Đấy là câu nói như thốt lên của những người đã đến
Mỹ. Chuyện người Mỹ không khóa cửa là chuyện xưa lắm
rồi. Nhưng tôi vẫn muốn nói lại. Bởi câu chuyện người Mỹ
không khóa cửa chứa đựng bao điều suy ngẫm khi tôi phải
chứng kiến những gì ngược lại ở Việt Nam.
Ngày đầu tiên đến Mỹ, chúng tôi ở tạm trong ngôi nhà của
một gia đình Mỹ đang đi nghỉ cuối tuần. Một người bạn
của tôi lần đâu đến Mỹ đã không thể hiểu vì sao một
ngôi nhà đẹp như thế, nhiều đồ đạc như thế mà không
khóa cửa. Tôi đã giải thích nhưng người bạn ấy vẫn băn
khoăn mãi đến gần hết chuyến đi. Trong cái đêm đầu tiên
ấy, khi người bạn đi ngủ bèn mang theo cả chiếc túi sách
đựng hộ chiếu và một ít tiền lên giường vì sợ đang đêm
kẻ trộm mò vào nhà ăn cắp. Tôi hiểu tâm trạng ấy. Nỗi ám
ảnh về những chuyện mất mát ở khách sạn hay trong chính nhà
mình đã theo đuổi bạn tôi không rời.
Trong những ngày cuối cùng ở Mỹ, một người bạn nhờ con
trai tôi mua giúp một cái ipad2 qua mạng. Một chiều đi chơi
về, tôi thấy chiếc ipad2 được đóng gói cẩn thận để trên
bậc cầu thang trước cửa nhà sát ngay vỉa hè khu phố. Cho dù
đã bắt đầu hiểu một phần nào đó nước Mỹ nhưng bạn
tôi vẫn rất bị "sốc". Chiếc Ipad2 được đóng gói để một
nơi rất dễ nhìn thấy và chỉ cách lối đi bộ một hai bước
chân mà thôi. Đấy là một khu phố vắng vẻ gần như nhà nào
biết nhà ấy. Nếu ai đó muốn lấy cái ipad2 kia thì chẳng khó
khăn gì, chỉ cần bước ba bước và nhặt lên. Tất cả quá
dễ dàng và an toàn. Nhưng không ai lấy chiếc ipad2 đó. Không ai
lấy bất kỳ những gì mà những người vận chuyển hàng hóa
để trước cửa nhà của khách hàng. Người già đi qua không
lấy. Người trẻ đi qua không lấy. Những người làm công
việc vệ sinh môi trường đi qua cũng không lấy. Và có lẽ
những người vô gia cư đi qua cũng không lấy.
Lối sống ấy không phụ thuộc nhiều vào hoàn cảnh sống
nghèo khó hay thiếu thốn...Đó là lối sống của văn hóa,
luật pháp và lòng tự trọng. Đương nhiên không phải tất cả
những người Mỹ sống như vậy. Nhưng cách sống ấy là cách
sống của đại đa số người Mỹ.
Xin đừng nghĩ là nước Mỹ giàu có nên chẳng ai muốn ăn
cắp. Người Mỹ là người tiêu tiền một cách kỹ lưỡng và
có kế hoạch nhất. Thực tế, người Mỹ vào siêu thị sẽ
đứng khá lâu trước một mặt hàng giá 2 đô 99 xu và một
mặt hàng giá 3 đô 10 xu. Khi đi ăn với bạn, họ trả không
thừa một xu với số tiền họ phải trả. Mà khi đó, một cái
ipad2 giá ở Mỹ khoảng 1.200 đô la.
Chúng ta từng đọc trên báo Việt Nam viết về những làn sóng
khổng lồ người Mỹ ùa đến các siêu thị trong những ngày
giảm giá và tai nạn chết người đã xẩy ra khi những khách
hàng chen nhau vào siêu thị để mua hàng giảm giá. Một đô la
có giá trị rất nhỏ với mức lương tháng trung bình của
người Mỹ là hàng ngàn đô la. Nhưng tôi đã quan sát trong
nhiều năm khi ở Mỹ cách tiêu một đô la của người Mỹ.
Nhiều lúc, tôi có cảm giác họ đang tiêu những đồng một
đô la như tiêu những đồng tiền cuối cùng của đời họ.
Nói vậy để thấy họ quý từng đồng đô la như thế nào.
Ông cha ta có câu <em>"đói cho sạch, rách cho thơm"</em>. Những
tưởng đó là lối sống của người Việt Nam ngày nay. Nhưng
câu nói của ông cha chúng ta đang bị vấy bẩn và làm lu mờ.
Trong chuyến đi này, khi quá cảnh ở sân bay Narita, Tokyo, tôi
đã phải mở cái thùng giấy của mình cho an ninh cửa khẩu
Nhật khi họ soi thấy có một số bật lửa ga trong đó. Sau khi
kiểm tra xong, họ đã tự tay dán băng dinh chiếc thùng giấy
của tôi một cách cẩn thận như chính họ đang dán chiếc
thùng của họ vậy.
<center><img src="http://danluan.org/files/u23/DANLUAN0100080.jpg"
width="453" height="341" alt="DANLUAN0100080.jpg" /></center>
<em><center>Thành phố Boston - Mỹ</center></em>
Thế nhưng, khi về đến Hà Nội, chiếc thùng giấy của tôi
đã bị rạch và một số thứ trong thùng giấy đã biến mất.
Cái vali có khóa ngầm cũng bị đập vỡ. Chiếc khóa kiểu như
vậy không thể bị vỡ một cách vô tình như thế. Tôi không
có chứng cứ để nói rằng những ai đó ở sân bay Nội Bài
đã rạch thùng, đập khóa vali và ăn cắp đồ của tôi. Nhưng
tôi tin thùng hàng của tôi đã bị rạch và khóa vali của tôi
bị đập ở đó. Tôi không bao giờ tin những nhân viên làm
việc ở sân bay Narita, Tokyo đã làm cái việc xấu xa đó.
Bởi ngay ở sân bay Narita, tôi đã chứng kiến nhân cách của
người Nhật ngay trong chính thời gian mà người Nhật vừa
trải qua đại thảm họa sóng thần. Tôi đã viết câu chuyện
về nhân cách Nhật thông qua một người hầu bàn ở câu
chuyện trước. Những thứ tôi mất tính ra không phải là một
món tiền lớn. Nhưng hành động ăn cắp đã làm tôi nổi giận
nhiều ngày. Mà không chỉ là tôi, không ít hàng khách Việt Nam
và báo chí đã lên tiếng về những điều xấu xa tương tự
mà họ là nạn nhân.
Đời sống của con người Việt Nam đã khác trước rất nhiều
so với 10 năm trước và quá nhiều so với những năm tháng ngèo
đói trước kia. Nhưng những hành động tham nhũng, tham ô, ăn
cắp, lừa dối... của người Việt Nam hình như mỗi ngày một
gia tăng. Mấy ngày trước, chúng tôi đi du lịch ở Nha Trang.
Người hướng dẫn viên mỗi khi lên xe lại nhắc chúng tôi hãy
cảnh giác cao độ nếu không muốn bị móc túi, nếu không
muốn mua phải hàng giả. Anh cảnh báo chúng tôi rằng ngay cả
mặt hàng yến sào đắt như vàng cũng dễ dàng bị làm giả.
Đời sống kinh tế của đất nước được cải thiện rất
nhiều và với một tốc độ khá nhanh. Nhưng lòng tự trọng và
lối sống văn hóa thì những người có quan tâm đều nhận
thấy nó bị đánh mất đi nhanh hơn và lan truyền rộng hơn sự
phát triển kinh tế nhiều lần. Nếu cứ đà này thì chỉ mươi
năm nữa, những người yếu bóng vía ra đường sẽ chỉ thấy
nhan nhản những kẻ ăn cắp và bọn lừa đảo.
Tại sao những năm tháng chiến tranh đầy thiếu thốn và hy sinh
con người Việt Nam lại sống với lòng tự trọng cao như vậy
mà bây giờ giàu có hơn thì lòng tự trọng ấy lại bị hoen
ố quá nhiều? Tôi biết rằng câu hỏi của tôi quá ngây thơ
nhưng tôi cứ phải hỏi. Mà đúng hơn đó không phải là một
câu hỏi mà là một tiếng kêu đau đớn và lo sợ. Và những
điều làm cho chúng ta đau đớn và lo sợ sinh ra từ nền giáo
dục của chúng ta. Nền giáo dục ở đây xin đừng hiểu chỉ
là nhà trường mà là cách quản lý và điều hành xã hội.
Không có sự thật nào ngoài sự thật này.
Lần đầu tiên đến Mỹ cách đây 19 năm, tôi thực sự ngạc
nhiên vì những ngôi nhà ở Mỹ không đóng khóa cửa. Trong mỗi
ngôi nhà của họ có biết bao thứ đắt tiền. Nhưng không mấy
ai lọt vào nhà người khác để lấy cắp. Có nhiều lý do.
Nhưng lý do cơ bản nhất là ý thức làm người của họ cùng
với sự trợ giúp cho ý thức sống ấy là luật pháp và cách
quản lý xã hội. Còn ở đất nước chúng ta, nhiều ngôi nhà
khóa ba tầng bảy lớp vần bị phá tan tành.
Khóa cửa nếu xét về mặt cơ học thì chỉ là hành động
diễn ra trong mấy phút. Nhưng để đi đến việc không cần
khóa cửa thì có lẽ người Việt Nam có ý thức về việc đó
cũng phải mất 100 năm nữa mới có thể làm được. Khi tôi
nói vậy, nhiều người thấy mệt mỏi rã rời vì nghĩ đến
chặng đường dài đến tận...100 năm. Nhưng cho dù có phải đi
đến 1000 năm thì chúng ta cũng phải đi chứ không còn cách nào
khác.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10140), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét