Hoa thống nhất nhưng ngổn ngang với
những công xã nông thôn đói nghèo, một nền kinh tế trì trệ.
Nhưng theo cách nói của một số người lạc quan thì "phải
có phá mới có xây"; chính từ xuất phát điểm là cái xã
hội bị "thanh lọc" sạch sẽ đó mới có Trung Quốc ngày
nay.
Như Kissinger tổng kết trong cuốn "On China" của ông, thì Mao
đã tàn phá Trung Hoa truyền thống và để toàn bộ đống đổ
nát đó lại cho Đặng Tiểu Bình xây nên những tòa nhà mới.
"Đặng can đảm tiến hành công nghiệp hóa từ những sáng
kiến và sự bền bỉ của mỗi người dân Trung Quốc. (…)
Trung Hoa ngày nay – với nền kinh tế lớn thứ hai và dự trữ
ngoại tệ lớn nhất thế giới – là sự chứng thực cho tầm
nhìn, ý chí và lương tri của Đặng".
<h2>Con người bé nhỏ, tầm nhìn rộng lớn</h2>
Với chiều cao chưa đầy 1m50, Đặng Tiểu Bình bị xếp vào
danh sách những chính khách có thân hình khiêm tốn trong lịch
sử thế giới, cùng Napoleon, Hitler… Nhưng tầm nhìn và tham
vọng của ông thì không thấp bé chút nào. Henry Kissinger nhắc
đến và trích dẫn một bài diễn văn của Đặng, tháng 5-1977,
trong đó Đặng kêu gọi toàn dân Trung Quốc phải phấn đấu
vượt cả cải cách Minh Trị của Nhật Bản. Đó là một cách
nói khôn ngoan, vì nó vừa kích thích lòng tự hào dân tộc của
người Trung Hoa (nhất là trước Nhật Bản), vừa có phần
thực dụng: Trong khi Mao bao nhiêu năm trời hô hào dân chúng
chịu đựng để tiến tới xã hội "đại đồng" – một
khái niệm rất mơ hồ – thì Đặng chỉ thúc giục họ tiến
lên, vượt qua đói nghèo lạc hậu.
"Chìa khóa để hiện đại hóa là phải phát triển khoa học
công nghệ. Mà nếu chúng ta không dành sự chú ý đặc biệt cho
giáo dục, thì sẽ không thể phát triển khoa học công nghệ
được. Những cuộc thảo luận rỗng tuếch sẽ chẳng đưa
chương trình hiện đại hóa của chúng ta về đâu hết; chúng
ta phải có kiến thức, phải có nguồn nhân lực được đào
tạo…". Và Đặng dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật: "Giờ
đây Trung Quốc đi sau các nước phát triển tới 20 năm, về
khoa học, công nghệ và giáo dục".
Đặng nói những lời thẳng thắn ấy vào năm 1977. Tháng 3-1978,
ông chủ trì Đại hội Khoa học Toàn quốc, nhắc lại một
lần nữa rằng Trung Quốc đã lạc hậu so với thế giới từ
15 đến 20 năm trên tất cả các mặt, đồng thời, đưa ra một
kế hoạch phát triển khoa học đầy tham vọng với 108 dự án
trọng điểm nghiên cứu của giới khoa học toàn quốc. Gần
đây, Ngô Hiểu Ba (Wu Xiaobo), nhà báo nổi tiếng thuộc Tân Hoa
Xã, đã viết trong cuốn "30 năm sóng gió" (vừa ra mắt độc
giả Việt Nam tháng 11 vừa qua) rằng: "Lịch sử sau này đã
chứng minh, những mục tiêu này hoàn toàn có thể đạt được.
Nhưng tại thời điểm lúc bấy giờ, thì những kế hoạch này
quả thật đã gây chấn động xã hội Trung Quốc, đến mức
dường như người ta đang mơ hồ nghe thấy âm thanh rầm rập
chuyển bánh của chuyến tàu thời đại".
Tầm nhìn và ý chí của Đặng Tiểu Bình, chứ không phải cái
gì khác, đã thổi bùng niềm cảm hứng mới cho nhân dân Trung
Quốc. Henry Kissinger nhận định: "Các xã hội vận hành theo
những tiêu chuẩn trung bình. Chúng duy trì được sự tồn tại
là nhờ thực hiện những điều bình thường, quen thuộc. Thế
nhưng, chúng tiến lên được là nhờ những nhà lãnh đạo có
tầm nhìn, biết phát hiện ra điều cần phải làm, và có lòng
can đảm để thực hiện một sự nghiệp mà ích lợi của sự
nghiệp ấy, ban đầu, phụ thuộc gần như hoàn toàn vào tầm
nhìn của họ".
<h2>Đời tư khép kín</h2>
Cuốn sách "On China" của cựu ngoại trưởng Mỹ Henry
Kissinger cũng đưa ra một nhận xét thú vị về con người
Đặng Tiểu Bình, nhất là trong tương quan với phương Tây. Theo
Kissinger, ở các nền văn hóa Tây phương, giới cai trị muốn
củng cố sức mạnh của mình đều phải thông qua truyền
thông, giao tiếp với dân chúng bị trị. "Đó là lý do tại
sao ở Athens, Rome, và nhiều nhà nước đa nguyên ở phương Tây
khác, nghệ thuật diễn thuyết, hùng biện được xem như một
tài sản quý báu của chính khách. Ở Trung Quốc thì không có
truyền thống (xem trọng) hùng biện đó, trừ Mao phần nào là
một ngoại lệ" – Kissinger viết.
<em><strong>"Các nhà lãnh đạo Trung Quốc trong lịch sử không
củng cố quyền lực dựa vào kỹ năng diễn thuyết hay giao
tiếp với công chúng. Theo truyền thống quan lại phong kiến
của mình, họ hoạt động nói chung là kín đáo, không lộ cho
dân biết, và hợp thức hóa tính chính thống thông qua hành
động, việc làm. Đặng không có văn phòng lớn; ông từ chối
tất cả các danh xưng cung kính; ông gần như không bao giờ
xuất hiện trên truyền hình, và làm chính trị hầu như hoàn
toàn là sau rèm. Ông điều hành đất nước không giống như
hoàng đế, mà giống một ông quan lớn".</strong></em>
Đây lại là một nhận xét chí lý nữa của Henry Kissinger.
Điều lý thú là phong cách lãnh đạo kín đáo, "khuất mắt"
công chúng này tiếp tục được duy trì cho đến ngày nay. Trong
một bài viết gần đây trên tờ The Nation, nhà phân tích Joshua
Kurlantzick nhận định: "Thiếu một nhân vật có tài thống
nhất thiên hạ như Đặng hay Mao, ban lãnh đạo Trung Quốc ngày
nay về căn bản là một nhóm không diện mạo, gồm những kỹ
sư – đảng viên lâu năm, lên được chức vụ cao không phải
kinh qua chiến đấu hay nhờ đã phát triển các tư tưởng chính
trị, kinh tế, mà bằng việc nuôi dưỡng hệ thống quan liêu
ở cấp cao hơn họ và hé lộ càng ít càng tốt các tư tưởng
cũng như dự định của họ. Đương kim Chủ tịch Trung Quốc
Hồ Cẩm Đào là điển hình của đường lối kín như mật mã
này. Trước khi giành được quyền lực vào năm 2004, Hồ rất
hiếm khi bàn về bất kỳ chủ đề nào quan trọng, đến nỗi
cả phe bảo thủ lẫn phe tự do ở Trung Quốc đều coi ông ta
là người của phe mình. Kể từ đó, Hồ thể hiện tình cảm
ở mức tối thiểu trước công chúng và tránh tiếp xúc, ngay
cả khi theo sát kịch bản nhất, với báo chí và những người
ngoài đảng".
<h2>"Cải cách và mở cửa"</h2>
Kissinger cũng không bỏ lỡ một dịp so sánh Đặng Tiểu Bình
với lãnh tụ Mao Trạch Đông. Ông cho rằng, Mao lãnh đạo Trung
Quốc nhờ vào việc tận dụng, khai thác tính bền bỉ, chịu
đựng của người Trung Quốc – nếu không phải dân tộc này
mà là một dân tộc cứng đầu nào đấy thì họ đã chẳng
chấp nhận viễn cảnh "xã hội đại đồng" áp đặt lên
họ. Còn Đặng điều hành đất nước bằng việc giải phóng
sức sáng tạo của nhân dân, để họ tự xây dựng viễn cảnh
cho riêng mình.
Mao phấn đấu phát triển kinh tế với niềm tin mãnh liệt
rằng quần chúng nhân dân Trung Hoa sẽ vượt qua bất kỳ vật
cản nào bằng ý chí và sự trong sạch về ý thức hệ (thế
nên mới cần phải tiến hành "thanh lọc" xã hội triệt
để như thế). Trong khi đó, Đặng thẳng thắn nhìn nhận tình
cảnh nghèo đói khốn khổ của Trung Quốc, đưa ra những khẩu
hiệu rất rõ ràng: "Nghèo đói không phải là chủ nghĩa xã
hội", "Làm giàu là vinh quang", và đỉnh cao là khẩu hiệu
của Đại hội Đảng lần thứ ba, tháng 12-1978: "Cải cách và
mở cửa".
Suy cho cùng, chính Đặng Tiểu Bình là một người Trung Quốc
điển hình. Ngô Hiểu Ba viết: "Con người gốc Tứ Xuyên có
dáng vóc nhỏ nhắn này luôn ẩn chứa sức chịu đựng và lòng
kiên nhẫn đáng kinh ngạc cùng một khả năng quyết đoán chính
trị thấu suốt tất cả". Với sức chịu đựng bền bỉ
đặc trưng của tính cách Trung Hoa ấy, ông là nhà lãnh đạo
có tới ba lần bị hạ bệ trong những đợt "thanh trừng"
của cách mạng Trung Quốc.
Kissinger trích lời Đặng: "Trên thực tế, cuộc tranh luận
hiện nay về việc thực tiễn có phải là tiêu chuẩn duy nhất
để kiểm nghiệm chân lý hay không, cũng là cuộc tranh luận
về việc trí tuệ con người có cần được giải phóng
không… Khi mọi thứ đều phải được tiến hành y như sách,
khi tư duy trở nên xơ cứng và niềm tin mù quáng thịnh hành,
thì một đảng, hay một quốc gia, sẽ không thể tiến bộ
được. Đời sống của nó sẽ chấm dứt ở đây, và đảng
hay quốc gia đó sẽ tàn lụi". Ở tuổi 73 (năm 1978), Đặng
đã viết như thế, và thổi luồng gió cải cách vào đất
nước với những tuyên bố mà người dân Trung Quốc chưa từng
được nghe trước đó.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12069), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét