đổi Hiến pháp 1992. Theo dự kiến, dự thảo Hiến pháp sửa
đổi sẽ được Quốc hội thông qua vào tháng 10/2013. Phiên
họp thứ nhất của Uỷ ban dự thảo sửa đổi Hiến pháp đã
diễn ra vào đầu tháng 8/2011 dưới sự chủ toạ của chủ
tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng.
Chưa biết Hiến pháp sẽ được sửa đổi như thế nào, nhưng
trong phiên họp hôm đầu tháng 8/2011, ông Nguyễn Sinh Hùng đã
tuyên bố là việc biên soạn dự thảo phải bám sát thực tế,
lấy ý kiến rộng rãi của nhân dân, nhưng đồng thời phải
"bám sát Cương lĩnh, đường lối chủ trương của Đảng".
Ông Nguyễn Sinh Hùng còn yêu cầu là hoạt động của ủy ban
phải "bảo đảm nguyên tắc sự lãnh đạo của Đảng".
Trước khi trình cho Quốc hội vào tháng 10 năm 2012, bản dự
thảo Hiến pháp còn phải được báo cáo cho Bộ Chính trị.
Trong điều kiện như vậy, việc sửa đổi Hiến pháp liệu có
sẽ dẫn đến những thay đổi căn bản về thể chế ở Việt
Nam? Hiến pháp cần phải được sửa đổi như thế nào để
thật sự có tam quyền phân lập, để Nhà nước thật sự là
cơ quan quyền lực cao nhất của nhân dân?
Đối với giáo sư Tương Lai, nguyên Viện trưởng Viện Xã hội
học Việt Nam, những bản Hiến pháp sau này của Việt Nam coi
như đã đi thụt lùi so với bản Hiến pháp 1946 của nước
Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Đây là bản Hiến pháp được coi
là rất dân chủ, nhất là vì nó bảo đảm tam quyền phân lập
và quy định quyền phúc quyết Hiến pháp của người dân. Cho
nên, theo giáo sư Tương Lai, việc sửa đổi Hiến pháp 1992 dĩ
nhiên phải đáp ứng những yêu cầu mới của thế kỷ 21,
nhưng phải dựa trên căn bản là tinh thần của bản Hiến pháp
1946.
Sau đây mời quý vị nghe phần phỏng vấn với giáo sư Tương
Lai từ Sài Gòn:
<strong>RFI:</strong> <em>Kính thưa giáo sư Tương Lai, theo giáo sư,
trong việc sửa đổi Hiến pháp 1992, điều gì là trọng yếu
nhất?</em>
<strong>Giáo sư Tương Lai:</strong> Việc sửa đổi Hiến pháp là
một điều đáng mừng, vì đó là đòi hỏi của đời sống.
Vấn đề đặt ra là phải sửa như thế nào để đáp ứng
nguyện vọng của dân. Tôi cho là sửa Hiến pháp tương đối
dễ, vì đã có một cái chuẩn, đó là Hiến pháp 1946 của
Quốc hội khóa đầu tiên của nước Việt Nam DCCH, được
thông qua cách đây 65 năm, tháng 11 năm 1946.
Theo đánh giá của các chuyên gia, Hiến pháp 1946 là Hiến pháp
tiến bộ nhất, mẫu mực nhất. Đó là một Hiến pháp dân
chủ, đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói trong phiên họp
đầu tiên của Hội đồng chính phủ, một ngày sau khi tuyên
bố độc lập 2/9: "Chúng ta phải có một Hiến pháp dân
chủ". Hiến pháp 1946 là làm theo hướng thượng tôn pháp
luật để đảm bảo quyền lợi của dân.
Đương nhiên là đã 65 năm rồi, thời cuộc có thay đổi và
phải cập nhật với tinh thần của thế kỹ 21 này, nhưng về
cơ bản thì phải dựa trên Hiến pháp 1946, theo tinh thần Tuyên
ngôn độc lập: "Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền
bình đẳng. Tạo hóa cho họ có những quyền không ai xâm phạm
được. Trong những quyền ấy có quyền được sống, quyền
được tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc". Hiến pháp 1992
nếu có được sửa đổi thì phải theo được tinh thần đó.
<strong>RFI:</strong> <em>Thưa Giáo sư, Hiến pháp 1946 là mẫu mực
vì nó phân định rạch ròi tam quyền phân lập: hành pháp, lập
pháp và tư pháp?</em>
<strong>Giáo sư Tương Lai:</strong> Cái mà tôi nói là có một mô
hình tương đối chuẩn là Hiến pháp 1946 không phải là ý
kiến cá nhân. Tôi có tham dự cuộc họp của hội đồng xét
duyệt thẩm định các đề tài sửa đổi Hiến pháp 1992, do
Văn phòng QH và Bộ Khoa học Công nghệ triệu tập. Trong Hội
đồng đó, tất cả các thành đều nhận định rằng Hiến
pháp 1946 là một Hiến pháp mẫu mực, mà những Hiến pháp về
sau đó không đạt được. Vậy thì đổi mới có khi lại là
quay trở lại cái trước đây. Trước đây làm đúng quy luật,
nhưng sau đó người ta lại không làm đúng quy luật, gây nên
những trở ngại.
Nếu tôi nhớ không nhầm thì Hiến pháp 1946 gồm có 70 điều,
nội dung có nhiều, nhưng chỉ tập trung vào hai vấn đề: xác
lập quyền của công dân, quyền của Nhà nước và quyền giữa
các cơ quan Nhà nước với nhau. Mà ở đây nổi bật lên hai
điểm quan trọng nhất: ngăn cấm sự lạm quyền của quyền
lực Nhà nước và đảm bảo quyền tự do dân chủ của công
dân.
Hiến pháp 1946 làm nổi bật lên nguyên tắc cơ bản là đặt
pháp quyền lên trên Nhà nước và quyền phúc quyết Hiến pháp
là thuộc về dân. Nhà nước pháp quyền phải được tổ chức
theo nguyên tắc là tam quyền phân lập, để kiểm tra lẫn nhau.
Trong Nhà nước pháp quyền ấy, Nhà nước và công chức chỉ
được phép làm những gì luật pháp cho phép, còn người dân
thì được làm tất cả những điều gì luật pháp không cấm.
Những yếu tố pháp quyền đặt lên trên nguyên tắc quyền
lực và tổ chức quyền lực là điều mà các Hiến pháp sau
này không làm rõ. Bây giờ sửa đổi thì phải quay trở về
với tinh thần, nội dung và những nguyên tắc mà Hiến pháp 1946
đã đạt được.
<strong>RFI:</strong> <em>Thưa giáo sư, có một điểm trước đây
không có trong Hiến pháp 1946, đó là vai trò lãnh đạo của
Đảng, như quy định của điều 4 Hiến pháp 1992. Vậy thì khi
sửa đổi Hiến pháp, có nên xóa bỏ điều 4 hoặc sửa đổi
điều khoản này?</em>
<strong>Giáo sư Tương Lai:</strong> Về điểm này thì theo tôi,
tốt nhất là thực hiện ngay tinh thần mà tôi nêu lên trong
Hiến pháp 1946, đó là quyền của người dân được phúc
quyết Hiến pháp.
Đảng khẳng định là vai trò lãnh đạo của đảng đã được
nhân dân tôn trọng. Tôi nhớ là gần đây, bạn tôi, giáo sư
Chu Hảo, trong một bài báo có đặt ra vấn đề như thế này:
điều 4 Hiến pháp quy định về vai trò lãnh đạo của Đảng
Cộng sản Việt Nam. Vậy thì để khẳng định một lần nữa
là ý đảng hợp với lòng dân, chỉ việc đưa ra trưng cầu
dân ý, theo tinh thần quyền phúc quyết thuộc về dân. Nếu
đúng là dân tin tưởng tuyệt đối vào sự lãnh đạo của
đảng, thì quyền phúc quyết Hiến pháp ấy của dân sẽ có
sức mạnh lớn lao và làm uy tín lãnh đạo của đảng tăng
lên, đồng thời trở thành vấn đề mang tính pháp lý nữa.
Vậy thì hãy mạnh dạn đưa vấn đề này ra để người dân
phúc quyết.
Cho nên, không nên đặt ra vấn đề là xóa bỏ hay không xóa
bỏ điều 4. Ai có quyền làm điều đó? Chỉ có dân mới có
quyền mà thôi.
<strong>RFI:</strong> <em>Thưa giáo sư, ở Việt Nam có một số văn
bản luật bị xem là trái với Hiến pháp. Trong Hiến pháp có
quy định những quyền tự do như quyền tự do ngôn luận, nhưng
trong Bộ luật hình sự Việt Nam lại có điều 88 về tội danh
"Tuyên truyền chống Nhà nước". Làm sao phân biệt được
ranh gìới giữa tự do ngôn luận và tội danh này?</em>
<strong>Giáo sư Tương Lai:</strong> Ở đây có vấn đề: Những
điều quy định trong Hiến pháp, những điều quy định trong
luật, hay là trong nghị quyết, với quá trình thực hiện đó,
thì bao giờ cũng có một khoảng cách. Khoảng cách đó có thể
ngắn, mà cũng có thể dài.
Vấn đề đặt ra là nếu tinh thần thượng tôn pháp luật,
"sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật", được
thực thi một cách nghiêm túc, thì mọi văn bản luật hay dưới
luật đều không được mâu thuẩn với bộ luật tối cao
nhất, đó là Hiến pháp, vì Hiến pháp là ý chí của dân tuyên
bố trước thế giới về thể chế Nhà nước của mình và
cũng là tuyên bố khẳng định là dân sẽ chấp hành trên tinh
thần đó.
Quá trình đưa những vấn đề đã quy định trong Hiến pháp,
trong luật pháp vào thực tế bao giờ cũng có những mâu thuẩn.
Chuyện này phải được khắc phục dần. Để khắc phục nó
thì không gì khác hơn là phải làm thế nào để ý thức
thượng tôn pháp luật được thực thi một cách nghiêm chỉnh,
từ trong dân và trước hết là từ những người cầm quyền.
<strong>RFI:</strong> <em>Thưa giáo sư, Việt Nam có nên thành lập
Tòa án Hiến pháp hay Tòa Bảo Hiến để giám sát tính hợp
hiến của các văn bản luật?</em>
<strong>Giáo sư Tương Lai:</strong> Trong phiên họp thẩm định
về đề tài sửa đổi Hiến pháp, chúng tôi, những thành viên
trong Hội đồng, cũng đã đề xuất vấn đề này. Phải có
Tòa án Hiến pháp để kiểm tra việc thực thi Hiến pháp. Đó
là điều phù hợp với xu thế chung của thế giới. Vấn đề
đặt ra là Việt Nam, nếu muốn đi vào quỹ đạo chung của
thế giới, thì phải làm theo điều này. Nếu những gì trước
nay chưa làm được, thì bây giờ làm đi! Đơn giản thế thôi.
Vấn đề đặt ra là: Người dân Việt Nam và những người
cầm quyền có muốn thực thi Hiến pháp theo đúng quỹ đạo
của thế giới văn minh này hay không?
<strong>RFI:</strong> <em>Nhưng nếu những thành viên của Tòa án
Hiến pháp này cũng là do đảng chỉ định thì làm sao có thể
bảo đảm được tính độc lập của cơ chế này?</em>
<strong>Giáo sư Tương Lai:</strong> Đây là vấn đề nan giải
đây. Nhưng bất cứ cái gì cũng đòi hỏi từng bước quá
độ. Một lúc mà đòi hỏi ngay thì tôi cho đó là ảo tưởng.
Nhưng xu thế chung là xu thế thực thi dân chủ. Dân chủ đang
là đòi hỏi mang tính bức xúc của toàn xã hội và về phía
đảng lãnh đạo, những người cầm quyền đều thấy rằng,
chỉ trên cơ sở mở rộng dân chủ, thực thi dân chủ thì vận
hành xã hội mới có thể thông suốt.
Trong việc thực thi Tòa án Hiến pháp, bao giờ cũng có cách
thành lập và đề cử, rồi thông qua. Vấn đề là cái quy
trình đó phải bảo đảm tính chất dân chủ. Cái quy trình dân
chủ đó buộc đảng lãnh đạo, cũng như Nhà nước quản lý
phải theo đúng mô hình đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý
và nhân dân làm chủ. Đó là cái đã được rao giảng từ rất
lâu rồi, bây giờ phải thực thi điều đó. Trong đó, phải
nhấn mạnh là nhân dân làm chủ như thế nào. Nhân dân phải
làm chủ bằng quyền phúc quyết Hiến pháp, bằng trưng cầu
dân ý, bằng việc phản biện và đề đạt nguyện vọng của
mình mà không bị xem là lực lượng thù địch hay những phần
tử muốn "diễn biến hòa bình". Những vấn đề đó phải
được đặt ra một cách công khai, minh bạch trong đời sống
xã hội. Đó là để bảo đảm thành công cho việc sửa đổi
Hiến pháp, cũng như cho những việc mà hiện nay Nhà nước đang
cố gắng làm.
<strong>RFI:</strong> <em>Xin cám ơn giáo sư Tương Lai.</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10449), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét