chí,
Nếu lấy việc xây dựng một thể chế dân chủ và canh tân
đất nước làm mục tiêu tối hậu thì bước chấm dứt độc
tài, tuy khó khăn và gian khổ, cũng chỉ là bước đầu. Lật
đổ lãnh đạo độc tài là gỡ đi khối đá tảng để mở
lối cho con đường dân chủ. Nhưng con đường đi đến dân
chủ không thênh thang, bằng phẳng mà đầy trắc trở chông gai,
đòi hỏi nhiều nỗ lực, trí tuệ và kiên trì. Lật đổ chế
độ độc tài là thành quả của toàn dân chứ không riêng một
phe nhóm hay tổ chức nào. Và cũng chính toàn dân phải bảo
vệ thành quả đó, không cho phép bất cứ một thế lực nào
manh nha có ý định trở thành một chế độ độc tài mới.
Xin mời quí vị đọc những phân tích của tác giả Đỗ Đăng
Liêu qua bài viết "Phải làm gì sau ngày hạ bệ độc tài?"
và kính mong được tiếp tay phổ biến.
Trân trọng,
Mai Hương
Trưởng Ban Liên Lạc Truyền Thông Việt Ngữ</div>
Đặt câu hỏi "Phải làm gì sau ngày hạ bệ độc tài?" vào
thời điểm này dễ làm bật lên lời phê bình "tính cua trong
lỗ" hay "chưa đỗ ông nghè...". Nhưng nếu nhìn vào các
xoay trở ứng phó tại các nước hậu độc tài, từ các nước
Liên Xô cũ đến các nước Bắc Phi, câu hỏi trên lại hàm
chứa nhiều sự khôn ngoan của mỗi dân tộc.
Đặc biệt trong năm 2011 này, khởi đi từ cuộc cách mạng hoa
lài thành công tại Tunisia vào những ngày đầu năm, sau đó
thổi qua các nước tại Bắc Phi và Trung Đông, và đến nay đã
có 3 cuộc cách mạng thành công, chấm dứt 3 chế độc độc
tài tại Tunisia, Ai Cập và Libya.
Mặc dầu cả 3 quốc gia đều thành công trong việc chấm
dứt chế độc tài, nhưng phương thức chọn lựa lại rất
khác nhau. Tại Tunisia và Ai Cập người dân đã sử dụng đấu
tranh bất bạo động, khác hẳn với cuộc nội chiến quân sự
tại Libya. Nếu lấy việc xây dựng một thể chế dân chủ và
canh tân đất nước làm mục tiêu tối hậu thì bước chấm
dứt độc tài, tuy khó khăn và gian khổ, cũng chỉ là bước
đầu. Lật đổ lãnh đạo độc tài là gỡ đi khối đá tảng
để mở lối cho con đường dân chủ. Nhưng con đường đi
đến dân chủ không thênh thang và bằng phẳng mà đầy trắc
trở chông gai, đòi hỏi nhiều nỗ lực, trí tuệ và kiên trì.
Có nước thành công ngay với những cuộc bầu cử thực
sự tự do đầu tiên, có nước rơi vào tình trạng bối rối.
Có nhiều việc phải mất nhiều năm nghiên cứu và gọt dũa
mới hoàn chỉnh, như hiến pháp, nhưng lại phải hoàn tất ngay
trong vài tháng vì nếu không sẽ khó ổn định tình hình và
các thế lực độc tài mới có thể trỗi dậy. Nhưng có phải
việc gì cũng thuộc loại phải chuẩn bị lâu mà lại cần
gấp như thế không?
Nếu theo sự cấp bách của thời gian, có lẽ nên chia thành 3
loại việc phải làm. Đó là những việc cần tức khắc,
những việc cần làm trong trung hạn, và những việc dài hạn.
<h2>Những việc cần làm tức khắc</h2>
Vì mục tiêu cao nhất là đặt nền dân chủ nên
quan tâm lớn nhất của những chính quyền đầu tiên hậu độc
tài là đề phòng chính mình trở thành độc tài và ngăn chận
mọi hình thức độc tài mới xuất hiện.
Sau chiến thắng của Cách Mạng Hoa Lài, nếu cuộc bầu cử dân
chủ đầu tiên tại Tunisia hôm 27/10 vừa qua là một chỉ dấu
đáng mừng cho tương lai của quốc gia này, thì tình trạng các
tướng lãnh quân đội nắm quyền tại Ai Cập là điều đáng
quan ngại. So với Ai Cập, tình trạng của Libya còn đáng quan
ngại hơn nữa, vì với bản chất bạo động và tình trạng
hợp tác mỏng manh giữa các bộ tộc trong cuộc nội chiến
vừa qua. Ngoài mục tiêu chung là lật đổ chế độ độc tài
Gaddafi, mỗi bộ tộc có ý đồ riêng. Thế giới chỉ có thể
khuyến khích và trợ giúp các khuynh hướng dân chủ tại đây,
nhưng khó có thể biết được Libya sẽ ra sao trong tương lai
trước mặt.
<span class="underlined-text">Đó cũng chính là một trong những lý
do căn bản của việc chọn lựa đấu tranh bất bạo động làm
phương pháp chấm dứt độc tài.</span> Bởi vì, sức mạnh của
đấu tranh bất bạo động đặt nền tảng trên sức mạnh
tổng hợp của quần chúng, với vũ khí đấu tranh là những
việc cùng làm của số đông. Do đó, tại thời điểm tháo gỡ
thành công chế độ độc tài, đại khối dân tộc xem thành
quả đạt được là của chính họ và cũng chính họ phải
bảo vệ thành quả đó, không cho các thế lực độc tài mới
cướp đi. Ngay cả những người lãnh đạo phong trào cũng biết
công sức tháo gỡ độc tài là của toàn dân và toàn dân sẵn
sàng lật đổ tiếp những ai manh nha ý định trở thành lãnh
tụ độc tài mới.
Bên cạnh đó, Đấu Tranh Bất Bạo Động là xu thế của nhân
loại ngày nay; vì vậy, một chính quyền hậu độc tài, do kết
quả của nỗ lực đấu tranh bất bạo động, chắc chắn sẽ
được sự đồng tình ủng hộ của cộng đồng thế giới và
nhanh chóng xác lập tính chính danh của nó. Đây là một yếu
tố tích cực cho lực lượng dân chủ vào những ngày đầu
nắm quyền và giúp giảm đi nguy cơ bất ổn chính trị. Đặc
biệt nếu chính quyền mới còn quá yếu trong lúc các lực
lượng quân sự chưa tập trung về trung ương, việc tận dụng
các liên minh quân sự quốc tế để trấn áp các manh nha quân
phiệt mới nổi lên trong nước là điều cần thiết. Và chỉ
nên vận động các liên minh quân sự quốc tế như NATO, lực
lượng bảo an Liên Hiệp Quốc, khối ASEAN, v.v... chứ không nên
ôm chặt lấy chỉ MỘT chính quyền ngoại quốc. Người Việt
Nam đã có nhiều kinh nghiệm xương máu về mặt này đến tận
ngày hôm nay.
Một việc lớn thứ hai mà chính quyền
hậu độc tài cần làm tức khắc là làm sao cân bằng giữa 2
nhu cầu: <em>Công Lý</em> và <em>Ổn Định</em>. Các chế độ
độc tài trước đây tại Tunisia, Ai Cập và Libya đã nắm
quyền trong nhiều thập niên, nên tội ác, kể cả "nợ
máu", đối với dân chúng của các chế độ này đều chất
chồng. Vì vậy, những kêu gào đòi công lý và các ý muốn
trả thù trong lòng người dân sau ngày đổi đời vang rền
khắp nơi. Nếu không đáp ứng được những tiếng kêu đòi
công lý đó, chính quyền mới sẽ mất dần lòng tin của
người dân và dễ bị xếp vào cùng loại "đứa nào lên nắm
quyền rồi cũng thế cả!". Ngược lại, nếu chính quyền
mới cho phép người dân tự đòi lại những gì đã mất, tự
tìm đến trả thù những kẻ nợ máu gia đình họ, xã hội sẽ
tiếp tục loạn lạc lớn và đó chính là cung cấp lý cớ cho
những "bàn tay sắt" nổi lên "bình định xã hội" để
trở thành những nhà độc tài mới. Tình trạng hỗn loạn lâu
dài cũng biến đất nước thành miếng mồi ngon cho các toan
tính lan lấn của ngoại bang dọc theo biên giới và ngoài khơi
hải phận. Do đó, chính quyền trong giai đoạn chuyển tiếp
cần chứng minh được với toàn dân sự nghiêm chỉnh và quyết
tâm đem lại công lý cho đất nước, nhưng cùng lúc cũng rất
nghiêm đối với mọi hình thức trả thù và hành xử ngoài
khuôn khổ của luật pháp mới.
Và việc lớn thứ ba cần làm ngay của chính quyền hậu độc
tài là giải quyết nhu cầu hàng ngày cho toàn dân. Dưới các
chế độ độc tài, mọi sinh hoạt xã hội thường được
điều hướng hoặc tập trung trong mục tiêu củng cố quyền
hành của những kẻ cầm quyền hoặc đảng cầm quyền. Do đó,
di sản của những chế độ đó để lại cho đất nước là
tình trạng xã hội và kinh tế tồi tệ. Chế độ độc tài cai
trị càng lâu năm thì tình trạng này càng trầm trọng. Ngoài
ra, còn có xác suất cao các nhà độc tài cho lệnh phá hoại
nhiều phương tiện hoặc vét sạch ngân khố quốc gia trước
khi rời bỏ ghế cai trị. Vì vậy sẽ có rất nhiều vấn nạn
trong mọi lãnh vực chính quyền chuyển tiếp cần phải giải
quyết, và phải giải quyết nhanh chóng. Đầu tiên là những nhu
cầu căn bản như miếng cơm manh áo đến cả các nhu cầu
nước uống cho các thành phố; kế đến là những nhu cầu y
tế, giao thông, tin tức,... Nếu những nhu cầu cấp thiết này
không được giải quyết, đặc biệt là trong bối cảnh người
dân còn đang hoang mang bất định, tình trạng bất ổn, thậm
chí nổi loạn là điều dễ dàng xẩy ra. Cùng lúc đó, thành
phần nắm giữ guồng máy kinh tế nên cực giàu trong chế độ
trước (các đại gia đỏ trong trường hợp Việt Nam) sẽ tận
dụng cơ hội này để tung tiền mua chuộc ảnh hưởng và lũng
đoạn xã hội lâu dài, như đã thấy tại Nga và hầu hết các
nước Liên Xô cũ.
Nhưng phía chính quyền mới cũng có 2 lợi điểm quan trọng.
Trước hết, và có lẽ quan trọng nhất, là sự phấn chấn
của toàn dân sau ngày đổi đời. Chính dân tộc xông vào tiếp
tay chính quyền vì đây là xã hội CỦA HỌ và chính quyền này
cũng là chính quyền <strong>CỦA HỌ</strong>. Việc giúp đất
nước đi qua giai đoạn hiểm nghèo để mở sang trang mới cho
nhiều thế hệ tương lai mang đầy tình yêu nước. Lịch sử
của mỗi dân tộc, đặc biệt là dân tộc Việt Nam, có vô số
bằng chứng về sức mạnh của một dân tộc khi lòng yêu
nước dâng lên tột đỉnh. Lợi điểm thứ hai của chính
quyền mới là sự hân hoan giúp đỡ của thế giới tự do.
Việc tiếp tay với một dân tộc vừa thoát độc tài và đang
vượt qua khó khăn trong ngắn hạn để nhập dòng nhân loại là
điều hân hoan chung cho cả thế giới, góp thêm an ninh và hoà
bình cho cả thế giới, mà không đòi hỏi một ngân sách quá
lớn.
<h2>Những việc cần làm trong trung hạn</h2>
Có lẽ việc trung hạn quan trọng nhất là sự ra đời của
bản hiến pháp mới, đặt nền móng và khung sườn cho thể
chế dân chủ của quốc gia. Sứ mạng của bản hiến pháp mới
là phải thích hợp với văn hóa, hoàn cảnh, nguyện vọng của
mỗi dân tộc và phải đặt được nền móng dân chủ bền
vững cho tương lai. Vì thế việc soạn thảo sẽ mất nhiều
thời gian và viễn kiến. Một bản hiến pháp viết gấp rút và
phải tu bổ liên tục sẽ tự nó mất dần giá trị. Ngược
lại nếu mất quá lâu mới ra đời, bản hiến pháp sẽ không
góp phần ổn định tình hình và có thể mất luôn cơ hội
đặt nền móng dân chủ. Chính vì vậy mà ngày nay, hầu hết
các lực lượng muốn tháo gỡ độc tài đều phải suy nghĩ
về một bản hiến pháp tương lai cho dân tộc mình ngay trong
giai đoạn còn đang đấu tranh.
Nối tiếp ngay sau bản hiến pháp mới là cuộc bầu cử tự do
đầu tiên. Cùng lúc với việc bảo đảm tính trong sáng và
công bằng, chính quyền mới cũng cần dồn nỗ lực giải thích
trong dân chúng: Bầu cử là phương tiện để thanh lọc dần
chính quyền nhưng không phải là phép lạ. Không thể có một
chính quyền hoàn toàn trong sạch, đủ khả năng, có viễn kiến
chỉ qua một lần bầu cử. Chính các sinh hoạt trong một xã
hội tự do như báo, đài độc lập, tự do tiếp cận thông tin,
v.v... sẽ giúp các người dân biết ngày một rõ hơn và chọn
lựa chính xác hơn. Các giải thích này rất cần thiết để
tránh các thất vọng, thậm chí mơ ước trở về tình trạng
cũ như đã thấy tại Ba Lan và một vài nước Đông Âu. Người
dân cần nhận chân thực tế. Với những tàn tích mà chế độ
độc tài để lại đã ăn sâu vào đời sống của quốc gia
trong nhiều thập niên, không ai có thể đòi hỏi là một sớm
một chiều sẽ có thay đổi tận gốc những nhân sự và những
tệ nạn trong xã hội. Tuy nhiên, với quyết tâm xây dựng nền
dân chủ làm nền tảng cho sự ổn định và phát triển của
đất nước, thì từng bước một, những thay đổi tích cực
sẽ đến. Ngay cả trong trường hợp lựa chọn nhầm lẫn, nếu
nền tảng dân chủ dựa trên hiến pháp mới vững chắc thì cơ
hội điều chỉnh trong lần bầu cử tới và chuyển quyền một
cách êm thắm vẫn còn nguyên.
Việc trung hạn quan trọng thứ nhì là nhu cầu băng bó xã hội.
Trước hết phải chận đứng những vết thương đang xuất
huyết trên cả nước và cùng khắp xã hội, từ các nguồn tàn
phá môi sinh như Bôxít tại Tây nguyên, cạo rừng dọc biên
giới,... đến các tệ nạn học sinh đánh nhau trên đường
phố, phụ nữ bị đánh đập và đem bán giữa ban ngày. Kế
đến, các tổ chức tôn giáo, các đoàn thể vô vị lợi cùng
với chính quyền chăm sóc các nạn nhân bị đẩy ra và bỏ
mặc bên lề xã hội. Cả nước dồn sức vào nỗ lực giáo
dục, làm sống lại truyền thống đạo đức của cha ông,
đánh thức tình nghĩa đồng bào ruột thịt, và chặn đứng
các tệ nạn buôn người, trẻ em mãi dâm, phá thai, v.v...
<h2>Những việc làm dài hạn</h2>
Sau các nhu cầu ngắn và trung hạn, trách nhiệm lớn nhất của
thế hệ hôm nay, đặc biệt là các chính phủ dân chủ đầu
tiên, là kế hoạch đưa dân tộc bắt kịp đà tiến hóa của
nhân loại. Đây là loại kế hoạch cho từng thập niên trước
mặt.
Cụ thể là nỗ lực xây dựng nền tảng kinh tế và pháp lý
để phát triển đất nước một cách quân bình. Với các bài
học ngày nay, đất nước không thể phát triển bất kể cái
giá phải trả về môi sinh. Đất nước cũng không phát triển
theo khuôn mẫu lệ thuộc quá nặng nề vào mục tiêu xuất
khẩu. Loại kinh tế đó làm lợi cho thiểu số cầm quyền là
chính và chỉ chia lại cho toàn dân một phần lợi nhỏ, nhưng
cùng lúc đặt đất nước vào tình trạng kinh tế bấp bênh và
không nâng cao đời sống dân chúng một cách nhanh chóng. Mục
tiêu tối hậu của phát triển là để phục vụ con người,
phục vụ dân tộc, chứ không vì một lý do nào khác.
Song song với việc chấn chỉnh lại hệ thống giáo dục là nhu
cầu đào tạo chuyên gia trong mọi lãnh vực xã hội, từ nghiên
cứu lịch sử đến phát minh điện tử. Đây là cơ hội để
khối chuyên gia gốc Việt trên khắp thế giới góp phần giúp
phát triển cấp tốc một tầng lớp chuyên gia mới cho đất
nước. Người Việt Nam có cơ hội tập trung tinh hoa và các kinh
nghiệm từ khắp các tụ điểm tân tiến trên thế giới nếu
chính quyền mới làm được công việc nối kết hữu hiệu.
Và sau hết, nhu cầu mở rộng, đào sâu, và bồi đắp nền
tảng dân chủ phải được tiếp tục. Bên cạnh các luật lệ
bảo vệ các quyền tự do của con người, chính quyền cần
khuyến khích mọi loại sinh hoạt đa nguyên và tạo cơ hội
phát triển xã hội dân sự qua các đoàn thể phi chính phủ, vô
vị lợi.
<center>* * *</center>
Xem ra việc tháo gỡ độc tài đã khó mà việc phục hồi lại
đất nước sau nhiều thập niên bị độc tài làm băng hoại
còn khó hơn gấp nhiều lần. Chính vì vậy mà phương pháp
đấu tranh bất bạo động đã được người dân Việt Nam
chọn lựa, trước tiên là để giảm thiểu tối đa những
thiệt hại về nhân mạng và tài sản của đất nước; kế
đến là để phát triển xã hội dân sự ngay từ bây giờ để
chuẩn bị nền tảng phục hồi đất nước sau ngày đổi
đời. Có rất nhiều việc lớn, nhỏ cần chuẩn bị ngay từ
bây giờ và cần nhiều người, nhiều đoàn thể cùng làm.
Như các dân tộc đang khao khát tự do khác trên thế giới, dân
tộc Việt Nam cũng sẽ vượt qua được mọi khó khăn trên con
đường tiến đến dân chủ. Quay nhìn về quá khứ anh hùng
của tiền nhân, với bao hy sinh xương máu mới để lại được
cho chúng ta một đất nước gấm vóc hôm nay; nhìn về tương
lai với những thế hệ Việt Nam bắt kịp với nhân loại,
sống trong hạnh phúc và danh dự; những con người Việt Nam yêu
nước hôm nay biết mình cần phải đóng góp những gì để dân
tộc sớm có ngày được nếm mùi vị của lòng tự hào và yêu
nước tột cùng mà người dân Bắc Phi đang say sưa.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10587), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét