đây ở mọi cấp, ngành, doanh nghiệp, và người dân khi những
vấn đề tồn tại trong tăng trưởng và phát triển kinh tế
Việt Nam đã trở nên rõ nét hơn bao giờ hết. Tái cấu trúc
được đặt ra thành một yêu cầu, nhiệm vụ, cũng như sứ
mệnh của không chỉ từ các cấp Đảng và chính quyền cao
nhất mà còn của từng ngành kinh tế, từng doanh nghiệp. Nhiều
người thống nhất với nhau rằng nền kinh tế Việt Nam đã
tiến đến một ngưỡng mà không còn đường lùi, và chúng ta
đang đứng trước một trong hai lựa chọn bắt buộc: tái cấu
trúc hay là chết.
Tuy nhiên, những câu hỏi như thế nào là tái cấu trúc, tại
sao phải tái cấu trúc, bắt đầu từ đâu, tiến hành như thế
nào, có những điều kiện cần và đủ nào để tái cấu trúc,
phạm vi tái cấu trúc đến đâu và ai là đối tượng của nó,
quá trình tái cấu trúc có kết thúc hay không và nếu có thì
sẽ kết thúc vào thời điểm nào, sau tái cấu trúc là gì,
cần làm gì v.v… là một loạt những câu hỏi cho đến nay
vẫn chưa có câu trả lời thỏa đáng. Điều đáng ngạc nhiên
hơn là vấn đề tái cơ cấu đã được đặt ra trong một bối
cảnh hoàn toàn không có gì rõ ràng như vậy,
Các văn kiện, tuyên bố và phát biểu của các cơ quan hữu
trách, quan chức và chuyên gia dường như thống nhất ở một
điểm rằng tái cấu trúc kinh tế là một sự tổ chức, sắp
xếp lại (kèm theo giải thể và sát nhập) cả nền kinh tế,
từng ngành kinh tế, từng khu vực doanh nghiệp, từng doanh
nghiệp theo hướng nhỏ gọn hơn, "tinh" hơn và có hiệu quả
hơn. Cũng không ít người thêm rằng tái cấu trúc bao hàm cả
nghĩa đổi mới mô hình cũng như cách thức tăng trưởng và
hoạt động của các chủ thể kinh tế.
Nhưng nếu như vậy, tái cấu trúc kinh tế về thực chất chỉ
là sự cải cách và đổi mới kinh tế, những khái niệm đã
quá quen thuộc với chúng ta từ hơn 2 thập kỷ trước đây
bắt đầu từ công cuộc đổi mới và mở cửa được chính
thức khởi xướng bởi Đại hội Đảng VI năm 1986 và tiếp
tục sau đó nhiều năm với hàng loạt cải cách trong nhiều
lĩnh vực của nền kinh tế và xã hội. Bản thân cụm từ cải
cách và đổi mới này (và với thực tế những gì đã được
thực thi, cũng như đã xảy ra trong những năm tiến hành cải
cách và đổi mới) đã phản ánh chính xác nhu cầu đặt cho,
và cách hiểu về tái cấu trúc kinh tế đang đặt ra hiện nay.
Ngay cả ba lĩnh vực cụ thể sẽ diễn ra tái cấu trúc mà
chúng ta đã xác định được là doanh nghiệp nhà nước, hệ
thống ngân hàng, và đầu tư công cũng đều là những lĩnh
vực mà trước đây đã diễn ra những cuộc cải cách lớn
dựa một phần trên các nguyên lý kinh tế thị trường.
Và câu hỏi tất yếu tiếp theo là tại sao chúng ta không dùng,
không muốn dùng đến cụm từ cải cách và đổi mới thay cho
cụm từ "thời thượng" là tái cấu trúc để mô tả cùng
một công việc?
Có một số khả năng có thể là nguyên nhân của vấn đề
này. Thứ nhất, công cuộc cải cách và đổi mới khởi xướng
từ năm 1986 và diễn ra trong những năm sau đó đã bị quên
lãng sau khi một số mục tiêu đặt ra ban đầu đã được
thực hiện và (được cho rằng) đã đạt kết quả (ví dụ,
tạo lập một nền kinh tế nhiều thành phần, tạo lập một
hệ thống ngân hàng có ngân hàng trung ương và các ngân hàng
thương mại hoạt động theo nguyên tắc thị trường). Việc
tiếp tục các biện pháp cải cách để duy trì và hoàn thiện
những thành quả này hoặc chưa bao giờ được đặt ra (một
cách nghiêm túc) hoặc chỉ là những nhu cầu thứ yếu. Thứ
hai, cải cách và đổi mới còn nhanh chóng bị quên lãng một
cách có chủ ý khi những tác động đến từ bên ngoài lẫn
nội tại (ví dụ như khủng hoảng tài chính khu vực hoặc bất
ổn vĩ mô trong nước) đã gây ra những ảnh hưởng tiêu cực
cho kinh tế xã hội Việt Nam. Trước nhu cầu cấp thiết ổn
định hóa và bảo vệ nền kinh tế khỏi sự sụp đổ dây
chuyền, vấn đề cải cách và đổi mới đã tạm bị gác sang
một bên rồi hầu như bị lãng quên hẳn theo thời gian và thứ
tự ưu tiên của các mục tiêu. Thứ ba, sau khi được cởi
trói, nền kinh tế đã tăng trưởng mạnh mẽ và kéo theo nó là
sự hình thành và ngày càng lớn mạnh của hàng loạt nhóm lợi
ích khuynh đảo đến tiến trình hoạch định và thực thi chính
sách. Sự chống đối mạnh mẽ của các nhóm lợi ích đã làm
gián đoạn hoặc gần như ngừng trệ một số chương trình,
biện pháp cải cách nào đó (ví dụ như cải cách và cổ phần
hóa các doanh nghiệp nhà nước).
Trên hết, cải cách và đổi mới đã không được nhận thức
đúng rằng đó không phải là công việc làm một lần là xong
rồi thôi, mà là một quá trình thường xuyên và liên tục
nhằm hướng tới sự tự hoàn thiện và theo kịp những diễn
biến từ bên ngoài và đòi hỏi từ bên trong.
Với những lý do như trên và những lý do có thể có khác,
việc khởi động chương trình tái cơ cấu kinh tế thay cho
việc nối lại và/hoặc tiếp tục các chương trình và biện
pháp cải cách, đổi mới (mà về bản chất đã bao hàm cả
việc tái cơ cấu) có thể dẫn đến ý nghĩ trong ai đó rằng
chúng ta đang không muốn nhắc lại sai lầm đã mắc phải (sao
nhãng, làm nửa vời và lãng quên cải cách và đổi mới).
Như vậy có thể thấy, việc tiếp tục nối lại công cuộc
cải cách và đổi mới kinh tế (với một số điều chỉnh và
thay đổi cho phù hợp với hoàn cảnh mới) là điều cần
thiết hiện nay, thay vì đưa ra một khái niệm mới vẫn còn
rất xa lạ, tuy về bản chất thì không khác gì. Và cũng có
thể thấy Ts Lê Đăng Doanh đã rất có lý khi nói Việt Nam cần
một công cuộc đổi mới lần thứ hai. Người viết thì muốn
được mượn ý tưởng của ông để nói cho chính xác hơn là
Việt Nam cần tiếp tục công cuộc đổi mới đã bị bỏ bễ
hàng chục năm qua.
Nhưng dù có dùng khái niệm nào chăng nữa, bài học rút ra từ
quá khứ và cả thực tiễn hiện nay cho thấy cải cách và
đổi mới hay tái cấu trúc phải được thực hiện một cách
thường xuyên, liên tục, nhất quán, kiên quyết với mục đích
tối thượng là làm cho các chủ thể, các lĩnh vực kinh tế
ngày càng hoàn thiện, luôn hoạt động lành mạnh theo các
nguyên lý thị trường và không bị chi phối, bẻ cong hoặc
chấm dứt giữa chừng bởi các nhóm lợi ích. Nếu không xác
quyết được điều này thì các kết quả nếu có đạt được
chỉ là ngắn hạn.
(Đã đăng trên tờ Đại Biểu Nhân Dân)
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10665), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét