của Bộ Khoa học và Công nghệ. Ngoài bản in, tạp chí còn có
bản điện tử (trước đây có phương thức hoạt động online
nhưng đã bị đình bản). Bản in có dung lượng 60 trang, tính
cả bìa vì trang ruột đầu tiên được đánh số trang 3; trang
bìa 2, 3, 4 dành cho quảng cáo; giá bán hiện nay là 11.800 đồng.
Không rõ vì là tạp chí có tính chất đa ngành (một kiểu tạp
kỹ) hay do cách xác định loại hình ấn bản trong hệ thống
báo chí mà bản in của Tia Sáng không ghi chỉ số xuất bản,
số lượng bản in (tirage); trong khi đó, một tạp chí khác cùng
của Bộ chủ quản là tạp chí Tin tức Hoạt động Khoa học
lại có đầy đủ các thông tin này. Điều đó cũng gây băn
khoăn về giá trị công bố của những bài có tính chất nghiên
cứu trên tạp chí và nguồn tài chính cùng cách quản lý tài
chính của ấn bản (tất cả ấn bản có giá đều phải công
bố số lượng bản in và thực hiện hạch toán, thuế). Chỉ
thấy một điều, bản in Tia Sáng hiện nay là thuộc loại sang
trọng bậc nhất Việt Nam, ngang ngửa với tờ Heritage của
Vietnam Airlines.
Vào nội dung, trước hết, trên bản in không thấy "chạy"
slogan, song trên bản điện tử, phần giới thiệu địa chỉ web
có slogan "Diễn đàn của trí thức Việt Nam" (cần lưu ý vì
là bản điện tử nên nội dung của xuất bản phẩm này hoàn
toàn giống với bản in, chỉ ra muộn sau khi đã hoàn tất khâu
phát hành sản phẩm in). Với slogan ấy, người đọc có thể
tin vào chất lượng trí tuệ của bài vở và tính đại diện,
tính phổ biến của đội ngũ tác giả cho toàn bộ trí thức
Việt Nam và kỳ vọng rằng Tia Sáng là cơ quan ngôn luận của
giới này.
<center><img src="http://danluan.org/files/u23/DANLUAN0100079.jpg"
width="600" height="440" alt="DANLUAN0100079.jpg" /></center>
<em><center>Một phần trang chủ của Tạp chí Tia Sáng ấn bản
điện tử</center></em>
Tuy nhiên, là người đã đọc Tia Sáng qua nhiều năm, lưu giữ
liên tục các số tạp chí khoảng 10 năm gần đây, tôi thấy
yêu cầu tôn chỉ này không đạt. Trong vài năm qua, quay đi
quẩn lại chỉ hạn chế ở một số tác giả, kể cả viết
bài, dịch, lược thuật, giới thiệu sách mà xin phép và xin
lỗi các vị ấy, phải kể tên ra đây: Hoàng Tuỵ, Phạm Duy
Hiển, Nguyên Ngọc, Phạm Duy Nghĩa, Trần Đình Thiên, Nguyễn
Thành Sơn, Hoàng Hồng Minh, Cao Tự Thanh, Inrasara, Thái Kim Lan,
Ngô Bảo Châu, Lê Thiết Cương, Nguyễn Sĩ Dũng, Pierre Darriulat,
gần đây có thêm Lý Lan, Bùi Trân Phượng, Vũ Thị Phương Anh.
Dĩ nhiên sự kể ra đó là không hết song số còn lại cũng
không nhiều và sự xuất hiện của họ cũng hiếm hoi. Tuyệt
không thấy bóng dáng vãng lai của những nhà khoa học đầu
đàn trong các ngành khoa học xã hội và nhân văn. Mặt khác, vì
là tiếng nói trí thức nên cũng phải kể đến số tác giả
nước ngoài – tức không phải Việt Nam, có tác phẩm được
dịch, lượt thuật, giới thiệu.
Sự hạn chế đó được Toà sạn tạp chí công khai trong danh
sách cộng tác viên được in ở trang 4 (thực ra, cách trình bày
danh sách như vậy khiến người ta không biết là cộng tác bài
vở hay cộng tác biên tập).
Trong số các bài được "lên" tạp chí, một số ít là có
tính nghiên cứu (như của Phạm Duy Hiển, Trần Đình Thiên,
Nguyễn Thành Sơn…), còn lại đa số là những phát biểu về
những vấn đề trí thức, kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học
công nghệ, mội trường, nghệ thuật. Xu hướng của bài vở
nhìn chung là hiền hoà, tròn trịa, "xây dựng", không tạo
sự phản biện quá góc cạnh sù sì để dồn người được
phản biện vào thế bí hay thua cuộc. Một số bài viết theo
chủ đề về Hiến pháp, pháp luật, dân chủ, cải cách hành
chính… của Phạm Duy Nghĩa, Nguyễn Sĩ Dũng … tạo được ấn
tượng do cách nói lập lờ, sử dụng nghĩa hàm ẩn, thủ
thuật so sánh v.v…. Tuy nhiên, tạp chí tránh những vấn đề
lớn của những năm vừa qua như bauxit Tây Nguyên, tàu cao tốc,
biên giới, biển Đông, giáo dục đào tạo. Cách tránh đó có
lẽ được bảo đảm bằng danh sách cộng tác viên hạn chế,
việc đặt bài và biên tập, chọn lọc bài và khôn ngoan hơn
cả là việc đình bản phương thức online. Nhìn bề ngoài,
quyết định đó của cơ quan quản lý báo chí là một án kỷ
luật đối với tờ tạp chí; song nếu để ý thì chỉ là một
vở kịch ngắn vụng về. Việc đình bản chẳng có tác động
gì đến tờ báo, đến cơ quan chủ quản của nó; lý do đình
bản rất mập mờ và sau đình bản online, bản điện tử vẫn
hoạt động bình thường. Biết đâu quyết định đó lại do
chính Toà soạn hoặc cơ quan chủ quản đề nghị cơ quan quản
lý; sự nghi ngờ ấy có lý khi nhớ lại rằng thời điểm
đình bản, có rất nhiều vấn đề nóng đang dấy lên nhiều ý
kiến phản biện gay gắt, thời điểm có liên quan đến Nghị
định 97 về việc thành lập và hoạt động của các tổ chức
khoa học ngoài quốc doanh. Trong thế đó ấy, Tia Sáng muốn
tránh những ý kiến trí thức ngoài danh sách tác giả hạn
chế, tránh các tương tác, đối thoại với bạn đọc thông qua
cửa sổ comment.
Cũng cần phải nói thêm, nội dung quảng cáo trên Tia Sáng rất
chọn lọc, hầu hết là đại gia và diện tích quảng cáo cho
mỗi đại gia thường là cả 01 trang bìa trên nhiều số. Phí
quảng cáo đó không phải là nhỏ. Dĩ nhiên đây là chuyện làm
ăn của báo chí; có điều, đôi khi một vài đại gia đó lại
được tham gia diễn đàn với tư cách là đại diện trí thức
quốc gia, như trường hợp Đặng Lê Nguyên Vũ và quảng cáo cà
phê Trung Nguyên xuất hiện trong cùng một số. Liệu có gì
thiếu minh bạch ở đây không?
Chuyện một tạp chí trong hệ thống báo chí "lề phải",
hoạt động thông tin, quảng cáo, tự thu tự chi, có đóng thuế
đầy đủ thì không có gì đáng nói ở nước ta. Cái không
bình thường của Tia Sáng là so những điều phân tích nói trên
với dòng slogan trên bản điện tử: đó có phải là tiếng nói
(sự ngôn luận) không (nói cái gì, nói như thế nào, nói để
làm gì?)?; có phải là tiếng nói có chất lượng trí thức và
phản ánh hết ý kiến, tâm tư, trí tuệ đội ngũ trí thức
không? có phải là tiếng nói (chỉ) của trí thức Việt Nam
không (khi trong một số báo có đến 1/3 bài vở là dịch,
thuật, giới thiệu của tác giả nước ngoài)? Nếu Tia Sáng
không trả lời thuyết phục được những câu hỏi đó thì tờ
tạp chí chỉ còn là một kiểu câu lạc bộ, một bang hội
kín, trong đó các thành viên nuôi nhau về tài chính (phần lớn
là ngân sách được cấp từ cơ quan chủ quản), một cỗ máy
xay tiền của dân để đánh bóng nhau và kinh doanh chữ nghĩa
mạo danh trí thức Việt Nam. Sự tồn tại của nó giống như
các tổ chức "xã hội dân sự" hờ khác để làm rào chắn
chống lại, vô hiệu hoá những nhận định tiêu cực về
chính sách đối xử với trí thức, về tự do ngôn luận và
phản biện trí thức, đánh lừa với bên ngoài rằng trí thức
Việt Nam cũng có một diễn đàn thật sự, hợp pháp.
Việc Tia Sáng sống được làm chứng cho đàng sau nó một chính
sách trí thức mà để hiểu được chính sách ấy, cứ hỏi
rồi trả lời: trí thức của Tia Sáng là ai?
<strong>Xích Tử </strong>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10136), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét