chính quyền, không xuất phát từ nhu cầu đảm bảo quyền công
dân để nghiên cứu, xây dựng và áp dụng, thực thi, thì luật
biểu tình vẫn có nguy cơ trở thành luật… cấm biểu tình!
</strong></em>
<center><img src="http://danluan.org/files/u1/sub02/dinhcong.jpg" width="600"
height="250" alt="dinhcong.jpg" /></center>
<center><em>Công nhân công ty Theodore Alexander đình công và tràn ra
đường. Ảnh: KC (SGTT).</em></center>
Gần đây dư luận trong và ngoài nước hết sức quan tâm đến
việc Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng giao cho Bộ Công an dự thảo
Luật biểu tình. Có thể đây là cơ hội đầu tiên cho một
quyền cơ bản của công dân được luật hóa sau sáu mươi sáu
năm được trịnh trọng ghi trong Hiến pháp. Không thể không
liên hệ động thái này của Thủ tướng với những gì diễn
ra ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh trong những ngày tháng
7, tháng 8 vừa qua. Rõ ràng đã chín muồi, nếu không nói là
đã muộn cho sự ra đời của bộ luật hết sức quan trọng
này. Nhưng, muộn còn hơn không, quyền công dân và nhu cầu
quản lý của nhà nước đều trông đợi và kỳ vọng vào
luật này. Thế nhưng, nội dung luật biểu tình như thế nào
để vừa đảm bảo thực thi quyền dân chủ của dân, vừa
đảm bảo yêu cầu quản lý của nhà nước thì luôn là câu
hỏi khó cho tất cả các quốc gia. Trong lúc việc xây dựng
luật thậm chí còn chưa được khởi động, thì mọi bình
luận thực ra cũng chưa có căn cứ. Tuy nhiên, nếu nhìn vào
những gì đã xẩy ra với các quy định pháp luật về đình
công chúng ta cũng có thể dự báo, dự đoán về số phận
luật biểu tình, nếu cách tiếp cận để xây dựng và thực
thi luật không có gì thay đổi.
Đứng từ góc độ quyền công dân, thì biểu tình và kể cả
đình công là những quyền cơ bản của công dân. Còn nếu
đứng về góc độ quản lý xã hội thì biểu tình, đình công
và một số dạng phản ứng tập thể khác là xung đột xã
hội. Trong lúc đó, theo lý thuyết xung đột, thì xung đột tồn
tại khắp mọi nơi, ở mọi mức độ, có nhiều hình thức
khác nhau. Và, điều quan trọng là chỉ có thừa nhận sự tồn
tại khách quan của xung đột thì mới quản lý và xử lý
được xung đột. Tất cả các nước dân chủ pháp quyền trên
thế giới đều coi xung đột xã hội là tồn tại tất yếu,
thế nhưng nhà nước dù ở chế độ chính trị nào cũng có nhu
cầu phải giữ ổn định cho xã hội. Nếu nhà nước độc tài
tìm cách đàn áp, thủ tiêu xung đột để giữ ổn định, thì
ngược lại các nhà nước dân chủ pháp quyền lại tìm cách
thể chế hoá xung đột, nghĩa là đưa xung đột vào khuôn khổ
các quy định của pháp luật để quản lý. Từ đó biến xung
đột từ chỗ là các hoạt động vô chính phủ, trái luật,
trở thành những hoạt động mà nhà nước có thể quản lý
được bằng pháp luật.
Những quy định về đình công trong luật lao động, luật công
đoàn và việc xây dựng luật biểu tình hiện nay là những cố
gắng của nhà nước ta theo hướng thể chế hoá xung đột.
Trên thực tế dù quy trình làm luật như thế nào thì nhà
nước vẫn giữ quyền chủ động trong xây dựng luật. Điều
đó cũng có nghĩa luôn có nguy cơ luật về xung đột thường
đặt mục tiêu quản lý xã hội lên trước, lên cao hơn mục
tiêu đảm bảo quyền công dân. Mức độ cân bằng, hài hòa
giữa hai mục tiêu này phụ thuộc vào trình độ phát triển
về dân chủ, pháp quyền của mỗi quốc gia.
Đã có những thống kê chính thức và không chính thức về con
số các cuộc đình công từ năm 1995 đến nay. Theo đó, đã có
trên dưới 2800 cuộc đình công nếu theo các con số công bố
chính thức. Nhưng, một số nhà nghiên cứu lại đưa ra con số
lớn hơn, đó là 5400 cuộc, tính trung bình một ngày có 1,1
cuộc đình công. Tuy nhiên, có một kết luận mà người ta dễ
thống nhất với nhau, đó là tuyệt đại bộ phận các cuộc
đình công ở nước ta từ năm 1995 đến nay đều không do tổ
chức công đoàn đứng ra tổ chức và đều không đảm bảo
nội dung và trình tự theo quy định của pháp luật. Điều đó
cũng có nghĩa là tất cả các cuộc đình công đã xẩy ra đều
không phù hợp pháp luật, nếu không nói là trái luật. Hàng
nghìn cuộc đình công đã là một vấn đề, nhưng tất cả
hàng nghìn cuộc đình công đó đều vi phạm pháp luật, lại
là một vấn đề nghiêm trọng hơn. Bản thân các vụ đình
công có vấn đề, hay pháp luật về đình công có vấn đề,
đã đặt chúng ra ngoài vòng pháp luật? Đây thực sự đang là
vấn đề khoa học pháp lý hết sức nghiêm túc và nghiêm
trọng, mà các nhà nghiên cứu, các nhà hoạt động công đoàn
và các nhà quản lý đang không ngớt tranh luận. Gần đây trong
quá trình bàn thảo để bổ sung sửa đổi luật lao động,
vấn đề đình công và các quy định pháp luật về đình công
một lần nữa lại được tranh luận sôi nổi. Qua những thông
tin đã được nêu trên báo chí có thể thấy các nhà nghiên
cứu và quản lý đã chỉ ra những nguyên nhân dẫn đến tất
cả các cuộc đình công đều không hợp pháp là vì:
<em><strong>1/ Quy định về quy trình, thủ tục đình công quá
nhiêu khê.</strong></em> Trên lý thuyết, muốn đình công hợp
pháp thì trước khi đình công phải qua khâu hòa giải. Tuy
nhiên, hiện nay chưa một cuộc đình công nào thành công trong
quá trình hòa giải, bởi hội đồng hòa giải cơ sở lại là
đại diện của người sử dụng lao động. Sau khâu hòa giải
này mới thực hiện các thủ tục của quy trình đình công. Theo
quy định tại Điều 173 khoản 2 Bộ luật Lao động và Điều
81, 82 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động
(1996), quá trình chuẩn bị đình công được tiến hành thông
qua các bước cơ bản sau đây: i) Khởi xướng đình công
(người khởi xướng có thể là Ban chấp hành công đoàn, hoặc
1/3 số người lao động trong tập thể của doanh nghiệp, hoặc
quá nửa số người lao động trong một bộ phận cơ cấu của
doanh nghiệp đề nghị). ii) Tổ chức lấy ý kiến của tập
thể lao động để xác định số người tán thành đình công
bằng cách bỏ phiếu kín hoặc lấy chữ ký (nếu được quá
nửa tập thể lao động tán thành đình công thì những người
lao động mới được đình công). iii) Trao bản yêu cầu cho
người sử dụng lao động, gửi bản thông báo cho cơ quan lao
động cấp tỉnh và liên đoàn lao động cấp tỉnh chậm nhất
là 3 ngày trước ngày dự kiến đình công. Cũng vì quy định
về thủ tục như vậy nên 100% các cuộc đình công đã xảy ra
đều vi phạm quy định này. Điều này cho thấy chỉ riêng các
quy định hiện hành về thủ tục đình công đã không khả thi.
<em><strong>2/ Tổ chức công đoàn đứng ngoài cuộc.</strong></em>
Theo quy định pháp luật đình công phải do BCH công đoàn cơ
sở hoặc do BCH công đoàn lâm thời tổ chức và lãnh đạo.
Đối với doanh nghiệp chưa có BCH công đoàn cơ sở thì việc
tổ chức lãnh đạo đình công phải do đại diện được tập
thể lao động cử và việc cử này đã được thông báo với
công đoàn cấp trên.
Trên thực tế tổ chức công đoàn cơ sở hiện nay trong các
doanh nghiệp dân doanh, liên doanh phần lớn đều là người của
giới chủ, ăn lương của chủ, vì vậy dễ hiểu là họ không
mặn mà với đình công. Ở các doanh nghiệp nhà nước, hoặc
chuyển đổi từ doanh nghiệp nhà nước tổ chức công đoàn
hầu như vẫn hoạt động theo lối cũ, chủ yếu là "cờ đèn
kèn trống", tổ chức thăm ốm, du lịch bằng tiền
của…doanh ngiệp, do giám đốc "cho". Thậm chí nhiều nơi
chủ tịch công đoàn còn do phó giám đốc doanh nghiệp "kiêm
nhiệm". Ở những nơi này nói chuyện công đoàn đứng ra tổ
chức đình công khác gì kể chuyện tiếu lâm. Tóm lại, một
khi lợi ích của thủ lĩnh công đoàn và lợi ích người lao
động không đồng quy, thì việc buộc họ vượt qua một rừng
thủ tục để tổ chức đình công chỉ là ảo tưởng.
<em><strong>3/ Ngoài hai nguyên nhân chính trên đây, theo tôi còn
có nguyên nhân về nhận thức và tâm lý.</strong></em> Theo thói
quen xưa nay chúng ta vẫn hay nhìn các phản ứng tập thể dưới
góc nhìn đạo lý. Theo đó, dưới chế độ cũ đình công,
biểu tình được coi như là phản ứng chính đáng. Nhưng dưới
"chế độ mới", đình công nói riêng, xung đột nói chung
được nhìn như hành vi quá khích, "lệch chuẩn", "xa lạ
với bản chất chế độ" vốn được coi là "phi xung
đột". Mặc dù đình công đã được luật hóa, nhưng hầu
như trong tâm lý từ thủ lĩnh công đoàn cho đến người lao
động cũng chỉ coi đình công như là thứ gươm thiêng, chỉ
thờ, chứ không sử dụng đến, hoặc chỉ cùng bất đắc dĩ
mới rút gươm ra khỏi vỏ.
Rõ ràng những quy định không thực tế, quá nhiêu khê, cùng
với những nguyên nhân khác về lợi ích, về nhận thức vô
hình chung đã vô hiệu hóa, đã đặt gần như 100% các cuộc
đình công ra ngoài vòng pháp luật. Các quy định pháp luật về
đình công những tưởng là công cụ để thực thi quyền công
dân, quyền của người lao động, vô hình chung lại trở thành
một cái bẫy để đặt người đình công trước nguy cơ vi
phạm pháp luật.
<center><img src="http://danluan.org/files/u1/sub02/bieutinh2.jpg"
width="600" height="450" alt="bieutinh2.jpg" /></center>
<center><em>Biểu tình tại Hà Nội phản đối Trung Quốc gây
hấn, ngày 14/8/2011 (Ảnh: CTV của Ba Sàm)</em></center>
Luật biểu tình hiện nay mới được khởi động để xây
dựng, tuy nhiên điều chỉnh hành vi biểu tình (vẫn thường
được gọi là "tụ tập đông người") thì lâu nay chính
quyền vẫn sử dụng Nghị định 38/2005/CP ngày 18-3-2005 của
Chính phủ về việc quy định một số biện pháp bảo vệ
trật tự công cộng như một công cụ chủ yếu. Theo đó,
"Việc tụ tập đông người tại nơi công cộng phải đăng
ký với UBND có thẩm quyền trước 7 ngày và phải thực hiện
đúng nội dung đăng ký. Bản đăng ký phải có nội dung cơ
bản: nội dung, mục đích của việc tập trung đông người,
địa điểm tập trung, đường đi, sơ đồ lộ trình sẽ đi
qua, số người dự kiến tham gia, phương tiện mang theo, nội
dung biểu ngữ, khẩu hiệu nếu có. Sau 7 ngày kể từ khi nhận
được bản đăng ký, UBND cùng cấp có thẩm quyền và có trách
nhiệm xem xét giải quyết việc đăng ký tập trung đông
người. Nghị định 38/2005/CP cũng quy định: Chủ tịch UBND
cấp cho phép và cấp trên trực tiếp có quyền đình chỉ hoặc
hủy bỏ việc tập trung đông người khi xét thấy các hoạt
động đó gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự công
cộng hoặc vi phạm nội dung đã cho phép. Cũng theo Nghị định
38/2005/CP, khi tập trung đông người mà xảy ra tình trạng gây
ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự công cộng hoặc vi
phạm nội dung cho phép tùy theo tình hình cụ thể cơ quan chức
năng có trách nhiệm thực hiện các biện pháp sau để ổn
định tình hình, bảo đảm trật tự và xử lý người vi
phạm: thuyết phục, yêu cầu mọi người chấp hành nghiêm
chỉnh các quy định của pháp luật về đảm bảo trật tự
công cộng và chấm dứt ngay hành vi vi phạm, cưỡng chế
người có hành vi vi phạm rời khỏi địa điểm tập trung
đông người trái pháp luật, sử dụng công cụ hỗ trợ và
các công cụ, phương tiện khác để đảm bảo trật tự công
cộng." (Trích An ninh Thủ đô "Cần thể hiện lòng yêu
nước đúng cách")
Về tính hợp hiến, hợp pháp của văn bản pháp quy này nhiều
người đã và đang bàn luận. Thực ra, nếu săm soi chữ nghĩa
thì Nghị định 38/2005/CP cũng không phải là không tiến bộ
như một số người nói. Vấn đề chủ yếu nằm ở cách hiểu
và vận dụng. Tôi chỉ muốn đặt ra một câu hỏi: Từ sau khi
có Nghị định 38/2005/CP đã có bao nhiêu trường hợp đăng ký
với chính quyền để "tụ tập đông người"? Trong số đó
bao nhiêu phần trăm được chấp nhận? Nếu từ trước đến
nay chưa có ai đăng ký "tụ tập đông người" là lỗi của
họ, hoặc đơn giản là họ không biết có quy định này. Nhưng
câu hỏi chính đặt ra ở đây là: liệu khi có ai đó "đăng
ký tụ tập đông người" thì chính quyền có "cho phép"
không? Với cách hiểu và "vận dụng" pháp luật như hiện
nay có lẽ không khó để tìm ra câu trả lời.
Như vậy, Nghị định 38 rút cục cũng mới chỉ là công cụ cho
chính quyền "quản lý" (ngăn cấm, giải tán, xử lý…)
"tụ tập đông người", chứ chưa thực hiện được chức
năng làm hành lang pháp lý cho dân thực hiện một quyền dân
chủ cơ bản. Điều này cũng tương tự như những quy định
về đình công đã nói ở trên. Rõ ràng từ thực tế thực
hiện các quy định về đình công, từ thực tế "vận
dụng" Nghị định 38/2005/CP của chính quyền những năm qua,
có cơ sở để lo ngại cho luật biểu tình trong tương lai.
Nếu chỉ quan tâm đến nhu cầu quản lý xã hội của chính
quyền, không xuất phát từ nhu cầu đảm bảo quyền công dân
để nghiên cứu, xây dựng và áp dụng, thực thi, thì luật
biểu tình vẫn có nguy cơ trở thành luật…cấm biểu tình!
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10225), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét