href="http://vnexpress.net/gl/xa-hoi/2011/11/cac-bo-nganh-dong-tinh-de-xuat-doi-gio-cua-ha-noi/">bước-đầu-được-thông-qua</a>
đúng như dự đoán. Thăng thượng thư sắp thực hiện được
ý tưởng thứ ba kể từ ngày nhậm chức, sau lệnh cấm gôn và
phân làn. Nhưng liệu ông có chấm dứt được cảnh tắc
đường hay không?
Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần phải chỉ ra được
nguyên nhân chính gây ra tắc đường ở các đô thị Việt Nam.
Bạn có thể tự liệt kê đầy đủ các nguyên nhân này vì
chúng quá rõ ràng. Tôi chỉ đưa ra một nguyên nhân mà tôi cho
là quan trọng nhất, quyết định tất cả những vấn đề
khác. Dưới đây là một bài báo chưa-từng-được-đăng của
tôi – bản gốc, chưa sửa một chữ nào.
<h2>Từ xe máy tới Shinkansen: Tại sao Việt Nam phải xây đường
sắt cao tốc?</h2>
Các quan chức và những người ủng hộ dự án nêu ra nhiều
viễn cảnh tốt đẹp của dự án. Blogger và các nguồn tin
"lề trái" nói tới tham nhũng. Còn một lý do khác bị bỏ
quên: XE MÁY!
Kể từ Đổi Mới, kinh tế Việt Nam bắt đầu phát triển [dù
là theo cách không được bền vững cho lắm], đời sống
người dân phần nào được cải thiện.
Nhà cầm quyền quyết định ủng hộ xe máy, coi đó là phương
tiện giao thông chiến lược trong [giai đoạn đầu] công nghiệp
hóa. Đây là một quyết định khôn ngoan nhưng – rất tiếc –
không sáng suốt đối với dài hạn.
<strong>Trí khôn tai hại</strong>
Xe máy thật ra chỉ có một ưu điểm duy nhất so với ô tô:
rẻ tiền – nghĩa là người dân có nhiều khả năng sở hữu
hơn. Điều này lại đánh đúng vào tâm lý thích sở hữu của
người Việt.
Những lợi thế khác của xe máy – bao gồm nhỏ gọn, dễ tìm
chỗ đỗ, di chuyển được trên nhiều địa hình,… – thực
ra chỉ có lợi cho chính quyền.
Các lãnh đạo ở Hà Nội vừa khiến người dân có cảm giác
cuộc sống khá lên vừa trốn được trách nhiệm phát triển
hệ thống giao thông công cộng (vốn là thứ thiết yếu đối
với mọi quốc gia phát triển).
Khi ai cũng có thể có xe máy thì chẳng còn lý do gì để chính
quyền phải cung cấp xe buýt hay xây đường sắt nội đô nữa
– ít ra là các nhà hoạch định chính sách nghĩ như vậy cho
đến khi giao thông trở thành một mớ bòng bong.
Người Việt vẫn thường tự hào về tài xoay xở trong hoàn
cảnh khó khăn nhưng ở trường hợp này thì sự "khôn vặt"
của các vị lãnh đạo rõ ràng là vô cùng tai hại.
Bằng chứng là tình trạng giao thông Việt Nam hiện nay: Hạ
tầng tồi tệ, ý thức kém của người đi đường cộng thêm
mật độ xe tăng quá nhanh đã khiến cho giao thông ngày càng
hỗn loạn.
Có tới vài ba chục người chết mỗi ngày vì tai nạn các
loại (đẫm máu hơn cả đánh bom ở Afghanistan) dù tốc độ
của phương tiện thực ra không cao so với các nước khác – xe
máy rõ ràng kém an toàn hơn ô tô nhiều.
Nạn tắc đường ở các đô thị lớn thì không cần
phải bàn thêm, chưa kể tới vấn đề ô nhiễm vì không kiểm
soát được chất lượng phương tiện.
Tiền bạc – vay của nước ngoài và lấy từ tiền
mồ hôi nước mắt của người dân đóng thuế – bị phung phí
vào những sự án hoành tráng như cầu Cần Thơ, hầm Thủ
Thiêm,… nhưng không nơi nào không "có vấn đề".
Chính quyền vẫn tiếp tục đưa ra những giải pháp
tình thế, nhưng chỉ làm cho mọi thứ lộn xộn hơn. Tất cả
các "chủ trương lớn" về giao thông gần đây (chẳng hạn
như sáng kiến bịt ngã tư) đều bị phản đối gay gắt và
nếu có triển khai cũng thất bại – hoặc "chưa đạt kết
quả như mong muốn", theo cách nói "lề phải".
Tất nhiên là không ai – có lẽ trừ các vị đã về hưu –
muốn thừa nhận rằng Việt Nam đã bỏ lỡ cơ hội phát triển
giao thông theo kịp thế giới. Người ta vẫn cố tự ve vãn
bằng ảo tưởng "đi tắt đón đầu" (dù không biết phải
"đi tắt" đường nào và "đón đầu" ở đâu) bằng cách
đi vay tiền để ném vào những công trình hoang phí và bị tham
nhũng đục khoét.
Nhìn lại hai mươi lăm năm Đổi Mới, có lẽ cũng không quá
đáng khi nói rằng chính chiếc xe máy đã thay đổi nước Việt
Nam.
<strong>Cà rốt không ngon</strong>
Đến tận hôm nay vẫn có ít nhất 60% người Việt Nam làm
việc trong khu vực nông nghiệp, nhu cầu vận chuyển nông sản
là rất lớn. Nếu nhà cầm quyền đầu tư tốt hơn cho hạ
tầng giao thông và – chẳng hạn – ưu tiên các loại xe tải
nhẹ như Thái Lan từng làm thì hẳn người nông dân đã được
lợi hơn.
Lưu lượng xe tăng chậm (vì ô tô đắt hơn xe máy) cũng sẽ
tạo thêm thời gian để xây dựng đường xá, phát triển giao
thông công cộng.
Nhưng đó chỉ là "nếu".
Thực tế là công nghiệp xe máy của Việt Nam vẫn chỉ dừng
lại ở mức lắp ráp. Mục tiêu đáp ứng nhu cầu thị trường
vẫn còn xa chứ chưa nói tới xuất khẩu sang các thị trường
khó tính.
Công nghiệp ô tô thì loay hoay tìm dòng xe chiến lược trong khi
không thể cạnh tranh được với xe nhập khẩu. Và tương lai
của ngành công nghiệp này quả là ảm đạm, khi mà đường xá
xuống cấp nhanh hơn tốc độ xây mới và sửa chữa.
Tình hình đường sắt và đường biển cũng không sáng sủa
hơn dù chỉ còn 10 năm nữa là giấc mơ "nước công nghiệp
hiện đại" hết hạn.
Chính quyền hiểu rằng điều nguy hiểm thật sự là để cho
người dân nhận ra tình cảnh bế tắc hiện nay.
Để cộng đồng tiếp tục kỳ vọng và chịu đựng, cần
phải có một củ cà rốt kiểu như "chiến lược xe máy" hai
thập kỷ trước.
Và trong số các loại cà rốt được tính đến thì đường
sắt cao tốc đáp ứng các điều kiện tốt nhất.
Một biểu tượng cho nước Việt Nam hiện đại và thống
nhất?
Một giải pháp hữu hiệu cho tình trạng giao thông?
Một con đường dẫn tới bình đẳng vùng miền?
Cũng có thể.
Nhưng điều chắc chắn là những hình ảnh ấy được vẽ ra
để lấp liếm những sai lầm quá khứ vốn vẫn đang tiếp
tục ám ảnh người dân Việt Nam – trong tiền thuế và trên
mỗi chặng đường.
Cà rốt "cao tốc" với chính quyền thì rất ngọt nhưng với
người dân thì thật đắng lắm thay.
<em>HÀ NỘI, tháng Sáu 2010</em>
<center>* * *</center>
Bạn có thể đồng tình hoặc không, nhưng theo tôi, chính quyết
định phát triển xe máy đã thay đổi diện mạo nước Việt
Nam hôm nay.
Nếu các vị lãnh đạo thiên tài biết nhìn xa để thấy rằng
xe máy kéo mọi sinh hoạt đời sống vào trong tầm bán kính
hoạt động hạn hẹp của nó thì rất có thể họ đã chăm lo
phát triển giao thông công cộng từ cái thời người dân còn
có thể đồng cam cộng khổ và giờ đây tình hình đường xá
chưa chắc đã đến nỗi căng thẳng như vậy.
Các khu phố buôn bán, các trung tâm thương mại sẽ vẫn đông
đúc nhưng ít nhất vỉa hè sẽ không bị phủ kín bằng xe máy.
Hàng quán không có bãi đỗ xe sẽ khó kinh doanh hơn, góp phần
làm giảm giá nhà đất (không tính đến yếu tố đầu cơ ở
đây). Phương tiện công cộng có điểm dừng đỗ riêng nên
việc lấn chiếm vỉa hè, lòng đường làm hàng quán nhiều
khả năng sẽ giảm (vì không dừng xe giữa đường để mua
hàng được).
Và còn nhiều lợi ích khác mà chúng ta đều đã biết, không
cần phải nhắc lại.
Rất tiếc là "trí tuệ Việt Nam" đã dẫn chúng ta đâm
đầu vào ngõ cụt, nơi mà con đường đắt bậc nhất hành tinh
xây bằng tiền thuế của những người dân nghèo vào loại
nhất thế giới phải uốn mình để tránh nhà một "ông
cốp" nào đó.
Để chấm dứt được cảnh ách tắc triền miên hiện nay, cần
áp dụng một loạt biện pháp mạnh cùng lúc, từ quy hoạch
lại các thành phố, mở rộng đường (cả đường cho người
đi bộ và đường xe đạp) cho đến phát triển giao thông công
cộng và giáo dục người dân.
Quan trọng nhất vẫn là một chính phủ trong sạch, minh
bạch cùng những con người dám lên tiếng bảo vệ quyền lợi
chính đáng của cộng đồng.
Nhưng ai có thể hy vọng vào thay đổi khi thấy đại biểu
quốc hội được coi là có uy tín xun xoe nịnh hót ông quan mới
nhậm chức bằng cách khoe khoang "tôi đi xe đạp điện"
(vốn chẳng có tác dụng gì với giao thông và môi trường)
đây?
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10483), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét