vào năm 1989, Václav Havel đã là một trong những nhân vật nổi
bật trong lịch sử Czech - vốn đã là một nhà viết kịch
thành công trước khi ông trở thành người lãnh đạo không
chính thức của phong trào đối kháng. Mặc dù ông hi vọng quay
lại việc viết văn, cuộc cách mạng đã đưa ông trở thành
tổng thống Tiệp Khắc, và sau khi quốc gia tách ra vào năm 1993,
ông đã được bầu làm Tổng thống của nước Cộng hoà Séc
mới, làm việc cho đến năm 2003.
Một sự nghiệp chính trị bắt nguồn từ ngẫu nhiên của
lịch sử đã biến Havel thành một chính trị gia đặc biệt.
Không những ông đem đến môi trường chính trị hậu 1989 một
mức độ hoài nghi đối với các đảng chính trị; là một
người bất đồng chính kiến trước đây, ông cho rằng rất
quan trọng khi nhấn mạnh khía cạnh đạo đức trong chính trị
- một vị thế đã đưa ông đối đầu với những kẻ thực
dụng và kỹ trị của quyền lực mà đại diện chính là
Václav Klaus, người kế nhiệm chức Tổng thống thay ông.
Cuộc sống xã hội ủa Havel có thể chia ra làm ba giai đoạn
khác nhau: nghệ sĩ (1965-1969), nhân vật đối lập (1969-1989), và
chính trị gia (1989-2003) - ngoại trừ việc ông luôn tổng hợp
cả ba tri giác này vào những hoạt động xã hội của mình. Là
một nhà viết kịch đầy hứa hẹn trong những năm 1960, rõ
ràng là ông đã mang tính "chính trị" nhiều, chú trọng vào
sự vô lý của chính quyền. Ông cũng là một tiếng nói chỉ
trích mạnh mẽ nhất đối với nạn kiểm duyệt và những vi
phạm nhân quyền khác, biến ông thành một người phản kháng
ngay cả trong gian đoạn cấp tiến "Mùa xuân Prague" năm 1968.
Havel đã bị liệt vào sổ đen và bị đàn áp công khai sau khi
Liên Xô chiếm đóng Tiệp Khắc vào tháng Tám của năm ấy,
nhưng ông vẫn tiếp tục viết những vở kịch chống độc
tài. Vào năm 1977, ông và hơn 200 nhà chống đối khác đã thành
lập phong trào nhân quyền Hiến Chương 77, tổ chức này nhanh
chóng trở thành một lực lượng chống đối hàng đầu. Havel
là một trong ba phát ngôn viên đầu tiên của phong trào.
Một năm sau, ông đã viết một bài bài tham luận kết tinh
"Quyền lực của Không Quyền lực" trong đó ông tường
thuật chính quyền "bình thường hoá" của Tiệp Khắc giai
đoạn hậu 1989 là một hệ thống phá sản về luân lý dựa
trên sự dối trá toàn khắp. Năm 1979, ông bị kết án 5 năm tù
vì những hoạt động trong Uỷ ban Bảo vệ những người bị
Truy bố một cách bất công, một chi nhánh của Hiến Chương 77
chuyên theo di những vi phạm và đàn áp nhân quyền tại Tiệp
Khắc. Ông đã được trả tự do khi gần mãn hạn tù sau khi
bị mắc bệnh viêm phổi (một nguyên nhân của những khó khăn
trầm trọng về sức khoẻ trong suốt cuộc đời ông). Tác
phẩm Lá thư gửi Olga bao gồm một loạt những bài viết trong
tù gửi cho vợ ông, đã nhanh chóng trở thành một tác phẩm
kinh điển của văn học chống độc tài.
Trong thời gian làm tổng thống, Havel tiếp tục tổng hợp
những tri giác chính trị, chống đối và nghệ sĩ của mình.
Ông nhất định tự mình viết diễn văn, biến nhiều bài trở
thành những tác phẩm văn học và tư tưởng, trong đó ông
không chỉ chỉ trích thủ thuật vô nhân đạo của nền chính
trị đương thời, mà còn liên tục kêu gọi người Séc không
biến thành con mồi của chủ nghĩa tiêu thụ và những đảng
chính trị vô tâm.
Tư tưởng của ông là một sản phẩm của dân chủ dựa trên
một xã hội dân sự và luân lý vững mạnh. Điều này làm ông
khác hẳn với Klaus, nhân vật lãnh đạo khác của quá trình
chuyển hoá hậu cộng sản, người cổ vũ một quá trình
chuyển hoá nhanh chóng, loại bỏ, nếu có thể, những dè dặt
và trở ngại về đạo đức phiền toái mà nền pháp trị
đặt ra. Mâu thuẫn giữa hai người đã xảy ra vào năm 1997, khi
chính phủ do Klaus lãnh đạo bị đổ vỡ sau hàng loạt tai
tiếng. Havel đã xem hệ thống kinh tế tạo ra bởi quá trình
đổi mới hậu cộng sản của Klaus là "Chủ nghĩa tư bản
mafia".
Mặc dù Klaus không quay lại làm Thủ tướng, phương pháp
"thực dụng" của ông đã chiếm thế thượng phong trong nền
chính trị Séc, đặc biệt sau khi Havel rời khỏi chức tổng
thống vào năm 2003. Thật vậy, thất bại lớn nhất của Havel
có thể là việc đa số người Séc hiện xem đất nước mình
như là một nơi mà các đảng chính trị hoạt động như những
đại diện cho những nhóm kinh tế đầy quyền lực (đa số
được tạo ra bởi quá trình tư nhân hoá đầy tham nhũng do
Klaus chỉ đạo).
Trong những năm cuối nhiệm kỳ tổng thống của ông, những
đối thủ chính trị của Havel đã chế nhạo ông như là một
nhà đạo đức ngây thơ. Trong khi đó, nhiều người dân Séc
đã không thích ông không chỉ vì cái mà họ xem là quá trình
đạo đức hoá không ngừng nghỉ, mà còn bởi vì ông đã phản
ánh lại cho họ thấy sự thiếu can đảm của chính họ dưới
chế độ cộng sản. Trong khi ông tiếp tục nhận được lòng
kính trọng và ngưỡng mộ từ nước ngoài qua việc tiếp tục
đấu tranh chống nạn vi phạm nhân quyền trên thế giới,
tiếng tăm của ông trong nước lại bị lung lay.
Nhưng điều này đã không còn nữa. Người Séc, với sự bất
bình ngày càng tăng đối với nạn tham nhũng lan tràn và những
thất bại khác của hệ thống chính trị hiện tại, đã ngày
càng thấy cảm kích tầm quan trọng từ những lời kêu gọi
luân lý của Havel. Trên thực tế, giờ đây, sau khi ông qua
đời, ông đang trên quá trình được tôn vinh như người đã
tiên lượng được trước nhiều vấn đề hiện tại, và không
chỉ ở trong nước: khi còn là Tổng thống, ông đã liên tục
kêu gọi lưu tâm đến những sức mạnh tự huỷ hoại của
nền văn minh công nghiệp và chủ nghĩa tư bản toàn cầu.
Nhiều người sẽ hỏi rằng điều gì khiến Havel trở nên nổi
bật. Câu trả lời thật đơn giản: <em><strong>sự đứng
đắn</strong></em>. Ông là một con người đứng đắn, tôn
trọng nguyên tắc. Ông không đấu tranh chống lại chủ nghĩa
cộng sản vì động cơ cá nhân thầm kín nào đấy, mà đơn
giản bởi vì theo ông, nó là một hệ thống không đứng đắn
và vô đạo đức. Khi còn là tổng thống, ông đã ủng hộ
việc ném bom Nam Tư vào năm 1999 hoặc là việc chiếm đóng Iraq
sắp xảy ra vào năm 2003, ông đã không nói về tình hình địa
chính trị hoặc mục đích chiến lược mà chỉ vì sự cần
thiết phải chấm dứt những vi phạm nhân quyền bởi những
kẻ độc tài tàn bạo.
Hoạt động dựa trên những niềm tin này trong sự nghiệp chính
trị đã biến ông thành một loại chính trị gia mà thế giới
hiện tại không còn thấy được. Có lẽ vì thế mà tại sao
khi thế giới - và đặc biệt là châu Âu - đang đối diện
với giai đoạn khủng hoảng trầm trọng, hiện đang thiếu
vắng thứ ngôn ngữ rõ ràng và can đảm vốn thường đưa
đến những thay đổi có ý nghĩa.
Cái chết của Havel, một người tin tưởng lớn vào sự hội
nhập của châu Âu, vì thế đã trở thành biểu tượng: ông là
một trong những người của tầng lớp chính trị gia vốn đã
tiệt chủng, những người có thể lãnh đạo một cách hiệu
quả trong những giai đoạn đặc biệt, vì cam kết đầu tiên
của họ là sự đứng đắn chung và vì mục đích chung chứ
không phải là để nắm lấy quyền lực. Nếu thế giới vượt
qua được những khủng hoảng một cách thành công, cần phải
nuôi dưỡng di sản của ông.
<em>Jiří Pehe từng là Trưởng Cố vấn Chính trị của cựu
Tổng thống Czech Václav Havel, hiện là nhà phân tích chính trị
và giám đốc Đại học New York tại Prague.</em>
Nguồn: <a
href="http://www.project-syndicate.org/commentary/pehe11/English">Project
Syndicate</a>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10977), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét