Con lắc đang dao động từ phương Tây về phương Đông mà
không thể ngăn lại được. Sau khi khối Đông Âu tan rã đã
xảy ra một sự việc khủng khiếp. Tổ chức khủng bố al-Qaida
tấn công hai chiếc tháp của World Trade Center ở New York và Ngũ
Giác Đài ở Washington vào ngày 11 tháng 9 năm 2001, gần 3000
người chết. Chính phủ Mỹ trả lời bằng những cuộc không
kích Afghanistan và cuộc chiến tranh chống Saddam Hussein ở Iraq.
Kể từ lúc đấy, USA, kẻ chiến thắng trong cuộc
chạy đua quân sự và ý thức hệ với Liên bang Xô viết, trong
mắt của nhiều người ở châu Á và phần còn lại của thế
giới, đã đánh mất chức năng gương mẫu như là đất nước
của tự do và dân chủ. Trước đó, họ đã thường hành xử
không được lịch sự cho lắm. Nhân danh tự do, họ đã tàn
phá nhiều phần rộng lớn của Việt Nam hay cùng kích động
một cuộc đảo chính ở Chile năm 1973 để lật đổ tổng
thống cánh tả lúc đó là Salvador Allende.
Thật ra thì những lỗi lầm của quá khứ không cần
phải được lập lại, nhưng sau 9/11 cường quốc thế giới
giận quá mất khôn. Nguyên Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Colin
Powell trình ra cho Hội đồng Bảo an LHQ những bằng chứng cho
sự tồn tại của vũ khí hủy diệt hàng loạt trong Iraq –
những cái sau này lộ ra là giả. Và mặc dù không có bằng
chứng cho việc Iraq là căn cứ của al-Qaida, quân đội Mỹ vẫn
tấn công đất nước này.
Washington sau đó đứng trên thế giới như là một
kẻ nói dối, giải thích khác đi mục đích của hành động
quân sự: nền dân chủ cần phải được thiết lập ở Iraq.
Nhưng vì mục tiêu của họ, xuất khẩu những giá trị của
"phương Tây", mà người Mỹ lại triệt tiêu chính những
giá trị đó: họ tra tấn tù nhân trong trại giam Abu Ghraib ở
Bagdad và ở những nơi khác. Với vùng đất Guantánamo lọt
giữa Cuba, họ đã tạo nên một nơi mà trong đó luật pháp
không còn có giá trị gì nữa. CIA thiết lập, ngoài những nơi
khác là ở Ba Lan, những nhà tù bí mật mà trong đó họ đã ép
cung những người bị họ bắt cóc.
Tiếp theo thảm họa chính trị của một cường quốc
là thảm họa về kinh tế: ngân hàng Mỹ với chính sách cho vay
mang nhiều rủi ro và những sản phẩm đầu tư đáng ngờ đã
gây ra một cuộc khủng hoảng tài chính trên khắp thế giới.
Nhiều công ty tài chính Mỹ như Lehman Brothers và hãng bảo hiểm
AIG khánh kiệt, gã khổng lồ về ô tô General Motors tuyên bố
phá sản. Gần mười hai nghìn tỉ USD đã tan biến vào trong
không khí, theo ước tính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).
Người đóng thuế khắp nơi trên thế giới đã phải vào cuộc
để cứu các công ty tài chính đang suy yếu và ngăn chận không
cho nền kinh tế thế giới suy sụp hoàn toàn.
Đồng thời, một ngôi sao mới đã mọc lên ở
phương Đông: châu Á. Cuộc khủng hoảng đã không gây thiệt
hại nhiều cho Trung Quốc, Ấn Độ và những quốc gia châu Á
khác – còn ngược lại: sức mạnh kinh tế của họ cứ tăng
lên và tăng lên. Năm 2008 và cuộc khủng hoảng tài chính
dường như đã xác nhận tất cả các tiên đoán, rằng chẳng
bao lâu nữa thế giới sẽ là một thế giới khác.
Thời gian vừa qua, người ta ngày càng nhận thức
rằng USA sẽ không còn là cường quốc dẫn đầu đơn độc
nữa. "Cuộc khủng hoảng kinh tế là một biểu tượng cho sự
dịch chuyển của trung tâm trọng trường thế giới từ Đại
Tây Dương sang Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương", cựu bộ
trưởng Bộ Ngoại giao Mỹ Henry Kissinger nói. Ông ấy thêm vào
đó, nửa đùa cợt: Ấn Độ và Trung Quốc có thể giúp Mỹ
đang suy yếu về kinh tế với một kế hoạch Marshall – như USA
đã vực châu Âu bị tàn phá dậy sau Đệ nhị Thế chiến.[3]
Nhiều người châu Âu dần dần hiểu ra rằng châu
lục cổ xưa của họ sẽ không còn đóng vai trò nào lớn lao
trong tương lai nữa. Giấc mơ về "thế kỷ châu Âu" dường
như đã kết thúc trước khi nó thật sự bắt đầu. Ngay từ
bây giờ đã lan truyền những kịch bản, rằng đến một ngày
nào đó châu Âu sẽ biến thành một viện bảo tàng to lớn –
với những phong cảnh đẹp và những ngôi nhà thời Trung cổ.
Châu Âu, như nhà chính trị học người Bulgaria Ivan Krastev nói,
giống như "một thế lực đã về hưu" – thông thái, nhưng
thụ động, thịnh vượng, nhưng nhân nhượng. EU tránh né rủi
ro, là "một thế lực chẳng ở đây mà cũng không ở kia",
người Bulgaria nói. Phát triển nhân khẩu góp thêm phần của
nó vào trong đấy: châu Âu ngày một già đi.[4]
Với những thành công về mặt kinh tế của mình,
châu Á cũng phát triển lực thu hút về mặt chính trị. Ví dụ
như sau cuộc Cách mạng Hoa lài ở Bắc Phi và Cận Đông năm
2011, người Ai Cập nhìn về Indonesia, nước cũng chịu nhiều
ảnh hưởng của Islam và đã thành công trong việc dân chủ hóa
sau khi lật đổ nhà độc tài Haji Mohamed Suharto. Viễn Đông có
thể là gương mẫu cho Bắc Phi hay không?
Ở châu Âu và USA lại có những nhà chính trị và
giám đốc nào đó liếc mắt ưa thích các hệ thống độc tài
của những quốc gia châu Á như Trung Quốc hay Singapore. Ở
đấy, họ nói, tất cả đều hoạt động tốt hơn và có hiệu
quả hơn là trong châu Âu xưa cũ. Nước Cộng hòa Nhân dân có
phải là mô hình có hiệu quả hơn không?
Trung Quốc – và Nga – có thể là mô hình đối
trọng với những nền dân chủ tự do hay không, những nền dân
chủ được nhiều chính phủ cảm nhận là quá gia trưởng?
Giáo sư chính trị người Israel Azar Gat cho rằng chiến thắng
của nền dân chủ trên thế giới hoàn toàn không phải là một
việc chắc chắn: "Ngày nay, Trung Quốc tư bản phi dân chủ
đưa ra không những một chính sách không can thiệp mà cả một
chính sách của hỗ trợ quyền độc lập quốc gia, của những
giá trị của một nhóm và của sự đa nguyên ý thức hệ trong
hệ thống quốc tế. Điều đấy là một điều thu hút không
những cho các chính phủ mà cả cho người dân nữa, vì nó là
một sự lựa chọn khác với USA và sự thống trị của phương
Tây, cũng như là một lực đối chọi lại với những thế
lực toàn cầu hóa mù quáng, quét sạch đi tất cả." "Chiến
thắng cuối cùng của dân chủ", Gat lo ngại, "hoàn toàn
không phải là điều đã được định trước."[5]
Đồng thời, đối với nhiều người trong châu Âu và
châu Mỹ, Viễn Đông là một cái gì đó đáng sợ. Họ lo sợ
những gã khổng lồ châu Á mới với một lực lượng lao
động rẻ tiền dường như là vô tận, với những tập đoàn
có va li đầy tiền mà họ dùng chúng để tài trợ cho tiêu
dùng ở Mỹ. Họ lo sợ về việc làm của họ, về tính ổn
định, về sự an toàn của họ.
Hiện giờ Trung Quốc đang cố gắng tự củng cố
lấy chính mình với một sự tự tin mới. Trung Quốc tuyên bố
muốn cải tổ hệ thống tài chính quốc tế, và ngày càng hay
chơi lá bài quyền lực chính trị của mình. Như khách quốc gia
được nhắc nhở trước, rằng đừng nên đề cập đến nhân
quyền nếu như họ muốn tiếp tục có quan hệ tốt đẹp.
Thông qua "Tổ chức Hợp tác Thượng hải" (SCO) ngay từ bây
giờ Bắc Kinh đã phổ biến sự thông hiểu riêng của mình về
đúng và sai trong số hàng triệu người ở Trung Á.
Nhà chính trị học người Anh Martin Jacques trong quyển
sách "When China Rules the World" của ông ấy cho rằng sự vươn
lên của Trung Quốc chỉ riêng vì độ lớn của nó thôi là đã
không thể nào ngăn cản được. Lực hút của nó "trong tương
lai sẽ tăng theo hàm mũ. Khối đồ sộ Trung Quốc sẽ bắt
buộc phần còn lại của thế giới thích nghi với cách Trung
Quốc để cho mọi việc diễn ra."[6] Ví dụ như với thặng
dư ngoại tệ của mình, đất nước này mua công trái nhà
nước và qua đó lấp đầy những lỗ hổng trong ngân sách của
các nước châu Âu. Chính phủ nào sẽ chống cự lại với
Đảng Cộng sản khi sự sung túc hay thiếu hụt tài chính của
họ phụ thuộc vào nó một phần lớn?
Thế giới được tạo ra sau Đệ nhị Thế chiến là
thế giới của ngày hôm qua. Nhưng con người cần phải phản
ứng trước "phương Đông Mới" như thế nào? Người ta cần
phải đối xử với một gã khổng lồ như Trung Quốc ra sao?
Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton trong một cuộc trao đổi với
nguyên thủ tướng Úc Kevin Rudd đã tóm gọn điều đấy bằng
một câu hỏi: "Anh nói không úp mở với ngân hàng của anh
như thế nào?"[7] Bà muốn ám chỉ rằng Bắc Kinh là người
mua tín phiếu và công trái Mỹ nhiều nhất – và qua đó mà
tài trợ cho thâm hụt Mỹ. Và anh không nên chọc giận kẻ đang
ngồi trên quỹ tiền của anh. Cộng đồng quốc tế sẽ ra sao
khi Trung Quốc hay Ấn Độ quyết định các điều luật? Các
chế độ chuyên quyền và giả dân chủ ở châu Á, trước hết
là Trung Quốc, có thật sự là mô hình cho những quốc gia khác
hay không?
Quyển sách này muốn góp phần mang nét thu hút của châu Á cũng
như những mặt tối của nó lại gần hơn. Một phần lớn tập
trung vào Trung Quốc, vì Trung Quốc là động cơ của sự thăng
tiến châu Á.
Nó không xem xét đến những nước của Cận và Trung
Đông như Israel hay Iran, cũng không xem xét đến các quốc gia ở
Thái Bình Dương như Úc và New Zealand. Tôi tập trung vào một
vài ví dụ và những phát triển mới ở Nam Á, Đông Nam Á và
Đông Á.
Tôi đã sống trên châu lục đầy quyến rũ này từ
lâu. Kinh nghiệm và trải nghiệm trong nhiều nước ở đấy
được mang vào trong quyển sách này. Cộng thêm vào đó, sách,
nhật báo, tạp chí và những nghiên cứu cũng là nguồn. Thêm
nữa là các trao đổi với đồng nghiệp, chuyên gia và chính
khách – và với người dân châu Á.
[1] Francis Fukuyama: "The End of History and the Last Man", Free Press,
New York, 1992
[2] Kishore Mahbubani: The New Asian Hemisphere", Public Affairs, New York,
2008
[3] Trong truyền hình Ấn Độ NDTV, 19/11/2008
http://www.youtube.com/watch?v=YBW4BwikJOk
[4] Ivan Krastev: "A retired Power", The American Interest, July-August
2010
[5] Azar Gat, David Deudney, G. John Ikenberg, Ronald Inglehart, Christian
Welzel: "Which Way is History Marching? Debating the Authoritarian
Revival", Foreign Affairs, July-August 2009
[6] Martin Jackes: "When China Rules the World", Allen Lane, Penguin
Group, London 2009
[7] Wikileaks, 28/03/2009, tài liệu của Bộ Ngoại giao Mỹ,
"Secretary of State:(u), Secretary Clinton, March 24, 2009
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10494), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét