câu trong cuốn sách "Có 500 năm như thế" của tác giả Hồ
Trung Tú, một lần nữa chứng minh rằng người ta nhìn về quá
khứ bằng chính ngọn đuốc soi sáng của tương lai. Một
người chỉ có thể nhìn rõ về quá khứ trong chừng mực mà
ánh sáng soi rọi từ những ý niệm của họ về tương lai cho
phép. Chỉ có những người chia sẻ một cái nhìn chung về
tương lai mới có thể có sự đồng điệu trong cố gắng khám
phá, và hòa giải, quá khứ.
Văn Món, trong hai bài bình luận của mình, trên website
nguoicham.com, vặn vẹo câu viết của tác giả Hồ Trung Tú trong
cuốn sách của anh, cho rằng nó "lạc lõng" và "tráo
trở". Trích, "<em>Tác giả đã ngang nhiên phủ nhận giữa ban
ngày ban mặt cả một Di sản đền tháp Mỹ Sơn – một nền
văn minh Champa may mắn ẩn mình trong rừng sâu nên vô tình còn
sót lại để con cháu Champa ngày nay có một chút tự hào với
bè bạn, giao lưu với các dân tộc anh em và đã được UNESCO
công nhận là Di sản văn hoá thế giới vào 12/2009. Thế mà tác
giả cho rằng Mỹ Sơn không phải di sản của vương quốc Champa
mà đó chính là của người Việt.</em>"
Chưa hết, trong bài tiếp theo, Văn Món kết tội Inrasara, người
viết lời giới thiệu cuốn sách này, "<em>dùng phép ảo
thuật để biện hộ cho cái sai</em>" không thể cứu vãn nổi
của Hồ Trung Tú.
Đến lượt mình, Hồ Trung Tú cáo buộc Văn Món "rơi vào dân
tộc chủ nghĩa".
Hồ Trung Tú đã viết gì mà gây tranh cãi lớn tiếng với nhau
như thế?
Anh viết:
"<em>Vậy hà cớ gì chúng ta không thể nói một câu thật to
rằng Mỹ Sơn chính là di sản của tổ tiên ta để lại, chứ
không phải là vương quốc Chămpa đã bị diệt vong? Đó là di
sản văn hoá của người Việt chứ không phải của một nền
văn minh bị biến mất như các tờ rơi du lịch giới thiệu! Nó
bình đẳng với chùa Một Cột, Cổ loa hay bất cứ thứ gì gây
nên sự tự hào trong tâm hồn mỗi người dân Việt</em>"
Cuộc cãi cọ có vẽ như là một cuộc tranh giành di sản
thường thấy. Nhưng vấn đề ở đây không đơn giản như
thế. Từ trong cách viết của Hồ Trung Tú và cách đọc của
Văn Món phản ảnh hai không gian tư duy biệt lập. Hồ Trung Tú
không hình dung được Văn Món đã đọc của anh trong một không
gian tư duy khác. Văn Món cũng không hình dung được, hoặc hình
dung được mà không chấp nhận bước vào, không gian tư duy
của tác giả. Thế là cãi nhau.
Mổ câu viết của Hồ Trung Tú để thấy cái không gian đó
thế nào.
<strong>Câu 1:</strong> "<em>Vậy hà cớ gì chúng ta không thể
nói một câu thật to rằng Mỹ Sơn chính là di sản của tổ
tiên ta để lại, chứ không phải là vương quốc Chămpa đã
bị diệt vong?</em>"
Câu này chỉ có thể hiểu là: Mỹ Sơn là di sản của "tổ
tiên ta" chứ không phải là di sản của vương quốc Champa
(đã bị diệt vong). Ngay cả khi tác giả muốn nói "tổ tiên
ta" là người Chăm thì câu này vẫn sai. Mỹ Sơn là thánh
địa của một vương quốc Chăm Pa. Nó phải là di sản của
vương quốc Champa này. Không thể viết khác được. Câu viết
chính xác phải là: Mỹ Sơn là di sản của Vương quốc Champa
và là di sản của tổ tiên ta để lại. Tác giả Hồ Trung Tú
chắc chắn hiểu điều này. Tại sao anh không viết như thế?
Bên cạnh đó cụm từ "đã bị diệt vong" là không cần
thiết. Nếu dùng cụm từ này cho Champa thì cũng phải dùng nó
cho các vương quốc như Phù Nam, Văn Lang (nếu có nó thật), Âu
Lạc, Nam Việt, Lâm Ấp, Vạn Xuân. Các vương quốc này đều
bị diệt vong.
<strong>Câu 2:</strong> "<em>Đó là di sản văn hoá của người
Việt chứ không phải của một nền văn minh bị biến mất như
các tờ rơi du lịch giới thiệu!</em>".
Câu này có vấn đề ngay lập tức: "người Việt". Ai là
người Việt? "Người Việt" trong ngôn ngữ lịch sử Việt
Nam là một từ mới. Cho đến thế kỷ 19, trí thức Việt Nam
vẫn tự nhận họ là "Hán dân". Đầu thế kỷ 20, họ vẫn
gọi họ là "người Nam". "Người Kinh" xuất hiện muộn
hơn nữa. Trong mối tương quan với các tộc dân thiểu số, các
khái niệm này cần phải được định nghĩa rõ ràng. Khái
niệm "người Việt", theo Hồ Trung Tú (và theo nghĩa thông
thường), không bao gồm người Chăm hay người thiểu số ở
Tây Bắc, Việt Bắc, hoặc Tây Nguyên. Hồ Trung Tú viết
"người Việt", "người Chăm". Văn Món hiểu y như thế.
Đó là chưa nói đến cụm từ "bị biến mất" để đối
xứng với "bị diệt vong" ở trên. Văn hóa Đông Sơn cũng
"bị biến mất" nhưng không thấy ai dùng cụm từ này với
nó.
<strong>Câu 3:</strong> "<em>Nó bình đẳng với chùa Một Cột,
Cổ loa hay bất cứ thứ gì gây nên sự tự hào trong tâm hồn
mỗi người dân Việt.</em>"
Yêu cầu Mỹ Sơn được bình bình đẳng với các biểu tượng
quốc gia khác là một yêu cầu rất đáng ngưỡng mộ ở tác
giả. Nhưng vấn đề vẫn là "sự tự hào trong tâm hồn mỗi
người dân Việt", một loại "dân Việt" không có Chăm.
Đến đây thì sự phẫn nộ của Văn Món là có thể hiểu
được. Đọc Hồ Trung Tú, chúng ta, tư duy trong cùng một không
gian "người Việt" với tác giả, có thể nhận ngay ra
điều Hồ Trung Tú muốn nói. Tác giả muốn nói điều hoàn
toàn khác những gì Văn Món hiểu. Nhưng anh đã không nói cho
Văn Món hiểu được. Anh viết thêm một bài dài để biện minh
mà cũng vẫn không nói cho Văn Món hiểu được. Anh đưa chúng
ta về lại với nhận định trong đoạn đầu tiên của cái note
này: Một người chỉ có thể nhìn rõ về quá khứ trong chừng
mực mà ánh sáng soi rọi từ những ý niệm của họ về tương
lai cho phép. Cái ánh sáng soi rọi từ ý niệm của Hồ Trung Tú
về tương lai chỉ đủ cho tác giả nói đến bấy nhiêu thôi.
Phần lớn những người Việt Nam hiện đại viết sử Việt Nam
không ý thức được rằng họ viết và tư duy trong không gian
của một ý thức hệ dân tộc (national ideology). Cái ý thức
hệ dân tộc chi phối sinh hoạt học thuật và tư tưởng của
trí thức Việt Nam trong hơn nửa thế kỷ qua là một thứ ý
thức hệ dân tộc thống nhất. Ý thức hệ này cho rằng có
một "dân tộc Việt" nào đó, nhất quán, đã tồn tại từ
xưa, bắt nguồn đâu đó từ Hùng Vương hay xa hơn nữa từ
Lộc Tục, tùy theo bạn nói chuyện với ai. Nó mang nặng màu
sắc dân tộc lớn, một sản phẩm của văn hóa Hán, cho rằng
nó có sứ mệnh chinh phục những "dân tộc" nhỏ hơn. Ngay
cả khi nó nhìn nhận sự đóng góp về văn hóa của các "dân
tộc" nhỏ vào sự tồn tại của chính nó thì nó cũng ngạo
mạn cho rằng đó là định mệnh của lịch sử. Trong tiến
trình hình thành nhà nước tập quyền của nó, nó đẩy các
"dân tộc" nhỏ đến bờ vực của diệt vong.
Ý thức hệ này hình thành cũng lúc với các biểu tưởng về
nguồn gốc và các anh hùng của nó. Nó phát minh ra những khái
niệm mới để mô tả chính nó. "Người Việt", "người
Kinh" là những khái niệm như thế. Các biểu tượng và từ
ngữ này tồn tại trong vô thức của đám đông để củng cố
cho nó. Đến lúc nào đó người ta quên đi nó là một sáng
tạo. (Để nhằm mục đích gì là một chuyện khác, bàn lúc
khác.)
Trở lại với tác giả Hồ Trung Tú.
Tại sao anh không viết Vương quốc Champa kia cũng là di sản
lịch sử của quốc gia Việt Nam hiện đại? Nếu Văn Lang, Âu
Lạc, Vạn Xuân là một phần của di sản lịch sử thì lý do
gì Phù Nam, Champa không là di sản lịch sử? Tại sao nhận Mỹ
Sơn là di sản văn hóa nhưng lại từ chối vương quốc Champa
và cho rằng nó bị diệt vong?
Đơn giản vì cái ý thức hệ dân tộc của anh không cho phép
anh nhìn nhận điều đó. Ý thức hệ dân tộc thống nhất
Việt từ chối tất cả mọi di sản chính trị ngoài di sản
chính trị của riêng nó. Nó từ chối tất cả mọi biểu
tượng nguồn gốc và anh hùng ngoài biểu tượng nguồn gốc và
anh hùng của riêng nó.
Để lập luận của mình đứng vững, và để những người tư
duy trong những không gian văn hóa và lịch sử thiểu số hiểu
điều mình muốn nói, Hồ Trung Tú phải đặt lập luận của
anh trên nền tảng của một ý thức hệ dân tộc mới. Ý thức
hệ này phải đủ bao dung để tất cả mọi sắc dân đã làm
nên quốc gia Việt Nam hiện đại, dù quá khứ lịch sử thế
nào đi nữa, có thể tìm lại cho chính họ một không gian để
nuôi dưỡng và duy trì ký ức lịch sử và văn hóa của họ.
Nếu không làm được điều này thì tác giả "Có 500 năm như
thế" vẫn chưa thoát ra khỏi cái vòng kim cô của "dân tộc
chủ nghĩa".
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10560), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét