không phải là từ để chửi rủa nữa, trong Havanna đang có cơn
sốt lập nghiệp. Nhà hàng tư nhân khai trương ở khắp nơi
trong thành phố, chủ nhân của chúng mua thịt và rau cải trên
chợ nông dân vào sáng sớm.
Tài xế xích lô Pérez chuyên chở phụ nữ nội trợ, doanh nhân,
khách du lịch và nhân viên nhà nước. Chỉ cần 5 euro là ông
đạp xe qua tất cả 24 khu nhà của Neptuno. Ông không nhận peso
cubano, tiền tệ chính thức của Cuba: "Ai muốn kinh doanh ở Cuba
thì phải có thu nhập bằng CUC."
<center><img src="http://danluan.org/files/u1/sub02/image001_23.jpg"
width="500" height="301" alt="image001_23.jpg" /></center>
<center><em>Đường Neptuno trong thủ đô của Cuba: phòng thí
nghiệm cho các thử nghiệm về kinh tế. Ảnh: Spiegel</em></center>
CUC là tiền tệ có thể quy đổi được của hòn đảo. Trước
kia, nó là tiền cứng dành riêng cho khách du lịch, việc thả
lỏng nó là bước đầu tiên đi theo hướng kinh tế thị
trường. Ai có CUC thì có thể mua được tất cả: dầu gội
đầu từ Brazil, thịt bò để nướng từ Argentina hay Coca-Cola
từ Mexico.
Nhiều người Cuba có ngoại tệ: họ hàng gửi cho họ dollar từ
Miami hay euro từ Tây Ban Nha, tiền mà rồi họ đổi sang CUC trong
các cửa hàng đổi tiền. Cả tham nhũng, được Raúl Castro
tuyên bố là kẻ thù quốc gia số một, cũng còn là một nguồn
thu nhập thêm. Nhiều hàng hóa được chào bán cạnh Neptuno
xuất phát từ chợ đen.
Không có khủng hoảng cung cấp cho những người sở hữu CUC.
Trong Công viên Lenin ở ngoại ô Havanna, gia đình và hội đoàn
gặp nhau vào cuối tuần để tổ chức nướng thịt. Thịt heo
và thịt gà được nướng xèo xèo trên lửa, có bia Bucanero.
Nhưng cuộc bùng nổ có một mặt trái đụng chạm đến một
điều cấm kỵ của Cách mạng: hố ngăn cách giữa những
người sở hữu ngoại tệ và những người có thu nhập bằng
peso ngày càng lớn hơn. Doanh nhân nhỏ như tài xế xích lô
Pérez thu nhập gấp nhiều lần lương của một nhân viên nhà
nước, người lĩnh tiền peso.
Doanh nghiệp nước ngoài, ở Cuba phải cộng tác với doanh
nghiệp nhà nước, thiếu nhân lực chuyên môn: họ phải chuyển
tiền lương nhân viên của họ bằng ngoại tệ cho chính phủ,
nhưng chính phủ chỉ trả peso lại cho các nhân viên. Nhiều kỹ
sư xin thôi việc, vì họ có thu nhập nhiều hơn khi chào bán DVD
sao chép lậu hay làm nghề sửa ô tô.
Cửa hàng ngoại tệ đang buôn bán phát đạt dọc theo Neptuno.
Trong cửa hàng thịt Oro Rojo ("Vàng đỏ"), nhà hàng tư nhân và
khách sạn mua thịt thăn và sườn heo ở đây. Cách đấy vài
bước, một cửa hàng Adidas vừa khai trương, giày thể thao hàng
hiệu là các biểu tượng đẳng cấp.
Trên những sạp bán hàng tí hon, những người nguyên là nhân
viên nhà nước chào bán thiết bị sạc điện thoại di động,
áo ngực và vật liệu xây dựng. Ở trong siêu thị mua sắm
Berens, nơi mà giới thượng lưu đã mua sắm quần áo trước
cuộc Cách mạng Cuba, bây giờ là những tư nhân bán hàng trang
sức và đồng hồ.
Đường lên dốc, đại học nằm ở bên trái, bên phải đi về
khách sạn Habana Libre, trước kia là Hilton. Cảnh sát tuần tra
trên vỉa hè, đàn ông và phụ nữ trẻ tuổi bước vào studio
luyện tập thân thể "Neptuno". Chủ nhân Manuel Galzabuni của nó,
một người đàn ông đeo vòng ở mũi, tai và môi, đã chế tạo
những dụng cụ luyện tập từ sắt phế thải, xích xe đạp
và ống nước. Hàng ngày ông có 200 khách.
<center><img src="http://danluan.org/files/u1/sub02/image003_15.jpg"
width="500" height="352" alt="image003_15.jpg" /></center>
<center><em>Trung tâm thể hình. Ảnh: Spiegel</em></center>
Một vài bước tiếp theo đó, phụ nữ Cuba đang tập Salsa cho
người Pháp trong một trường dạy khiêu vũ, bên cạnh đó,
Jorge Chávez vừa khai trương một cửa hàng thảo dược. Trước
đây ông là thợ sơn của một nhà máy quốc doanh, bây giờ ông
trồng thảo dược chống viêm cuống phổi, liệt dương và đau
tuyến tiền liệt. Lợi nhuận là "bí mật doanh nghiệp, nhưng
đáng để làm". Hàng tháng ông trả thuế 120 peso, đó là năm
CUC, bốn euro.
Ở đại lộ Prado, nơi Neptuno bắt đầu, đã có khoảng một
trăm người tụ tập lại dưới bóng mát của những cây đa cao
su, nhiều người mang biển giấy trước ngực. Họ quảng cáo
nhà hay căn hộ của họ: từ tháng 11, người ta cũng cho phép
bán bất động sản.
Tư hữu đất đai chưa từng bao giờ bị cấm ở Cuba, chỉ là
cho tới nay người ta chỉ được phép trao đổi, không được
phép bán. Tuy vậy vẫn có nhiều tình trạng sở hữu chưa
được rõ, đặc biệt là bất động sản của những gia đình
đã rời bỏ đất nước.
<center><img src="http://danluan.org/files/u1/sub02/image005_5.jpg"
width="500" height="354" alt="image005_5.jpg" /></center>
<center><em>Nơi trao đổi nhà ở. Ảnh: Spiegel</em></center>
Một trong những người môi giới mở chiếc máy tính xách tay
ra, ông ấy cho xem ảnh của nhiều ngôi nhà khác nhau, giấy
quảng cáo treo trên cây. 65.000 CUC, tròn 50.000 euro, là giá của
một căn nhà rộng 414 mét vuông ở rìa thành phố, kể cả một
ha vườn.
Khách muốn mua là người nước ngoài được chào mời đặc
biệt. "I have a beachhouse with four rooms", một người đàn ông
trẻ viết trên một tấm bảng. Trong khi đấy, người nước
ngoài không có nơi ở thường xuyên trên đảo thì không được
phép mua bất động sản.
Đấy không phải là vấn đề, nhà môi giới quả quyết: "Có
cách thức và giải pháp. Mua đi, đây là một cơ hội đấy.
Vài năm nữa thì anh không thể trả tiền cho căn nhà này
được đâu, rồi thì một người Mỹ sẽ phỏng tay trên anh
đấy."
Nhưng Cuba chưa mở cửa rộng cho đến thế.
<em><strong>Jens Glüsing
Phan Ba dịch từ Der Spiegel 12/2012</strong></em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12112), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét