chuông báo động cho thấy sự xuống cấp của đạo đức xã
hội. Ngay sau vụ án xảy ra, trên khắp các phương tiện truyền
thông tràn ngập các thông tin mô tả hành vi hạ thủ bất lưu
tình của Luyện. Đối với nhiều người, vụ án đã tạo nên
một cảm giác hẫng hụt về lương tri con người. Qua cái cách
mà vụ án được truyền tải đưa tin, phảng phất đâu đó
những nét bất ổn, cho thấy xã hội còn lúng túng trong sự
phản ứng trước một tội ác xảy ra trong lòng xã hội.
Thời điểm này, thông tin về vụ án đã bão hòa trầm lắng,
người viết bài này nhắc lại cái tên Lê Văn Luyện không
nhằm để gợi nhớ đến một tội ác, chúng ta nên quên đi,
quên để tha thứ. Điều người viết mong muốn là thông qua
vụ án được đông đảo quần chúng quan tâm, chúng ta cùng
bình tâm xem xét lại một số vấn đề quan trọng để có cơ
sở xử lý các vụ việc về sau. Bởi lẽ đằng sau mỗi vụ
việc cụ thể luôn chứa đựng những vấn đề mang tính lý
luận, nguyên tắc ảnh hưởng chi phối đến.
<h2>Sẽ còn xảy ra những vụ phạm tội giết người</h2>
Đồng ý rằng Lê Văn Luyện là một đứa lưu manh hư hỏng,
nhưng cần hiểu đó là hệ quả của lối sống chứ sự bất
lương không phải là đặc tính cố hữu của bản chất con
người. Tâm tánh Luyện khi mới sinh ra cũng giống như tất cả
mọi người khác đều trong sáng như một tờ giấy trắng,
nhưng rồi thời gian cuộc sống đã tô vẽ lên đó những
điều hay dở. Hành vi phạm tội của Luyện là kết quả kết
hợp giữa sự ngu dốt và bản năng dục vọng không được
kiềm chế.
Xét từ gốc rễ bản chất, tội phạm là một hiện tượng
tất yếu có nguyên nhân từ chính bản chất khiếm khuyết của
con người. Con người là thực thể có trí thông minh nhưng
không phải là không thể mắc sai lầm (con người không phải
thánh thần). Con người lại có bản năng dục vọng thúc giục
lôi kéo, không thể nào từ bỏ được. Bởi lẽ đó một
người có thể dốt nát, nhầm lẫn (vô ý) hoặc bị dục vọng
lôi kéo (cố ý) vi phạm pháp luật, xâm phạm tới người khác.
Xuất phát từ bản chất con người như thế nên ngay khi luật
pháp được ban hành đã chứa đựng nguy cơ của sự vi phạm
luật pháp. Nói cách khác tội phạm là một hiện tượng tất
yếu, khi có pháp luật đồng nghĩa với có tội phạm. Bởi lẽ
đó sẽ là không tưởng nếu chúng ta mong muốn trong xã hội
không có tội phạm. Chúng ta chỉ nên mong muốn - và chúng ta có
thể - hạn chế đến mức thấp nhất hiện tượng vi phạm
pháp luật. Thông qua giáo dục và văn hóa, chúng ta uốn nắn
dục vọng của con người, định hướng con người phát triển
theo chiều hướng tôn trọng các chuẩn mực giá trị được
đông đảo thừa nhận.
Do vậy, vẫn còn nguy cơ xảy ra những vụ như Luyện nhưng
chúng ta không cần hoảng hốt. Chúng ta không được sợ hãi và
hãy tỉnh táo nhìn nhận rằng, xét cho cùng thì tội ác dù có
ghê rợn đến mấy cũng chỉ là sự lưu giữ, khơi dậy, bộc
lộ và phát tác bản năng dục vọng của tiên tổ loài người.
Chẳng phải là sự giết chóc, cướp đoạt là điều hết sức
phổ biến khi con người ở trong tình trạng thiên nhiên, hỗn
mang, chưa có luật pháp hay sao? Đó là một phần của tự nhiên
và do khi đó dục vọng không được kiềm chế.
Tội phạm là những kẻ bị ảnh hưởng nhiều bởi dục vọng
bản năng, để giảm thiểu tội phạm chúng ta cần giáo dục
con người hoạt động theo các chuẩn mực giá trị. Ngoài ra
chúng ta cần thường xuyên minh chứng rõ ràng cho luật pháp
nghiêm minh. Thông qua mỗi vụ việc cụ thể, chúng ta không
ngừng gửi gắm một thông điệp niềm tin tới những kẻ manh
nha có ý định phạm tội rằng, không một kẻ phạm tội ác
nào mà không nhận lãnh sự trừng phạt. Nơi nào có ác quỷ
nơi đó có thiên thần và tử thần.
<h2>Trách nhiệm của báo chí trong việc đưa tin</h2>
Các nhà báo đã bám sát quá trình điều tra và mỗi một thông
tin mới đều được đăng tải thu hút sự chú ý của bạn
đọc. Người viết còn nhớ, đến cả thông tin về chiếc xe ô
tô của công an đưa Luyện từ Lạng Sơn về Bắc Giang cũng
được báo chí chú ý. Ở phương diện người làm báo thì đó
là hoạt động thường xuyên đương nhiên. Nhưng ở góc độ
quản lý xã hội, ngăn ngừa tội phạm thì việc đưa tin cũng
cần phải được đánh giá khoa học về cách thức đưa tin và
liều lượng thông tin.
Việc báo chí đưa tin phản ánh về các vụ phạm tội dựa
trên một ý niệm căn bản có mục đích tốt đẹp là nêu lên
những cái xấu trong xã hội để mọi người biết, đấu tranh
và tránh, ngăn ngừa tội phạm. Nhưng việc làm tốt nếu không
đến nơi đến chốn sẽ chỉ gây hại, khi đó mục đích tốt
đã không đạt được lại đem đến hệ quả ngược là bào
mòn các giá trị, hao hụt niềm tin, gây hoang mang nơi quần
chúng.
Có một sự thật ít được nhận biết, đó là khi phổ biến
thông tin tội phạm là đã góp phần làm gia tăng nguy cơ phạm
tội. Bởi lẽ:
<strong>Thứ nhất:</strong> Khi thông tin về tội phạm, mô tả
tội phạm, đồng nghĩa với phổ biến hình dung về tội phạm,
phổ biến cách thức phạm tội, phổ biến tâm lý phạm tội.
Trong thực tế, tội phạm chỉ xảy ra trong một phạm vi hẹp.
Nhưng khi được phổ biến, nhiều tầng lớp quần chúng với
nhận thức, tâm lý khác nhau sẽ biết về sự việc phạm tội,
người chưa biết cũng được phổ biến cho biết. Khi có hiểu
biết về tội phạm, người ta có thể lên án đó là điều
xấu xa, nhưng cũng có thể học hỏi làm theo tội phạm. Rất
có thể trước khi phạm tội, Luyện đã bị ảnh hưởng bởi
thông tin về các vụ bạo lực, giết chóc khác.
<strong>Thứ hai:</strong> Thông tin về tội phạm ảnh hưởng xấu
tới tâm hồn con người. Cái xấu đâu phải cứ trương ra để
bàn tán chê bai, ngược lại cái xấu cần giấu đi và lãng
quên.
Tâm hồn con người khi mới sinh ra là trong sáng nhưng dần bụi
mờ theo thời gian. Nếu thể xác là kết quả của những gì
thể xác hấp thụ thì tinh thần cũng là kết quả của những
gì mà tinh thần hấp thụ. Tâm hồn con người sẽ dần đen
tối nếu thường xuyên bị vây quanh bởi những thông tin sự
việc đen tối. Sống trong môi trường đen tối mà vẫn giữ
được tâm hồn trong sáng, mấy ai làm được điều đó?
Chúng ta thấy hàng ngày các báo dày đặc thông tin về các vụ
phạm tội, scandal của người nổi tiếng. Báo chí đưa những
thông tin loại này biểu trưng cho điều gì? Thông điệp giá
trị gì trao gởi tới quần chúng là gì? Sự phê phán lên án
hay là tiếp tay cổ súy cho bạo lực và đồi trụy? Phổ biến
cho các chuẩn mực giá trị hay là khơi dậy dục vọng bản
năng con người? Yếu chuyên môn và thiếu trách nhiệm, làm gì
cũng sẽ chỉ đem lại hệ quả xấu. Những thông tin loại này
tràn ngập sẽ ảnh hưởng xấu tới tâm lý quần chúng, ảnh
hưởng xấu tới lối sống của thanh thiếu niên - những
người còn khó khăn trong việc kiềm chế dục vọng bản thân
và hướng theo các khuôn thước chuẩn mực.
<strong>Thứ ba:</strong> Khi thông tin về tội phạm thì cũng cần
thông tin về xử lý tội phạm
Một nội dung rất quan trọng là phải đưa tin về hình phạt
đối với tội phạm, điều này sẽ chứng minh cho quần chúng
thấy pháp luật được thực thi nghiêm minh, công lý được
thực hiện. Thực tế cho thấy, báo chí chỉ làm tốt việc
đưa tin về vụ án và truy tìm thủ phạm, việc xử lý tội
phạm chỉ được quan tâm hời hợt. Như thế là thiếu sót dở
dang trong việc định hướng, định hình cho tâm lý quần chúng
trong việc thượng tôn pháp luật, bảo vệ công lý. Việc đưa
tin về tội phạm rồi bỏ mặc quần chúng xử lý thông tin
chẳng khác nào một người bày bừa ra mọi thứ, còn những
người khác đi lo dọn dẹp. Cần thận trọng rằng, với một
tinh thần trách nhiệm thấp thì việc phổ biến thông tin tội
phạm cũng giống như hắt xô nước bẩn ra vườn, một việc
làm vô thức nhưng vẫn khiến cho cỏ dại mọc lên.
Rõ ràng bên cạnh những bài báo đơn thuần là đưa tin, báo
chí còn thiếu những bài viết phân tích sắc sảo, luận chứng
sắc bén về vụ án để định hướng quần chúng hướng tới
những giá trị chân thiện mỹ. Khi quần chúng bơ vơ ngơ ngác
không hiểu tiếp theo là gì, nên phản ứng như thế nào thì khi
đó cần có trách nhiệm của người lãnh đạo tinh thần.
Tóm lại, về việc đưa thông tin tội phạm, chúng ta cần phải
làm tốt hơn việc phân loại báo chí, phân loại đối tượng
bạn đọc và nâng cao năng lực phẩm chất của người làm
báo. Chúng ta vẫn cần đưa tin về vụ án về ngôi sao nhưng
cần điều tiết liều lượng sao cho phù hợp, không để tràn
lan như hiện nay. Ngược lại người đọc báo cũng cần có
trách nhiệm với chính mình bằng việc chọn lọc thông tin quan
tâm. Người làm báo thì làm có trách nhiệm, người đọc báo
cũng cần đọc có trách nhiệm.
<h2>Bao giờ kết thúc vụ Luyện?</h2>
Mặc dù tội trạng của Lê Văn Luyện đã rõ, nhưng theo quy
định pháp luật hiện tại, có thể phải mất 3, 4 tháng nữa
phiên tòa sơ thẩm mới được tổ chức, rồi 3, 4 tháng sau
nữa mới có phiên tòa phúc thẩm kết thúc sự việc.
Vấn đề thời gian giải quyết vụ án (thuật ngữ pháp lý là
thời hạn tố tụng) lâu nay vẫn được ít người quan tâm.
Mọi người chỉ quan tâm tới việc truy tìm ra thủ phạm, khi
đã bắt được tội phạm rồi thì việc xử lý tội phạm
trước sau gì cũng thực hiện, cứ thong thả chờ đợi. Tâm lý
chung là vậy.
Các cơ quan tiến hành tố tụng thường xuyên làm việc chậm
chạp với lý do làm việc có trách nhiệm, làm việc thận
trọng. Song họ đã bỏ mặc sự chờ đợi đau khổ của nhiều
người và đã gây ra nhiều thiệt hại vô hình cho xã hội.
Một điển hình của việc kéo dài thời gian tố tụng đó là
vụ án giết người hiếp dâm cũng xảy ở Bắc Giang, bị cáo
Hàn Đức Long bị truy tố về tội hiếp và giết cháu bé 6
tuổi mà người viết bài này trực tiếp bào chữa cho bị cáo.
Vụ án có cơ sở oan sai rõ ràng nhưng đã kéo dài 6 năm rồi
mà chưa biết đến bao giờ kết thúc. Trong suốt thời gian 6
năm đó, bị cáo và gia đình sống trong cảnh đọa đày.
Nếu coi việc xử lý tội phạm là công việc của bác sỹ
chữa lành vết thương cho xã hội thì việc kéo dài thời gian
tố tụng sẽ kéo dài nỗi đau cho nạn nhân, kể cả nạn nhân
của tội phạm và nạn nhân của pháp luật (khi bị oan sai).
Kéo dài thời gian tố tụng là một sự đọa đày đối với
nạn nhân, như thế việc xử lý tội phạm sẽ mất đi ý nghĩa
của việc hàn gắn vết thương, xoa dịu nỗi đau cho xã hội.
Đứng trước một vụ án mạng, tâm lý của bị hại là
đòi hỏi sự trừng phạt, tâm lý của quần chúng là đòi hỏi
thực thi công lý. Công lý được hiểu là sự đòi hỏi phải
có người thực sự chịu đau khổ vì việc làm sai trái của
họ. Việc trừng phạt tội phạm sẽ đem lại sự bình yên
trong tâm hồn của bị hại vốn đã bị tổn thương do tội
phạm gây ra. Khẩn trương mở phiên tòa xét xử sẽ giúp cho
những người bị tổn thương được cất lên tiếng nói, khi
thời gian chờ đợi kéo dài, những tiếng kêu gào công lý sẽ
sớm biến thành những tiếng kêu than trả thù và bạo lực sẽ
có môi trường dung dưỡng.
Mặt khác, nếu hình phạt là cái giá phải trả cho tội
ác thì giao dịch cần được thực hiện ngay, bởi lẽ giá cả
thì biến động theo thời gian. Người ta sẽ nhìn vào bằng ánh
mắt ngờ vực đen tối khi bên ngoài là sự chờ đợi trong câm
lặng đau khổ, phía trong cánh cửa là những tiếng xì xầm trao
đổi giữa kẻ phạm tội và người thực thi công lý.
Việc kéo dài thời gian tố tụng cho thấy sự yếu kém của
cán bộ tư pháp và gây ra những tổn hại vô hình cho xã hội.
Đó là sự mất niềm tin vào luật pháp nghiêm minh, mất niềm
tin vào công lý, đó là kéo dài trạng thái bất ổn của xã
hội do có sự bất ổn trong tâm lý của một số người.
Cuối cùng, xã hội còn đang ngổn ngang những vấn đề cần
giải quyết, nhưng chúng ta không thể giải quyết những vấn
đề đó ở cấp độ của những suy nghĩ trước đây đã tạo
ra chúng. Bởi lẽ đó, mỗi chúng ta cần nâng cao tầm vóc nhận
thức của mình, làm việc bằng nhiệt tâm trách nhiệm, từ đó
góp phần vào xây dựng một tương lai tốt đẹp cho Việt Nam.
Ngô Ngọc Trai
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10667), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét