không khó hiểu lắm khi thấy đất nước mặt trời mọc này
lại đầy những con người phi thường, dù trong chiến tranh,
trong phát triển kinh tế, hay cả trong những thảm họa thiên tai
khủng khiếp như động đất, sóng thần, họ vẫn thể hiện
một tinh thần vô cùng Nhật Bản.
Bằng cách nào mà họ lại có thể dạy trẻ em làm được
những điều tuyệt vời đến như vậy? Để làm sáng tỏ vấn
đề này, tôi đã có những buổi thảo luận và trao đổi trực
tiếp với cô hiệu trưởng cùng các cô giáo trong trường.
<h2>Chơi để học và học qua chơi</h2>
Cô giáo chủ nhiệm lớp Usagi-gumi giải thích với tôi, quan
điểm cơ bản của giáo dục Nhật Bản là: "Tạo điều kiện
tối đa để trẻ tự trải nghiệm và khám phá". Cách tiếp
nhận kiến thức của trẻ không giống như người lớn.
<center><img
src="http://imgs.vietnamnet.vn/Images/2012/02/22/18/20120222183850_Nhat1.jpg"
/></center>
<center><em>Nếu bé tự mày mò và phát hiện ra rằng màu xanh da
trời trộn với màu vàng sẽ thành màu xanh lá cây, bé sẽ nhớ
rất lâu.</em></center>
Người trưởng thành có học bằng cách đọc sách, hoặc nghe
người khác giảng giải lại là có thể hiểu và nắm vững
vấn đề, còn trẻ em thì không học như vậy. Trẻ không khám
phá thế giới bằng sách vở, mà bằng chính những điều các
em trải qua.
Trẻ có thể học thuộc lòng "hạt nẩy mầm thành chồi,
chồi lớn thành cây, cây ra nụ, nụ nở thành hoa...", nhưng
chỉ là học thuộc lòng thôi, chứ không phải thật sự hiểu.
"Nếu bé tự mày mò và phát hiện ra rằng màu xanh da trời
trộn với màu vàng sẽ thành màu xanh lá cây, bé sẽ nhớ rất
lâu" – cô chia sẻ.
Vì vậy, các cô luôn cố gắng nói ít nhất có thể, và tạo
điều kiện cho các bé tự trải nghiệm. Một đứa trẻ tự
mình khám phá ra rằng gõ 2 thanh kim loại vào nhau sẽ phát ra
tiếng động, dù đó là điều ai cũng biết cả rồi nhưng với
trẻ thì sự kiện đó cũng giống hệt như Edison phát minh ra
bóng đèn vậy. Trẻ sẽ học được rất nhiều từ đó.
<h2>5 mục tiêu của trường mầm mon</h2>
Theo cô hiệu trưởng, một trong những điều rất quan trọng
một trường mầm non cần làm được, đó là tạo ra một môi
trường đủ phong phú cho trẻ trải nghiệm, từ cỏ cây, hoa
lá, bãi cát, sân chơi, các trò chơi dân gian, đồ thủ công,
màu vẽ... Những hoạt động vui chơi hàng ngày, cũng chính là
những lớp học về thế giới bên ngoài dành cho trẻ.
Môi trường mà các trường mầm non Nhật Bản tạo ra không
chỉ là "môi trường" về cơ sở vật chất, mà còn là môi
trường tương tác giữa trẻ em với trẻ em, và giữa trẻ em
với các cô giáo.
Các bé được khuyến khích chơi cùng nhau, khi thấy có bé nào
chơi một mình thì các cô giáo sẽ ra hỏi chuyện và tìm cách
giúp bé hòa nhập vào một nhóm nào đó.
<center><img
src="http://imgs.vietnamnet.vn/Images/2012/02/22/18/20120222183850_Nhat2.jpg"
/></center>
<center><em>Bé thu hoạch khoai.</em></center>
Khi giữa các bé có xích mích – chuyện không thể tránh khỏi
khi trẻ em chơi với nhau, đây cũng là lúc các cô giáo sẽ ra
tay, nhưng không phải làm trọng tài phân xử "đúng-sai",
không có ai đúng, không có ai sai, cả hai phía đều phải nhìn
lại xem mình đã có lỗi gì và xin lỗi bạn, sau đó ra dấu
làm hòa.
Mới ít phút trước còn giận dỗi nhau là thế, vậy mà chỉ
ít phút sau các bé đã nắm tay nhau, cười thật tươi và tiếp
tục cùng nhau khám phá thế giới.
Không chỉ có vậy, nhà trường còn tổ chức rất nhiều các
hoạt động tập thể, để các bé có cơ hội chơi đùa với
nhau, hoặc cùng nhau nỗ lực, cố gắng vượt qua một thử
thách trong trò chơi. Một tuần trung bình có từ 2-3 hoạt động
như vậy.
Tôi nhận ra rằng, trẻ em Nhật Bản được học cách ứng xử,
đối nhân xử thế ngay từ khi các bé học trong trường mẫu
giáo. Những chuẩn mực ứng xử, chuẩn mực đạo đức, văn
hóa của dân tộc được các cô giáo khéo léo truyền cho trẻ
từng chút một thông qua các hoạt động hàng ngày.
Các trường mầm non Nhật Bản luôn cố gắng tạo cho trẻ môi
trường tốt nhất để đạt được 5 mục tiêu chính sau: Trẻ
có tâm hồn phong phú; trẻ khỏe mạnh; trẻ hòa nhập và có
nhiều bạn thân; trẻ chịu khó suy nghĩ; trẻ luôn cố gắng và
nỗ lực.
<h2>Hãy để bé tự làm</h2>
Khi tôi kể rằng trẻ em Việt Nam dù học cấp I rồi nhưng vẫn
còn nhiều bé được bố mẹ hoặc cô giáo xúc cho ăn, mặc
quần áo hộ, lần này đến lượt cô hiệu trưởng tròn mắt
ngạc nhiên.
Cô hiệu trưởng giải thích rằng, trẻ em khi mới bắt đầu
tập làm một việc gì đó thì không thể làm tốt ngay được,
không chỉ trẻ em Việt Nam mà trẻ em Nhật Bản cũng như vậy.
Như việc mặc áo, lúc đầu các bé mặc rất chậm, xỏ nhầm
tay, cài nhầm khuy suốt, nhưng rồi cứ làm nhiều thì các bé
dần biết cách làm, làm nhanh hơn và chính xác hơn.
Hoặc đôi khi các bé đánh đổ những hạt đỗ, hạt vừng
(dùng để chơi) vương vãi khắp lớp học, để dọn những
thứ này đòi hỏi phải có sự khéo léo trong việc sử dụng
chổi, nên bình thường dù các bé có quét đi quét lại vài
lần cũng không sạch được. Và bao giờ sau khi các bé ra về
hết, các cô giáo cũng phải dọn dẹp và sắp xếp lại lớp
học một lần nữa.
"Nhưng chúng tôi vẫn cho các bé làm, làm không phải để dọn
sạch lớp, làm là để rèn thói quen sạch sẽ, rèn tính cách
tự giác cho trẻ." – cô hiệu trưởng chia sẻ.
Một lớp học mẫu giáo công lập của Nhật Bản có thể lên
tới 30 trẻ, nhưng chỉ có duy nhất một cô giáo. Nhưng tôi
chưa từng thấy các cô giáo phải gào lên hay gồng mình để
quản các bé, bởi vì các bé rất tự giác.
<center><img
src="http://imgs.vietnamnet.vn/Images/2012/02/22/18/20120222183850_Nhat3.jpg"
/></center>
<center><em>Bé mầm non học nấu ăn.</em></center>
<h2>Bố mẹ đóng vai trò rất lớn</h2>
Trẻ em ở Nhật Bản chỉ đến trường từ 9h sáng đến 2h
chiều, 5 buổi 1 tuần, tức là chỉ khoảng 25h/tuần, thời gian
các bé ở bên gia đình nhiều hơn thời gian bé ở trường tới
7 lần. Chính vì vậy, bố mẹ đóng vai trò rất lớn trong sự
phát triển và định hình tính cách của trẻ.
"Ở trường chúng tôi có thể dạy trẻ cố gắng tự lập,
giữ gìn vệ sinh, chấp hành luật giao thông... nhưng khi về nhà
nếu bố mẹ lại làm ngược lại thì tất cả những điều
trên sẽ trở thành vô nghĩa." – Cô hiệu trưởng nói.
Dù các cô giáo có nỗ lực đến mấy để dạy trẻ đi đúng
luật giao thông, nhưng khi đưa trẻ đi chơi bố mẹ lại vượt
đèn đỏ thì trẻ cũng sẽ không chấp hành luật giao thông.
Hoặc trong việc dạy trẻ tự lập, ở lớp các cô giáo cố
gắng rèn thói quen cho trẻ biết dọn dẹp khi thấy bừa bãi,
nhưng về nhà bố mẹ lại làm hộ thì trẻ cũng không hình
thành được ý thức tự giác.
Để việc nuôi dạy trẻ đạt hiệu quả tốt hơn từ phía gia
đình, các cô giáo thường xuyên có các buổi trao đổi và chia
sẻ với phụ huynh về cách nuôi dạy con.
Các ông bố bà mẹ người Nhật cũng rất "nghe lời" cô
giáo: "Về kinh tế hay kế toán thì tôi rất tự tin, nhưng về
việc nuôi dạy trẻ thì tôi lại chẳng biết gì, nên tôi luôn
cố gắng làm theo hướng dẫn của các cô giáo – những
người có chuyên môn về việc này" - một người mẹ cho
biết.
<em><strong>Bài và ảnh:</strong> Quách Đức Anh (Tokyo, Nhật Bản)
</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/11764), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét