chiếu manh số 121, tháng 9-2011, trang 14 của Bộ Công an, do trung
tướng công an Hữu Ước làm tổng biên tập, đại tá công an
Hồng Thanh Quang làm phó tổng biên tập (phụ trách nội dung báo
này), thấy có in một bài bốc thơm tập thơ "Lời nguyện
cầu trước lửa" của Trần Gia Thái lên mây xanh (NXB Hội nhà
văn 2011). Bài bốc thơm này của ông Nguyễn Sĩ Đại - hiện
đang làm chủ biên, phụ trách báo "Nhân Dân chủ nhật". Bài
viết của ông Nguyễn Sĩ Đại mang "tít" (nhan đề) có thể
được coi là dài nhất Việt Nam, mang tên rất hoành tráng như
sau: "Tổng giám đốc - Tổng biên tập đài phát thanh & truyền
hình Hà Nội, nhà báo Trần Gia Thái nghiêng cả về thu khúc
thẳm sâu".
Để độc giả hiểu vì sao bài tụng ca thơ Trần Gia Thái của
ông Nguyễn Sĩ Đại có cái tên mang vẻ "rồng rắn đi đâu,
đi vuốt râu cho hùm" dài như dây khoai lang cuốn vào đầu
trang báo như thế, chúng tôi xin trích dẫn lời ông Đại bình
thơ như sau:
<em>"…Trường thơ của Thái khá rộng. Hình thức cùng biến
chuyển, linh hoạt; thiên về thơ hiện đại với những câu dài
ngắn khác nhau, với chất liệu của hôm nay. Nhưng cũng giàu
tính cổ điển, hàm súc. Như bài "Nhớ cha" và "Nghiêng cả
về thu", một tứ tuyệt hay: </em>
<em>"Hơi ấm còn đây, người ở đâu
Buồn dâng ngày lạnh lụt mưa ngâu
Bế say dốc cạn dòng sống đắng
Nghiêng cả về thu khúc thẳm sâu"</em>
(hết trích)
Hóa ra, Nguyễn Sĩ Đại (NSĐ) dùng một câu thơ của Trần Gia
Thái "Nghiêng cả về thu khúc thẳm sâu" để gắn vào đuôi
nhan đề bài báo, khiến nhan đề dài khôn xiết này thêm phầm
mùi mẫn thi ca. Ở đây, chúng tôi thấy ông Đại, không biết
vô tình hay cố ý, lại trích sai câu thơ cuối bài tứ tuyệt
trên của Trần Gia Thái. Trang 20 của tập thơ "Lời nguyện
cầu trước lửa" của Trần Gia Thái (TGT), câu thơ ấy nguyên
văn như sau: "Nghiêng cả về thu khúc thẳm sầu", nhưng ông
NSĐ bó đi một dấu huyền khiền chữ SẦU nguyên bản biến
thành chữ SÂU.
Mấy ông có thể hoạnh họe chúng tôi mà rằng: gớm, cái ông
Hảo này rách việc, SÂU với SẦU hơn kém một dầu huyền ăn
thua gì: "thẳm sầu" chữa thành "thẳm sâu" có khi còn hay
hơn chứ, sao bắt bẻ vụn vặt thế ? Vả, có khi ông NSĐ viết
đúng nguyên bản nhưng cậu đánh máy lại đánh mất dấu
huyền (theo phương cách trốn tội đổ cho người đánh máy
của ông Đào Duy Quát) thì sao nào ? Xin các bạn hãy nhìn vào ba
chữ trên nhan đề bài: KHÚC THẲM SÂU to ngang con voi, thì dứt
khoát không phải lỗi của cậu đánh máy, mà lỗi là ở
người viết, tức ông NSĐ.
Như vậy, có thể xảy ra hai tình huống về việc ông NSĐ bình
thơ lại trích sai thơ. Tình huống thứ nhất, do ông NSĐ đọc
thơ tắc trách, qua quýt, nên đã trích sai câu thơ, lại là câu
thơ dùng làm nhan đề bài viết. Tình huống thứ hai, do thấy
chữ "thẳm sầu" của TGT sến quá, nên ông NSĐ đã ăn gian,
chữa thành "thẳm sâu" cho câu thơ bớt sến hơn chăng?
Dù một trong hai tình huống nào xảy ra, thì bài bốc thơm này
của ông NSĐ quả tình không nghiêm túc, không biểu lộ phương
pháp làm khoa học của ông, một người có học vị cao mà ông
khoe khoang ngay khi viết câu văn thứ nhất của bài báo này:
"Năm 1995 khi tôi bảo vệ xong luận án tiến sĩ …"
Chúng tôi cho rằng thẩm mỹ thơ của ông NSĐ có vấn đề,
nên ông mới khen bài tứ tuyệt "Nghiêng cả về thu" của TGT
là hay. Là một nhà Hán Nôm, từng nghiên cứu thơ Đường, hẳn
ông NSĐ biết thừa cái motif bài thơ này là những motif quen
thuộc, lặp đi lặp lại của thơ xưa Trung Quốc cũ lắm rồi;
viết như thế chỉ vô tình nhái thơ xưa thôi. Vả, bằng vào
từ ngữ mà TGT dùng, nếu bài này in trong thời thơ mới
1932-1945, vẫn bị chê là sáo cũ, là sến. Chao ôi, toàn những
sáo từ mòn chán như "người ở đâu", "buồn dâng",
"bến say", "khúc thẳm sầu"… dễ dãi và nhạt nhẽo
thế này mà vẫn được ông NSĐ khen hay (!)
Chúng tôi xin trích lời của ông NSĐ, khen bài thơ "Nhớ cha"
của TGT là hay, là xúc động: <em>"Nhớ cha là một bài thơ hay
đã làm xúc động rất nhiều bạn đọc không chỉ ở nông
thôn. Hình ảnh người cha vùng quê nghèo đã làm nên cuộc
đời khi ông sống và ngay cả khi ông chết được Thái diễn
tả một cách chân thực như không thể thực hơn, và vì thế
nó cũng thành ám ảnh: </em>
<em>"Cứ tưởng người đi dạo lúa đồng
Người đi chở cát với vôi nồng
Người đi đội đá xây mương nổi
Đong bát mồ hôi đổi cháo không… </em>
<em>Bát cháo đồng chiêm cơ cực ơi
Nuốt vào cay đắng nuốt không trôi
Mồ hôi thì mặn nước mắt chát
Đeo đẳng đời cha từng giọt rơi"</em>
(hết trích)
Thông thường, khi ta nhắc lại ký ức tuổi thơ với mẹ cha
áo vá, đói cơm, nuôi ta khôn lớn bằng rau cháo dễ làm người
khác cảm động. Sự cảm động do câu chuyện kể là một
việc; nhưng sự cảm động ấy lại được lồng vào thơ, thì
thơ có hay không, có đúng là thơ không, lại là việc khác,
vấn đề khác. Hai khổ thơ thất ngôn viết theo kiểu truyền
thống (bốn câu ba vần) trên phải nói chỉ là những câu nói
diễn nôm có vần, chưa thể gọi là thơ được; vì nó được
viết rất dễ dãi, rất lười, cốt gieo vần cho êm tai thôi mà
không có hình ảnh, hình tượng độc đáo, không có ý tưởng
sâu xa, thiếu một vài câu tài hoa làm cho cả khổ có thể
được gọi là thơ. Ví như khi ta viết về mẹ mình bằng
những câu nói có vần này chẳng hạn:
<em>
"Cứ ngỡ mẹ đi gặt lúa vàng
Người tìm rau má mót khoai lang
Người đi móc đất làm ông táo
Bếp lạnh người run thắp nén nhang </em>
<em> Cơm cháo ngày ba tháng tám ơi
Cháo toàn rau má cục mùng tơi
Mồ hôi mẹ trút không cần tắm
Rét run cầm cập sống cầm hơi"</em>
Tám câu tấu có vần này do chúng tôi phóng tác trực tiếp theo
kiểu tám câu được gọi là thơ trên của TGT. Thấy người
mẹ trong "thơ tôi" còn khổ hơn người cha của thơ TGT.
Người cha trong thơ TGT còn có cháo trắng để ăn, còn có vôi
cát để xây nhà, nghĩa là còn giầu hơn người mẹ chỉ ăn
toàn cháo rau má nấu lẫn cục mồng tơi của "thơ tôi".
Đọc lên nghe cảm động như ai;nhưng nó không phải là thơ,
thưa ông NSĐ!
Đầu tháng 9-2011, khi bài ca ngợi thơ TGT của nhà thơ VQP in
trên báo Văn Nghệ, chúng tôi đã nhờ hai người bạn thân
ngoài Hà Nội đến các hiệu sách thủ đô tìm mua giúp tập
thơ "Lời nguyện cầu trước lửa" của TGT;nhưng các bạn
không tìm ra. Tại Sài Gòn, chúng tôi và nhà thơ NTS cũng đi
lùng sục khắp các hiệu sách, tinh không thấy có tập thơ này
của TGT. Tập thơ của TGT chỉ in có 1000 cuốn, hầu như chỉ
để tặng là chính. May nhờ một người quen, hiện là một quan
chức của thành phố Hồ Nội, được tác giả TGT kính tặng
tập thơ "Lời nguyện cầu trước lửa", bèn gửi phát nhanh
vào Sài Gòn, chúng tôi mới có tập thơ này để phê bình. Thế
mà ông NSĐ dám viết: ""Nhớ cha" là một bài thơ hay đã
làm xúc động rất nhiều bạn đọc không chỉ ở nông thôn".
Là một người có học vị tiến sĩ, ông NSĐ không thể nói
liều như vậy được; khi ông chưa điều tra xã hội học, thì
sao biết có bao nhiêu người đã đọc bài thơ "Nhớ cha",
đọc ở nguồn nào, bao nhiêu người xúc động, bao nhiêu
người khen, bao nhiêu người chê ? Sao bỗng dưng ông dám kết
luận theo kiểu bốc phét quá hoang đường như thế?
Ông NSĐ còn trích khá nhiều thơ, loại thơ phản cổ điển,
tức thơ không vần của TGT ra khen, ra bình loạn xôm trò, tung
hứng còn hơn lân thấy pháo. Ông tứng tẩy bút, khen loại thơ
viết linh tinh, lảm nhảm, xuống dòng liên tục, chẳng có câu
nào thơ, để rồi bình rất chi là bốc phét, hoắng, nghĩa là
bình cũng linh tinh nốt, đại loại: <em>"…Con người Thái mang
một bản thể tình yêu"…" Thơ tình yêu của Thái vì thế
rất ẩn, rất sâu và rất thực. Và cũng rất dữ dội. Thơ anh
vùng dậy quyền sống, quyền được yêu"</em> (hết trích).
Chính ra ông NSĐ cần phải viết thêm mấy câu sau mới đầy
đủ bản chất con người TGT: <em>"Thái cần phải vùng lên
để hét vang trời lời căm thù bọn yêu nước biểu tình
chống người anh em nước lạ, để vu cáo chúng tới tận cùng
là bọn xấu xa, bọn phản động, để bắt hết bọn yêu
nước biểu tình kia Thái mới yên vui làm thơ bằng tiếng
nước lạ, làm dáng giả điên giả dại thành ông Bùi Giáng
thứ hai mới đích thực nghệ sĩ."</em>
Chúng tôi xin dẫn chứng một lời bình kỳ lạ của NSĐ và
đoạn thơ kỳ quái của TGT: "Sống thật, sống hết mình như
thế nào? Trần Gia Thái có giải pháp: anh đã muốn lựa chọn
làm một người điên để được sống thật, để không ai
nhảy sổ vào cuộc sống của mình:
<em>"Tôi thấy mình thông minh
Tôi thấy mình dũng cảm
Tôi thấy mình đáng yêu hơn
Đấy là lần duy nhất đúng
Tôi mong là một người điên
Người điên không phải đề phòng
Quyền yêu, quyền giận, quyền buồn
Không bị người đời thô bỉ
Nhảy sổ vào cuộc sống riêng"</em>
(hết trích)
Thưa ông nhà thơ TGT và ông bình thơ NSĐ: các ông sướng lắm
do quen sống giả dối nhiều rồi nên mới thích biến thành
người điên để được sống thật phải không ? Thưa, người
điên là người đã đánh mất lí trí, tức không còn ý thức
được mình và cuộc đời. Một người không còn lí trí, không
còn ý thức, phỏng có thể biết đâu là chân giả mà các ông
dám cho cứ điên mới sống thật. Còn 99 % dân ta đang sống
tỉnh như ngóe trên thiên đường xã hội chủ nghĩa chẳng lẽ
toàn sống giả trá hay sao?
Chúng tôi xin mô phỏng những lời nói tầm thường được
mạo nhận là thơ của TGT mà than rằng:
<em> "Tôi thấy mình nửa điên nửa dại
Tôi thấy mình đớn hèn
Tôi thấy mình đáng ghét
Đấy là lần sai bét
Tôi mong tỉnh như quạ
Để làm giám đốc truyền hình
Trả nợ cho một trăm ông đã ca ngợi thơ tôi
Làm cho mỗi ông một bộ phim về đời văn thơ của họ
Chiếu hoành tráng trên truyền hình
Như thế tôi mới không thành kẻ lường gạt
Các ông cứ thoải mái bốc thơm thơ tôi nhé
Không thiệt đâu hỡi người anh em" </em>
Nhân chuyện ông NSĐ bốc thơm thơ, bình tán nhảm thơ ông TGT
trên tờ "An ninh thế giới cuối tháng", chúng tôi ngậm ngùi
nhớ đến cả một nền phê bình xu phụ của văn học Việt Nam
trong mấy chục năm qua. Có rất nhiều ông GS.TS. làm luận án TS
bằng phương pháp Hàn Tín xin cơm là bốc thơm thơ mấy ông
lớn. Có rất nhiều ông bất tài, chỉ có tài nịnh thơ cấp
trên, biến thứ thơ báo tường cũng chê là dở thành thơ thiên
tài để nhận được chức tước, nhà cửa, bổng lộc.
Một ông mới làm chức bật mã ôn (chữ của nhà thơ Trần
Trương) là vụ trưởng vụ báo chí mà mỗi tết đã có hàng
trăm tờ báo phải in thơ tết cho ông. Nhuận bút trả ông bao
giờ cũng là nhuận bút đặc biệt, gấp mười kẻ cùng đăng
thơ với ông trên chính báo ấy. Báo nào tết đến không gọi
điện thoại đến xin thơ ông: "Em là tổng biên tập báo…,
kính xin anh một bài thơ in số tết". Ông "bật mã ôn" bèn
làm cao: hồi này tớ bận lắm, mấy tờ báo vượt rào, in
nhiều bài có vấn đề, nên còn phải kiểm tra, nếu thấy
nặng có thể cho đình bản tờ ấy tờ nọ…". Báo nào không
xin thơ ông, trả nhuận bút ông bèo là ông liền a lô xuống mà
rằng: báo các cậu hồi này có vẻ trật định hướng rồi
đó, nhiều bái báo có vấn đề, các cậu buông lỏng dây
cương để cho mấy tay có vấn đề viết toàn bài có vấn đề
…Tôi định báo cáo lên trên nhưng còn chờ xem các cậu có
thành ý không?...Thế là quà cáp,là phong bì dồn đến nhà ông
như nước lụt…Nay ông "bật mã ôn" này về hưu, chẳng ma
nào thèm đăng thơ tết cho ông nữa, thứ thơ thuộc trường
phái nước ốc…mà khi còn tại chức, ông đã làm ngập lụt
hàng trăm tờ báo tết.
Người ta mượn văn học, mượn chuyện in ấn, xét giải, xét
kết nạp hội viên, làm chân dung nhà văn nhà thơ nhà phê bình
trên truyền hình để làm công cụ, làm hàng hóa trao đổi, móc
ngoặc, rất là tồi tệ; nên văn học không còn mang tính mục
đích nữa. Rất nhiều nhà thơ trường phái nước ốc chạy
tiền, đã được truyền hình phát chương trình giới thiệu
thơ trên đài truyền hình quốc gia dài tứ 40 phút đến một
tiếng…
Cách đây mười mấy năm có một đại gai từ Cà Mau tên là
Hùng Tấn (bút hiệu Hùng Anh) là giám đốc Công ty dược Cà Mau
tập tẹ làm thơ con cóc. Trong một lần lên Sài Gòn đại gia
Hùng Anh gặp được ông Hữu Thỉnh. Thế là, thi sĩ trường
phái con cóc Hùng Anh bèn được kết nạp đặc cách vào Hội
nhà văn Việt Nam một cách không thể nào hiểu nổi. Cũng lúc
đó Đài truyền hình Việt Nam VT3 phát một chương trình ca
ngợi thơ nước ốc của đại gia Hùng Anh suốt cả tiếng
đồng hồ. Ba tháng sau, Hùng Anh bị bắt vì ăn cắp công quỹ
gần trăm tỉ đồng, phải đi tù mấy chục năm. Nghe đồn khi
bị bắt, Hùng Anh khai dùng tiền ăn cắp để bôi trơn cho sự
nổi tiếng làm thơ của mình hòm hòm cũng bạc tỉ…
Cũng cách đây hơn chục năm, tờ "Người Hà Nội" tổ
chức thi thơ mà người được giải thưởng phần lớn là các
đại gia: giám đốc hoặc tổng giám đốc. Trong số người
được giải thơ ấy có một ông thứ trưởng bộ nông
nghiệp… Ông thứ trưởng này cũng trường thơ con cóc, đã
bỏ ra bạc tỉ để hội thảo thơ mình, thuê hàng mấy chục
nhà văn nhà thơ nổi tiếng viết bài ca ngợi thơ con cóc của
ông, lại tổ chức hội thảo linh đình, còn hơn Nguyễn Du vừa
sống lại. Đùng một cái ông bị mất chức vì làm thất thoát
công qũy nhiều tỉ đồng…
Chúng tôi có thể còn kể ra đây hàng chục thí dụ về bọn
buôn thơ, buôn văn, dùng văn học làm phương tiện để trục
lợi; hẹn bạn đọc trong một dịp khác. Những động cơ phi
văn học hầu như đang điều hành guồng máy nền văn học
quốc doanh. Đấy là một tai họa cho đất nước: văn học chân
chính đang bị xua đuổi khỏi đời sống xã hội, nếu còn
những người làm thơ như ông TGT, ông Hùng Anh và còn người
bình thơ như ông NSĐ.,.
Sài Gòn ngày 01-10-2011
<strong>Trần Mạnh Hảo</strong>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10113), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét