Huỳnh Thục Vy - Tính chính danh của Hiến pháp

<center><img
src="http://wscdn.bbc.co.uk/worldservice/assets/images/2012/03/20/120320095718_vietnam_parliament_464x261_reuters_nocredit.jpg"
/></center>
<center><em>Quốc hội Việt Nam đang chuẩn bị 'sửa đổi
Hiến pháp'</em></center>

<em><strong>Các thể chế chính trị trên thế giới có thể
được hình thành bằng những cách thức khác nhau và mang những
tính chất khác nhau.</strong></em>

Một chính thể có thể hình thành từ nhu cầu hành lập các
nhà nước dân chủ quân sự đầu tiên, từ sự kế thừa các
thiết chế chính trị trước đó, như sự hình thành nhà nước
quân chủ lập hiến hiện nay ở Vương quốc Anh, từ một cuộc
bầu cử hay cũng có thể là từ đấu tranh chống ngoại xâm,
cách mạng lật đổ chế độ cũ, hay từ đảo chính nội bộ.

Thực tế cho thấy, con đường hình thành một chế độ quy
định một số đặc tính của nó, nhưng điều đó không có
nghĩa là không thể thay đổi được tương lai và bản chất
của chế độ đó.

<h2>Tính chính danh</h2>

Một chế độ chính trị bước ra từ một cuộc cách mạng
lật đổ nếu có đầy đủ các điều kiện chính trị, kinh
tế, văn hoá và xã hội sẽ trở nên chính đáng. Ngược lại,
một chế độ lên nắm quyền bằng một cuộc bầu cử, bằng
những hành động của mình, có thể đánh mất đi tính chính
đáng đã có này.

Người dân là chủ thể có thẩm quyền duy nhất để trao cho
hay tước bỏ tính chính danh, chính đáng của một chính quyền.

Dù có xuất phát từ nhu cầu hay tình trạng nào, khi một thực
thể chính trị mang vào mình cái vai trò của một Nhà nước
thì bản thân nó phải có khả năng tự vận động để thực
hiện những chức năng bắt buộc, nhằm có được lý do chính
đáng cho sự tồn tại của mình.

Nếu thiếu đi những lý do này, Nhà nước sẽ chỉ tồn tại
trong sự bất chính. Những lý do đó là: sự đồng thuận trao
quyền của người dân, sự hoàn thành tốt các chức năng quản
lý và phát triển xã hội của Nhà nước đó, và cuối cùng là
sự đảm bảo trách nhiệm bảo vệ chủ quyền Quốc gia và
thiết lập sự hiện hữu hài hoà của cộng đồng mà nó quản
lý với cả cộng đồng nhân loại.

Dù được thành lập theo cách nào, một chính quyền chính danh
phải có được những điều kiện trên, hoặc tiến hành càng
sớm càng tốt những thay đổi để có được những điều
kiện đó.

Các chế độ độc tài được kiến lập từ sự trao quyền
của người dân thông qua một cuộc bầu cử mang tính mị dân,
như trường hợp cuộc bầu cử năm 1998 đưa Hugo Chavez của
Venezuela lên cầm quyền, thường không có được những nhận
thức sâu sắc về sự kiện trao quyền quan trọng này.

<div class="boxright200"><div class="simplequote"><div
class="quotebody">"Một khế ước phải có hai bên tham gia, hai bên
phải đặt bút ký kết"</div><br class="quoteclear"></div></div>

Thậm chí những kẻ độc tài mới trỗi dậy nhờ một cuộc
bầu cử mị dân như thế sẽ cảm thấy đắc ý với những
chiêu thức lừa bịp dân chúng ngoạn mục của mình chứ không
phải cảm thấy vinh hạnh vì được lên cầm quyền nhờ sự
trao quyền nghiêm túc bằng cả ý thức và tinh thần trách
nhiệm của người dân như trong chế độ dân chủ tự do thực
sự. Vì thế, đối với những kẻ độc tài này, nhân dân và
quyền lực xuất phát từ nhân dân chỉ là một trò cười, là
một thứ để hắn ta lợi dụng.

Ở mức độ nghiêm trọng hơn, các chế độ hình thành từ
"cướp chính quyền" như kiểu cách mà những người Cộng sản
Việt Nam đã làm để lên nắm quyền, càng không nhìn nhận vai
trò của sự trao quyền này bởi cái tâm thức rằng: chính
quyền là do họ cướp được chứ không phải do người dân
giao phó cho... Vì thế khi đã nắm được quyền lực trong tay,
những kẻ chuyên quyền sẽ sử dụng quyền lực và các nguồn
lực Quốc gia như thứ tài sản riêng, bất chấp lợi ích của
đại đa số người dân và vận mệnh của cả dân tộc.

Ấy thế nhưng, bất cứ thực thể nào trong thế giới tồn
tại được và có thể tồn tại lâu dài cũng chỉ vì nó có
lý do để đảm bảo cho sự hiện hữu của mình. Thiếu đi
tính chính đáng và sự chính danh thì sự tồn tại này chỉ là
một chuỗi những nỗ lực bám víu khó khăn và tiềm ẩn nhiều
nguy cơ.

Bởi vậy, ta không ngạc nhiên khi tất cả các chế độc độc
đoán đều sợ bị lật đổ. Nỗi sợ hãi này xuất phát từ
bản chất bất chính của nó. Ngai vàng đặt trên sự lừa
bịp, các vấn nạn xã hội, sự không cân xứng và hài hoà
của các thiết chế xã hội, sự nghèo khổ và mất tự do của
người dân trở thành một thứ quyền lực đáng thèm khát
nhưng đầy bất hạnh của những kẻ khát quyền lực và của
cải bất chính.

Trong tình trạng đầy bất trắc đó, rất khó có thể chối
bỏ những giá trị dân chủ tự do, nhưng thay vì phải thực
tâm thực hiện những nỗ lực thay đổi để sự cầm quyền
của mình có được tính chính đáng, những kẻ chuyên quyền
tìm cách tạo nên phiên bản giả mạo của các định chế dân
chủ như chế độ bầu cử, nhưng là Đảng cử dân bầu, và
Hiến pháp như ở Việt Nam ta. Nhưng cái gì cũng có những
nguyên tắc chủ đạo dẫn dắt và thể hiện bản chất của
nó. Những trò gây hoa mắt không thể biến Gà thành Công.

<h2>Khế ước quyền lực</h2>

Như mọi người đều biết, một bản Hiến pháp chính trị
đúng nghĩa theo cách hiểu của chúng ta ngày nay là một khế
ước (hợp đồng) trao quyền với hai bên tham gia, một là
người cầm quyền, hai là người dân. Bởi bản Hiến pháp
hiện đại đầu tiên xuất hiện trong Thời đại Khai sáng, sau
nỗ lực giành tự do kiên cường và kiến lập nền Cộng hoà
pháp trị cho một dân tộc non trẻ. Nên khi nói đến Hiến pháp
hiện đại, chúng ta mặc nhiên nghĩ về những đặc tính dân
chủ pháp trị của nó.

<div class="special_quote"><strong>Tin liên quan:</strong>

<ul>
<li><a href="http://danluan.org/node/11912">Lê Anh Hùng - Sửa đổi
Hiến Pháp: Trí thức PHẢI lên tiếng!</a></li>
</ul></div>

Vì thế, có thể nói, một bản Hiến pháp không có những quy
định về các nguyên tắc chính trị căn bản nhằm phân chia,
cân bằng và kiểm soát quyền lực chính trị; tạo lập cấu
trúc cho một chính quyền tôn trọng tự do của người dân và
nền pháp trị thì chỉ có thể được gọi là một văn bản
mang tên Hiến pháp (nếu người lập ra nó muốn gọi như thế)
chứ không phải là một khế ước trao quyền thực sự.

Chính tính chất của Hiến Pháp như là văn kiện giao phó quyền
lực chính trị từ người dân cho Nhà nước- tổ chức quyền
lực thay họ điều hành đất nước và đảm bảo an toàn, tự
do cho họ-đã làm nảy sinh những tiêu chuẩn bắt buộc trong
thủ tục thành hình một bản Hiến pháp hiện đại đúng
nghĩa. Vậy thế nào là một khế ước trao quyền?

Đã nói đến khế ước, tức là chúng ta thừa nhận sự có
mặt của các bên tham gia trong tư thế tự do, tự nguyện và
bình đẳng. Người dân muốn tham gia vào khế ước này trước
tiên phải bầu ra những người đại diện cho mình trong một
Nghị hội Quốc gia, để rồi những người này với kiến
thức về luật pháp cũng như trình độ chuyên môn sẽ thay mặt
người dân lập ra một khế ước.

Cả hai bên tham gia ký kết khế ước này đều có những quyền
và bổn phận riêng biệt theo nguyên tắc quyền của một bên
là bổn phận của bên kia và ngược lại. Xem xét quá trình
hình thành bản khế ước Hiến pháp này, ta nhận thấy rằng,
để đảm bảo cho sự tham gia bình đẳng của phía người dân
thì sự đại diện của các nhân vật dân cử vô cùng quan
trọng.

Sự đại diện càng nghiêm túc, tức là Quốc hội thực sự là
người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của người dân,
thì bản khế ước càng đảm bảo quyền lợi cho phía người
dân. Làm sao để có sự đại diện nghiêm túc trong Quốc hội?

Câu trả lời chính là phải có một cuộc bầu cử tự do, minh
bạch, công bằng, đa đảng, có sự giám sát của tư pháp, xã
hội dân sự và khu vực truyền thông tự do.

<div class="boxright300"><img
src="http://wscdn.bbc.co.uk/worldservice/assets/images/2012/03/20/120320100313_party_congress_304x171_partycongress_nocredit.jpg"
/><div class="textholder">Biểu quyết tại Đại hội Đảng:
quyền lực thực đến từ Đảng hơn là Quốc
hội</div></div>

Điều kiện thứ hai cần được nói đến là sự cần thiết
bắt buộc của một cuộc trưng cầu dân ý để phúc quyết
Hiến pháp. Đây là một thủ tục pháp lý đặc biệt và mang
tính cưỡng hành để một bản Hiến pháp dân chủ được
thông qua và trở thành văn kiện pháp lý cao nhất của Quốc
gia.

Một khế ước có hai bên tham gia, hai bên phải đặt bút ký
kết. Và thủ tục phúc quyết chính là cơ hội để người dân
đưa ra quyết định cuối cùng trong việc giao ước, được coi
như là chữ ký của phía người dân quyết định đồng ý với
giao ước đã được lập ra đó.

Theo cách đó, với kiểu cách "Đảng cử dân bầu" hiện nay
tại Việt Nam, Quốc hội không phải là thực thể đại diện
cho ý chí người dân mà chỉ là một cơ quan khác của Đảng
cầm quyền. Họ không phải là người đại diện hợp pháp cho
phía người dân thì họ không có đủ tư cách pháp lý để
lập ra Hiến pháp giao ước. Nếu họ tự cho mình cái quyền
lập ra giao ước, thì nó cũng không phải là một giao ước
đúng nghĩa.

Một khế ước mà từ đầu chí cuối chỉ do một bên soạn
thảo, phê chuẩn nội bộ rồi ban hành, còn người dân hoàn
toàn không biết gì về nội dung của nó cho đến khi nó trở
thành "sự đã rồi", cả cái quyền đặt bút ký kết (bằng
phúc quyết) cũng bị tước mất, thì bản giao ước này thực
chất đã bị giả mạo chữ ký, hay đúng hơn quá trình này là
cả một cuộc tiếm quyền ngoạn mục.

Nếu chính quyền cộng sản Việt Nam không tổ chức một cuộc
bầu cử đa đảng, minh bạch, tự do thực sự để bầu ra cơ
quan lập hiến, lập pháp đủ thẩm quyền pháp lý, và tổ
chức một cuộc trưng cầu dân ý nhằm phúc quyết Hiến pháp
đó thì thực chất họ không có được sự giao phó quyền lực
từ nhân dân để có đủ tư cách cầm quyền, cũng như lập ra
Hiến pháp, luật pháp.

Quả vậy, những đóng góp cho việc sửa đổi Hiến pháp của
một số trí thức Việt Nam hiện nay vô hình chung mang lại tính
chính danh nguy hiểm cho sự cai trị độc đoán của chế độ;
cũng như cung cấp cho cái gọi là "Hiến pháp" của họ một
thẩm quyền giả tạo, để họ có thể tiếp tục cai trị
chuyên quyền và đàn áp đối lập.

Tâm huyết và tri thức ấy, oái ăm thay, lại đang giúp cho chế
độ độc tài xoa dịu những nan đề thuộc về bản chất của
chế độ trong bối cảnh sự tồn tại bất chính của nó đang
bị đông đảo các tầng lớp dân chúng chú mục theo dõi trong
sự bất bình, qua những thất bại trong các lĩnh vực quản lý
Nhà nước hay trong chính sách đối phó với sự xâm phạm chủ
quyền quốc gia của Trung Quốc.

Thiết nghĩ, vấn đề chính danh của Nhà nước và Hiến pháp
nên được chú trọng trước khi chúng ta có những hành động
xa hơn nhằm đóng góp cho sự thay đổi tích cực của nước
nhà.

Huỳnh Thục Vy
Sài Gòn ngày 9 tháng 3 năm 2012

***********************************

Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/12068), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).

Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!