nào để ở chế độ một đảng mà vẫn đảm bảo có được
một xã hội dân chủ là câu hỏi khó, cực khó, làm đau đầu
nhiều chuyên gia chính trị học. Hầu như không thể có câu
trả lời tối ưu, dù là một phương án cải lương. Bài viết
của ông Nguyễn Huy Canh cũng cố gắng giải trình một phương
án như thế. Tuy lý lẽ của ông Nguyễn Huy Canh không thuyết
phục được mình nhưng mình vẫn đưa lên, hy vọng từ đó
sẽ có cuộc tranh luận mới, ngõ hầu lộ sáng một giải pháp
tối ưu chăng?</div>
Được đọc phần 3 của ông viết về Đảng và công cuộc
đổi mới, tôi ủng hộ khi ông kết luận về quyền lực
hiện nay của Đảng là tuyệt đối, và nhà nước chỉ như là
công cụ thể hiện, thực hiện quyền lực ấy. Và trong hoàn
cảnh ấy nhu cầu xây dựng một nhà nước phân quyền là không
thể.
Tôi cũng ủng hộ quan điểm cho rằng ĐCS là lực lượng chính
trị lãnh đạo công cuộc duy tân này, và do đó chỉ có được
thành quả nếu Đảng trước hết đổi mới được chính mình.
Tôi cũng hiểu rằng, dân chủ là một quá trình đầy đau khổ
và vào lúc này không thể đặt ra vấn đề nhiều đảng phái
chính trị (hiểu theo nghĩa đa đảng) mới cho là có dân chủ.
Điều đó dễ đẩy đất nước vào những thảm họa mới…
Vậy con đường nào để khắc phục sự tha hóa quyền
lực trong Đảng như ông đã chỉ ra? Con đường nào để Đảng
trở thành lực lượng lãnh đạo chân chính mà dân tộc này
đang cần đến? Con đường nào để nhà nước trở thành một
nhà nước dân chủ dưới chế độ chính trị nhất đảng?
Đây là cốt lõi của v/đ cần giải quyết, nhưng tiếc rằng
ông đã không làm được, không đưa ra được một dự án
chính trị khả dĩ đáp ứng yêu cầu đó của thời đại ngoài
nội dung cho rằng Đảng, nhà nước là 2 thực thể riêng biệt,
và do đó chức năng, nhiệm vụ của nó cũng phải rõ ràng,
riêng biệt theo qui định của hiến pháp (không chồng chéo như
hiện nay). Cùng với điều đó là những lời kêu gọi sáo mòn
Đảng phải thực hành dân chủ, phải tự do ngôn luận, tự do
báo chí, phải minh bạch, gương mẫu và trí tuệ v.v.
Tôi xin khẳng định trước rằng toàn bộ giải pháp mà ông
đưa ra đều vẫn xây dựng trên một thế giới quan, một tư
duy quá cũ về lịch sử không phù hợp với một thực tại
của tính đa nguyên về lợi ích, về tư tưởng đang phát
triển mạnh mẽ ở nước ta như một xu thế không cưỡng lại
được: lợi ích cá nhân và lợi ích nhóm phải trở thành trung
tâm của mọi chính sách và tư duy mới về lịch sử.
Các giải pháp ấy cũng không động chạm đến bản chất
của v/đ quyền lực, của hệ thống quyền lực xã hội.
Nếu chúng ta đã mong muốn như một tiên đề chính trị
đã được mặc định: ĐCS là lực lượng lãnh đạo nhà
nước và xã hội, thì trong sự vận động của mình, để
Đảng không biến mình thành người cai trị, thành đảng trị
như ông đã viết "…trở thành lực lượng nắm thực quyền
trong hệ thống chính trị một đảng; qua đó hệ thống nhà
nước pháp quyền trở thành người thừa hành quyền lực của
Đảng. Đảng vận động trong sự phát triển biện chứng như
thế nên hôm nay đã trở thành đảng cai trị", trước hết
ở đây, trong giới hạn của v/đ đang được quan tâm,chúng ta
cần phải xử lí mối quan hệ giữa Đảng và nhà nước.
Đảng trong mối quan hệ với nhà nước có 2 cách thái,
cách thức, hình thức:
<strong>1/</strong> Đảng, nhà nước là 2 thực thể khác
nhau. Và trong cách thái này, Đảng với tư cách là một lực
lượng lãnh đạo, đảng phải có quyền và có công cụ thực
hiện, thể hiện sự lãnh đạo của mình, và do đó tất yếu
(không thể khác được) nhà nước phải trở thành công cụ
để thể chế hóa đường lối, chủ trương và chính sách của
Đảng. Trong trường hợp này Đảng xuất hiện ra với tư cách
là một quyền lực chính trị, và nhà nước chỉ còn được
hiểu như một công cụ thừa hành mà thôi. Nếu không làm như
thế (nghĩa là đòi hỏi Đảng không được lấn sân, bao biện
làm thay, quyết định thay cho nhà nước; rằng phải có một
sự tách biệt rõ ràng về chức năng, quyền hạn và nhiệm vụ
giữa Đảng và nhà nước) thì quyền lãnh đạo của đảng sẽ
dần đến chỗ chỉ là hữu danh vô thực mà tôi gọi là quyền
lực trừu tượng. Đây cũng là nội dung nhiều người mong
muốn ở việc luật hóa điều 4HP1992. Tôi xin mạnh mẽ khẳng
định rằng đó là con đường tự sát của Đảng mà chính ông
và nhiều cán bộ cao cấp của Đảng trên con đường cứu nguy
cho chế độ đã vận động, cổ xúy mà không hề hay biết.
<strong>2/</strong> Đảng, nhà nước với tư cách là quyền
lực chính trị của đất nước (tức là tổ chức có quyền
quyết định tất cả những v/đ lớn, hệ trọng của đất
nước,những v/đ liên quan đến vận mệnh quốc gia, dân
tộc…), Đảng và nhà nước phải là một. Đảng sẽ tìm
thấy quyền lực của mình ở nhà nước: nhà nước là hình
thức duy nhất của quyền lực Đảng.
Mô hình của thể chế chính trị, của mối quan hệ
giữa Đảng và nhà nước mà chúng ta đang vận hành là hình
thức 1/của mối quan hệ ấy mà chúng ta đã mô tả ở trên.
Mô hình ấy đang sản sinh ra rất nhiều bất cập, hạn
chế. Đó là điều ông và tất cả chúng ta đều đã thấy rõ.
Nếu không thay đổi hình thái của mối quan hệ này thì mọi
mong muốn, mọi kế sách đổi mới của chúng ta chỉ mang tính
chắp vá, bề ngoài, hoặc kêu gọi ý chí đạo đức . Điều
này càng làm cho con đường vận động của lịch sử, của
nền chính trị nước nhà trở nên rối rắm, lệch lạc.
Để Đảng trở thành lực lượng lãnh đạo có trí
tuệ và được nhân dân yêu mến, thì theo tôi ở giai đoạn
đầu của lộ trình đổi mới, nhất thiết Đảng phải từ
bỏ cấu trúc quyền lực hiện thời. Chính cái cấu trúc quyền
lực chính trị tự tổ chức khép kín này đã đem lại cho
Đảng vị thế đứng trên nhà nước, trên Hiến pháp và pháp
luật, và do đó đứng trên nhân dân-theo cái ý cao hơn, lớn
hơn, rằng nhân dân thường chỉ được xem là đối tượng quan
tâm, chắm sóc và định hướng. (nhân đây tôi cũng nói thêm
điều này: hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật
không hoàn toàn có nghĩa là đã đứng dưới pháp luật. Tư
tưởng thượng tôn pháp luật đã có từ mấy nghìn năm nay
-nếu bắt đầu tính từ thời Hàn Phi Tử. Không thể lấy nó
làm chuẩn mực, làm thước đo cho tính dân chủ của xã
hội-đây là điều mà nhiều người, trong đó có cả các luật
gia còn nhầm lẫn. Tư tưởng ấy dù có được thực hiện cũng
không có nghĩa là Đảng và nhà nước đứng dưới nó. Chừng
nào Đảng, nhà nước còn làm ra pháp luật thì chừng ấy còn
đứng trên nó và luôn có cái khả năng vi hiến và bất chấp
pháp luật trong những hoạt động của mình …)
Nếu cấu trúc quyền lực chính trị hiện thời đã
được tổ chức hơn 50 năm qua được bỏ đi thì hình thức
1/của mối quan hệ ấy mới được thay đổi. Mối quan hệ này
được thay đổi thì bản chất của quyền lực mới được
thay đổi. Chỉ có như thế mới có cơ sở thực tiễn hình
thành một nhà nước phân quyền và một chế độ dân chủ
mới dần được xác lập (dân chủ tức là quyền lực chính
trị phải thuộc về nhân dân, của nhân dân ngay từ đầu).
Hình thức 1/của mối quan hệ ấy được xóa bỏ, hình
thức thứ 2/ của mối quan hệ được xác lập cho phép chúng ta
có một dự án chính trị, một mô hình chính trị giản đơn
và minh bạch.
Dự án ấy đòi hỏi chúng ta phải nhìn lại, phải thay
đổi điều 16, chương 3 của Đlđ, rằng Đảng chỉ còn là
một tổ chức chính trị thuần túy trong sự tồn tại của
mình và xét trong mối liên hệ với xã hội hiện tồn. Với
sự tồn tại này, nếu được thiết kế, ông sẽ thấy ngay
trong sự tồn tại của chính mình, trong bản chất của mình,
Đảng không phải là một lực lượng lãnh đạo xã hội ngay
từ đầu. Như vậy cái tư tưởng đầu tiên về cái gọi là
"Giành lại quyền lãnh đạo đã bị đánh mất do tha hóa"
là một sai lầm nghiêm trọng của tư duy logic chính trị và tư
duy "về" lịch sử. Quyền lãnh đạo ấy, theo nội dung của
dự án, phải qua quá trình phấn đấu của Đảng và phải
được nhân dân trao cho bằng lá phiếu. Có như vậy chúng ta
mới hiểu rằng, về bản chất của xã hội tiến bộ (xã hội
hiện đại, hiện thời), quyền lực của nhân dân phải là
tuyệt đối, là vô hạn. Và do đó quyền lãnh đạo của Đảng
chỉ có thể có được khi Đảng trở thành đảng cầm quyền,
và chỉ thông qua cầm quyền Đảng mới thực hiện được,
triển khai được sự lãnh đạo của mình với nhà nước và
với xã hội. (Tư tưởng này cho chúng ta thấy Tống Văn Công
đã rất ấu trĩ khi cho rằng một xã hội dân chủ chỉ có
đảng cầm quyền chứ không tồn tại đảng lãnh đạo, cũng
siêu hình giống như thế khi ông khuyên Đảng chỉ làm vai trò
lãnh đạo chứ không nắm quyền, không can thiệp vào quyền
lực nhà nước!)
Điều 16 (Đlđ) được bỏ đi, khi ấy chúng ta sẽ có
được một mô hình tổ chức mới của Đảng ở đó công tác
nhân sự của các kì Đại Hội không phải là việc chọn lựa
để bầu ra BCHTW, BCT,BBT…Và các chức danh từ Tổng bí thư
đến các trưởng ban Tổ chức, Tuyên giáo, Kiểm tra…chỉ là
những chức vụ của những công việc sự vụ trong Đảng. Từ
Tổng bí thư đến tất cả các cán bộ làm công tác đảng
chuyên trách đều không phải là công chức nhà nước, không
được hưởng lương từ nguồn ngân sách nhà nước mà từ
ngân quĩ của đảng.
Trong mối quan hệ với nhà nước- giả định nhà
nước đã được hiểu là quyền lực chính trị của nhân dân
trao cho thông qua Hiến pháp, Đảng giới thiệu người của mình
là những đảng viên ưu tú để nhân dân lựa chọn thông qua
bầu cử QH.
Trong QH, tạm phân chia trước mắt có 2 thành phần:
Đại biểu là đảng viên và Đại biểu độc lập. Và cũng
giả định luật pháp không giới hạn tỉ lệ % cho 2 lực
lượng này trong QH. Khi ấy Đảng, nếu chiếm được tỉ lệ
quá bán sẽ trở thành Đảng cầm quyền (đương nhiên tỉ lệ
này với Đảng sẽ luôn thực hiện được trước lực lượng
độc lập vì những điều kiện chính trị sẵn có của mình)
Qua bầu cử QH, trở thành Đảng cầm quyền, Đảng sẽ
cử 2 đại biểu (Tổng bí thư không nằm trong danh sách ứng
cử viên của chức nguyên thủ quốc gia như một quy định của
Điều lệ ) của mình ra tranh cử chức nguyên thủ quốc gia-
Chủ tịch nước- nếu luật qui định 2 ứng cử viên cho cuộc
bầu cử này.
Trường hợp Đảng không giành được tỉ lệ % quá bán
trong bầu cử QH, thì Đảng phải thương lượng, liên danh với
lực lượng độc lập trong QH để giới thiệu ứng cử viên
chức Chủ thịch nước. (dĩ nhiên điều này chỉ là một giả
định vì nó chẳng bao giờ xảy ra ở giai đoạn đầu của lộ
trình đổi mới)
Chủ tịch nước có quyền thành lập nội các với các
thành viên chủ yếu (quan trọng) sẽ có sự phê chuẩn của QH.
Quyền lực tư pháp là một hệ thống độc lập. Các
thẩm phán của tòa án tối cao do Hội đồng thẩm phán quốc
gia giới thiệu (trình) và được Chủ tịch nước phê chuẩn.
Các thẩm phán làm việc theo chế độ biên chế suốt đời.
Dự án chính trị trên đây chỉ mang ý nghĩa ý tưởng
với một số gợi mở của nó. Bởi vì việc thay đổi này là
một bước chuyển có phần đau đớn, có nhiều hi sinh đòi
hỏi phải có một quyết tâm chính trị rất cao của các nhà
lãnh đạo. Và việc hình thành chi tiết nó lại là công việc
hệ trọng của Đảng, cũng như nội dung sửa đổi HP1992 như
thế nào lại thuộc về quyền của nhân dân.
Có ảo tưởng không khi tôi viết dự án này, bởi vì
đã có rất nhiều kinh nghiệm cho thấy rằng không có một
đảng phái chính trị nào trên thế giới lại tự nguyện từ
bỏ lợi ích của mình vì một cái gì, cho một cái gì cả.
Nhưng tôi vẫn tin vì lợi ích quốc gia,dân tộc,vì sự chấn
hưng đất nước, ĐCS sẽ tìm thấy ý nghĩa tích cực và tính
lựa chọn của nó. Và tôi cũng tin tưởng rằng chỉ có đổi
mới theo trình tự mà dự án đã vạch ra, chúng ta mới tạo ra
được bước ngoặt cho nền chính trị nước nhà và cho quá
trình diễn tiến của dân tộc ta: đó là một Đảng trong
sạch, văn minh, nhân ái, một nhà nước phân quyền mang màu
sắc riêng biệt VIỆT NAM (không sao chép, không dập khuôn của
ai) và một xã hội dân chủ phát triển theo một lộ trình
thích hợp.
Khi viết dự án này, tôi nghĩ đến cựu ủy viên BCT
Nguyễn Văn An và cũng nghĩ rằng nếu nó được các nhà lãnh
đạo cao cấp thảo luận chắc sẽ được nhìn thấy nụ cười
hé nở trên môi ông…
Hải Phòng ngày 17/11/011
Nguyễn Huy Canh
<em>Tác giả gửi cho Quê choa</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10686), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét