Toàn bộ kiến thức của một người sống ở thế kỷ 18 chứa
không đầy một tờ nhật báo Tuổi Trẻ (*). Chúng ta đang sống
trong thời đại của sự bùng nổ thông tin. Điều này được
nhắc đến nhiều nhưng mức độ ảnh hưởng của nó đến
cuộc sống hiện đại vẫn chưa được đánh giá đúng mức.
Hơn thế, chúng ta phải tiếp cận và xử lý khối thông tin
đồ sộ này ngoài không gian của nhà trường. Vài thập niên
lại đây, kỹ năng tiếp cận và xử lý thông tin đã được
các hệ thống giáo dục tiên tiến chú trọng đến. Đây là
kỹ năng tự đào tạo.
Một nền giáo dục hiện đại không có khả năng trang bị cho
công dân của nó kỹ năng tự đào tạo thì nền giáo dục đó
thất bại. Dạy học là dạy phương pháp học. Kỹ năng tự
đào tạo phải là trọng tâm của các chương trình giáo dục.
Khi bàn đến những vấn đề của giáo dục, chúng ta chỉ bàn
đến vấn đề giáo dục chính quy, mà hiện nay đang nằm trong
sự bảo hộ toàn diện của nhà nước, mà ít khi quan tâm đến
hệ thống giáo dục cho những người nằm ngoài hệ thống này.
Ví dụ, các thế hệ làm cha mẹ của thời đại thông tin chưa
bao giờ được học làm cha mẹ. Không ai bàn đến chuyện tạo
cơ hội giáo dục cho họ. Sự đổ vỡ của các quy chuẩn xã
hội, do toàn cầu hóa và sự bùng nổ thông tin, đưa đến sự
rạn nứt các quan hệ xã hội và gia đình hiện nay có phần
đóng góp của việc chúng ta chưa bao giờ có cơ hội được
học làm cha mẹ. Nếu phải vẽ đường biểu đồ khoảng cách
(văn hóa, xã hội, kiến thức,…) giữa cha mẹ và con cái trong
mười thế hệ qua thì đường biểu đồ này là một đường
lũy thừa; khoảng cách này ở thế hệ sau lớn hơn thế hệ
trước. Khoảng cách giữa chúng ta và con cái chúng ta lớn hơn
nhiều so với khoảng cách giữa chúng ta và cha mẹ của chúng
ta. Nếu như với các thế hệ trước, người ta có thể học
làm cha mẹ ngay trong gia đình thì điều này không còn đủ
đối với thế hệ chúng ta nữa: con cái của chúng ta đang lớn
lên trong một không gian mà cha mẹ của chúng ta không thể nào
hiểu nổi. Chúng ta học ở đâu sự thay đổi tâm lý và hành
xử xã hội ở con cái khi chúng tiếp cận với video games, với
mạng xã hội? Ngay cả khi chúng ta có cố gắng để tiếp cận
với internet thì chúng ta cũng chỉ tiếp cận nó như một công
cụ tiện ích chứ chúng ta vẫn chưa tiếp cận nó như một
thế giới mà con cái của chúng ta đang lớn lên. Hiện nay, ngay
cả đối với người Việt Nam ở nước ngoài, quan hệ giữa
cha mẹ, con cái, và cái computer đặt trong phòng khách (hay trong
phòng ngủ của chúng) là một quan hệ phức tạp và đầy nguy
cơ xung đột. Ví dụ này cho thấy nền giáo dục hiện nay chưa
quan tâm đến ngay cả những mối quan hệ nền tảng nhất của
xã hội: quan hệ gia đình.
Kỹ năng tự đào tạo đóng một vai trò quyết định trong
hoạt động nghề nghiệp. Nếu một người không có kỹ năng
tự đào tạo thì người đó không thể kiếm sống trong các
lãnh vực như luật, ý tế, công nghệ thông tin, công nghệ
dịch vụ công nghiệp,v.v… Ngay cả trong những lãnh vực
được coi là truyền thống như nông nghiệp, một khi thị
trường nông nghiệp hội nhập với thế giới, khả năng tự
đào tạo sẽ quyết định sự sống còn của hoạt động sản
xuất và kinh doanh nông nghiệp.
Kỹ năng tự đào tạo sẽ giúp công dân trực tiếp hiểu chính
sách và sự thay đổi của chính sách nhà nước, và qua đó
trực tiếp tham gia giám sát hoạt động của nhà nước. Không
có kỹ năng tự đào tạo thì khó mà thực hiện trách nhiệm
công dân một cách hữu hiệu.
Để tóm lược, trước khi sang phần đề nghị kế hoạch cải
cách giáo dục.
Giáo dục là sự nghiệp của xã hội dân sự, với sự hỗ
trợ của nhà nước về cơ sở luật pháp, cơ sở vật chất,
thiết kế quy chuẩn, tổ chức thi cử, bằng cấp. Một nền
giáo dục hiện đại phải dành chổ xứng đáng cho sự tham gia
của các thành tố cơ bản của xã hội dân sự; những thành
tố độc lập với nhà nước như gia đình, các tổ chức tôn
giáo, các tổ chức đoàn thể (hướng đạo), các tổ chức
thiện nguyện xã hội, các tổ chức giáo dục thương mại,
v.v…
Khi thiết kế một hệ thống giáo dục công dân, các câu hỏi
sau phải được trả lời thỏa đáng:
1. Tình yêu của công dân đối với quốc gia đến từ đâu?
Thành tố giáo dục nào của xã hội dân sự chịu trách nhiệm
chính về giáo dục tình yêu? Vân vân…
2. Ý chí của công dân đến từ đâu? Phương pháp giáo dục
nào giúp công dân rèn luyện ý chí của họ? Vân vân…
3. Giáo dục tư duy như thế nào? (Môn học nào, phương pháp
nào, quy trình đo lường chất lượng tư duy ra sao, v.v…)
4. Cơ chế tự đào tạo các tất cả các thành phần xã hội
như thế nào?
Nếu một nền giáo dục có khả năng đào tạo công dân có
tình yêu đối với quốc gia, có ý chí để theo đuổi ước
vọng phục vụ quốc gia, có tư duy độc lập, và có khả năng
tự đào tạo trong suốt cuộc đời của họ thì nền giáo dục
đó thành công. Tất cả mọi cố gắng cải cách giáo dục là
nhằm đến những mục tiêu đó. Và cố gắng không bắt đầu
từ nhà nước mà bắt đầu từ xã hội dân sự.
(*) Nhại lại một nghiên cứu ở Mỹ cho thấy toàn bộ kiến
thức của một người sống ở New England ở thế kỷ 18 chứa
không đầy một trang New York Times.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10150), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét