(5/10/1936-18/12/2011)</em>
Cái thế giới thiếu nhất hiện nay không phải là dầu mỏ,
không phải là nước sạch, cũng không phải là lương thực mà
là một ban lãnh đạo có đức hạnh. Bằng cách cam kết với
sự thật – sự thật khoa học, sự thật đạo đức và sự
thật cá nhân – xã hội có thể vượt qua được nhiều cuộc
khủng hoảng về nghèo đói, bệnh tật, thiếu ăn và bất ổn
mà chúng ta đang đối mặt. Nhưng quyền lực lại căm ghét sự
thật và tấn công nó một cách không thương xót. Cho nên xin
hãy cùng nghiêng mình tưởng nhớ Václav Havel, người vừa từ
trần trong tháng này, vì ông đã tạo điều kiện cho cả một
thế hệ cơ hội sống trong sự thật.
Havel là một nhà lãnh đạo chủ chốt của phong trào cách mạng
dẫn tới nền tự do ở Đông Âu và sự cáo chung của Liên Xô,
cách đây vừa đúng hai mươi năm. Những vở kịch, những bài
tiểu luận và thư từ của Havel đã mô ta cuộc đấu tranh về
mặt đạo đức cho một đời sống lương thiện dưới chế
độ độc tài cộng sản ở Đông Âu. Để sống trong sự
thật, ông đã phải hi sinh tất cả - như ông nói, trung thực
với chính mình và trung thực như một người anh hùng trước
bạo quyền áp bức xã hội và đè bẹp quyền tự do của hàng
trăm triệu người.
Ông đã phải trả giá đắt cho sự lựa chọn đó, ông đã
phải ngồi tù mấy năm và bị theo dõi đủ mọi kiểu, bị
quấy nhiễu và kiểm duyệt. Nhưng ánh sáng của sự thật đã
lan tỏa. Havel đã truyền hi vọng, lòng dũng cảm và thậm chí
cả tinh thần vô úy cho cả một thế hệ những người đồng
bào của ông. Khi mạng lưới dối trá sụp đổ vào tháng 11
năm 1989, hàng trăm ngàn người Czechs và Slovaks đã đổ ra
đường phố để tuyên bố về những quyền tự do của họ -
và đưa nhà soạn kịch từng bị cấm đoán và tù đầy thành
tổng thống mới được bầu của Czechoslovakia.
Năm đó tôi đã trực tiếp chứng kiến sức mạnh của sống
trong sự thật, đấy là khi lãnh đạo phong trào Đoàn Kết ở
Ba Lan đề nghị tôi giúp Ba Lan chuyển đổi sang chế độ dân
chủ và nền kinh tế thị trường – một phần của nó chính
là điều mà người Ba Lan gọi là "sự trở lại với châu
Âu". Tôi đã gặp và được nhiều người sống trong sự
thật tương tự như Havel truyền cho cảm hứng: đấy là Adam
Michnik, Jacek Kuron, Bronislaw Geremek, Gregorsz Lindenberg, Jan Smolar,
Irena Grosfeld, và dĩ nhiên là cả Lech Walesa nữa. Những người
đàn ông và đàn bà dũng cảm đó, và những người như Tadeusz
Mazowiecki và Leszek Balcerowicz, tức là những người đã dẫn
dắt nước Ba Lan trên những bước đi đầu tiên hướng đến
tự do, đã thành công nhờ họ đã biết kết hợp giữa lòng
dũng cảm, trí tuệ và sự liêm chính.
Năm đó sức mạnh của nói-lên-sự-thật đã làm người ta
ngạc nhiên vì nó đã làm sụp đổ một trong những đại bá
cứng đầu cứng cổ nhất trong lịch sử: đấy là sự thống
trị của Liên Xô ở Đông Âu. Tương tự như Havel, Michnik cũng
là một người luôn tỏa ra niềm vui của sự thật vô úy.
Tháng 7 năm 1989, khi chế độ cộng sản ở Ba Lan đã bị tháo
bỏ, tôi hỏi ông ta khi nào thì tự do sẽ đến với Praha. Ông
đáp: "Cuối năm nay".
"Sao ông biết?", tôi hỏi. "Tuần trước tôi vừa leo núi
với Havel", ông nói. "Đứng sợ. Tự do đang đến gần",
ông nói. Dĩ nhiên là ông đã dự đoán chính xác, sớm được
một tuần.
Dối trá và tha hóa là hiện tượng dễ lây, tương tự như
thế, sự thật đạo đức và lòng dũng cảm cũng lan truyền
từ người anh hùng này sang người anh hùng khác. Havel và Michnik
có thể thành công một phần cũng là nhờ Mikhail Gorbachev, nhà
lãnh đạo Liên Xô, một người xuất thân từ chính cái hệ
thống đã bị nhiễm độc, nhưng lại cho rằng sự thật có
giá trị hơn là bạo lực. Còn Gorbachev lại có thể thành công
một phần là vì sức mạnh của lòng trung thực của một
người đồng bào của ông – Andrei Sakharov, một nhà vật lí
hạt nhân vĩ đại và cũng là một người không biết sợ là
gì, một người dám hi sinh tất cả để nói lên sự thật ngay
trong lòng đế chế Liên Xô – và ông đã phải trả giá bằng
nhiều năm lưu đầy ngay ở trong nước.
Những trụ cột của ban lãnh đạo đầy đức hạnh này lại
theo gương những người khác, trong đó có Mahatma Gandhi, người
đã gọi cuốn tự truyện của mình là Câu chuyện về quá
trình khám phá sự thật của tôi. Tất cả những người đó
đều tin rằng sự thật, cả sự thật khoa học lẫn đạo
đức, cuối cùng đều có thể đánh bại được liên minh của
dối trá và bạo lực. Nhiều người đã chết cho niềm tin đó,
còn chúng ta, những người đang sống hôm nay thì được hưởng
thành quả của niềm tin của họ vào sức mạnh của sự thật.
Cuộc đời của Havel là lời nhắc nhở về những điều kì
diệu mà niềm tin đó có thể mang tới, cuộc đời ông cũng là
lời nhắc nhở về một sự kiện đáng buồn là chiến thắng
của sự thật không bao giờ là chiến thắng cuối cùng. Mỗi
thế hệ đều phải cải biến nền tảng đạo đức của họ
cho phù hợp với những điều kiện luôn luôn biến đổi của
chính trị, của văn hoá, của xã hội và công nghệ.
Havel chết đúng vào lúc diễn ra những cuộc biểu tình quần
chúng ở Nga nhằm phản đối vụ gian lận trong kì bầu cử
vừa rồi, ông chết đúng vào lúc xảy ra những vụ bạo hành
khi những nhà dân chủ Ai-cập chiến đấu chống lại giới
quân sự cực đoan, cũng là lúc người nông dân Trung Quốc
đứng lên chống lại các quan chức tham nhũng ở địa phương,
và cũng là lúc cảnh sát mặc áo giáp giải tán một cách thô
bạo những cuộc biểu tình phản đối ở các thành phố của
Mĩ. Trên khắp thế giới, bạo lực và sự thật vẫn đang
đánh giáp la cà với nhau.
Phần lớn cuộc đấu tranh hiện nay – đang diễn ra khắp mọi
nơi – là sự thật chiến đấu với lòng tham. Ngay cả khi
những thách thức của chúng ta có khác với những thách thức
mà Havel phải đối mặt thì giá trị của sống trong sự thật
vẫn không hề thay đổi.
Hiện thực của thế giới ngày hôm nay là của cải được
chuyển hóa thành quyền lực, còn quyền lực thì bị lạm dụng
nhằm thu vén của cải cho cá nhân, người nghèo và môi trường
tự nhiên phải trả giá. Những kẻ có quyền lực phá hủy môi
trường, gây chiến tranh vì những lí do không chính đáng, tạo
cớ cho những vụ bạo loạn, coi thường lời cam kết với
những người nghèo, dường như họ không nhận thức được
rằng họ và con cái họ sẽ phải trả giá đắt.
Những nhà lãnh đạo có đức hạnh hiện nay cần phải xây
dựng trên nền tảng do Havel tạo ra. Dĩ nhiên là hiện nay
nhiều người đã không còn tin vào khả năng thay đổi mang tính
xây dựng nữa. Nhưng những cuộc chiến đấu mà hiện nay chúng
ta đang tiến hành – nhằm chống lại những nhóm vận động
hành lang đấy sức mạnh, những trò loanh quanh bất tận của
các cơ quan quan hệ công chúng (PR) và những trò dối trá không
ngừng nghỉ của chính phủ – chỉ là cái bóng của những
điều mà Havel, Michnik, Sakharov, và những người khác từng
đối mặt khi họ tấn công những chế độ được Liên Xô
hậu thuẫn mà thôi.
Khác với những nhà bất đồng chính kiến vĩ đại đó, chúng
ta được trang bị các phương tiện truyền thông đại chúng
để truyền bá quan điểm, có thể thoát khỏi được tình
trạng cô lập và động viên hàng triệu người ủng hộ cải
cách và đổi mới. Nhiều người trong chúng ta chỉ được
hưởng sự bảo vệ tối thiểu cho quyền phát ngôn và hội
họp, dù những quyền như thế chắc chắn là khó đòi, không
đầy đủ và mong manh. Nhưng chúng ta vẫn được cuộc sống
trong sự thật của Havel không ngừng khích lệ.
<strong>J. D. S.</strong>
<em>Jeffrey D. Sachs là giáo sư môn kinh tế học và giám đốc
Viện trái đất của trường đại học Colombia (Director of the
Earth Institute at Columbia University). Ông còn là cố vấn đặc
biệt của Tổng thư kí Liên hiệp quốc về Mục tiêu phát
triển thiên niên kỉ.</em>
Dịch giả gửi trực tiếp cho BVN.
Nguồn: <a
href="http://www.project-syndicate.org/commentary/sachs185/English">project-syndicate.org</a>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12070), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét