bất cứ bản Hiến pháp dân chủ nào. Lần sửa đổi Hiến
pháp sắp tới là cơ hội để chúng ta nhìn lại các quy định
của Hiến pháp hiện hành, cùng bàn thảo, đánh giá một cách
toàn diện và đưa ra phương án sửa đổi hợp lý.</em>
<em>Trên cơ sở xem xét cách quy định của Hiến pháp 1992 hiện
hành và quy định cụ thể của Hiến pháp một số nước trên
thế giới về vấn đề này, tác giả Nguyễn Minh Tuấn, NCS
Đại học Saarland, CHLB Đức, đưa ra quan điểm cá nhân và
những đề xuất nhằm hoàn thiện chế định này. Để rộng
đường dư luận, Bee.net.vn xin đăng tải bài viết.</em>
<h2>Quy định của phát luật được hiểu thế nào?</h2>
Nhiều quy định về quyền của công dân quy định tại Chương
V Hiến pháp 1992 thường kèm theo vế "theo quy định của pháp
luật", ví dụ như Điều 69: "Công dân có quyền tự do ngôn
luận, tự do báo chí; có quyền được thông tin; có quyền hội
họp, lập hội, biểu tình theo quy định của pháp luật";
Điều 57: "Công dân có quyền tự do kinh doanh theo quy định
của pháp luật"; Điều 68: "Công dân có quyền tự do đi
lại và cư trú ở trong nước, có quyền ra nước ngoài và từ
nước ngoài về nước theo quy định của pháp luật"...
Theo quy định của pháp luật được hiểu như thế nào? Phải
chăng "pháp luật" ở đây được hiểu là tất cả các văn
bản quy phạm pháp luật (Điều 2 Luật ban hành văn bản quy
phạm pháp luật 2008) từ Hiến pháp, luật, nghị quyết của
Quốc hội đến các văn bản quy phạm pháp luật của Hội
đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp? Hay pháp luật còn
có thể được hiểu rộng hơn nữa bao gồm cả những quy phạm
đạo đức, tập quán không trái với những văn bản quy phạm
pháp luật của nhà nước? Ở đâu, ở văn bản quy phạm pháp
luật nào giải thích và minh thị điều này?
Tìm trong tất cả các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành,
tôi không thấy ở bất cứ đâu giải thích rõ ràng điều này.
Không giải thích rõ có thể dẫn đến một cách hiểu và cách
làm hết sức nguy hiểm rằng: bất cứ một văn bản quy phạm
pháp luật nào hoặc một hành vi nào nhân danh công quyền cũng
có thể giới hạn quyền cơ bản của công dân đã được quy
định trong Hiến pháp. <span class="underlined-text">Nếu hiểu như
vậy, chế định các quyền cơ bản của công dân trong Hiến
pháp sẽ mất đi hoàn toàn ý nghĩa.</span>
<h2>Cách quy định ở Hiến pháp Đức, Mỹ</h2>
Điều 2 Luật cơ bản ở Đức quy định rõ: "Các quyền tự
do của công dân là bất khả xâm phạm. Những quyền này chỉ
bị giới hạn bởi luật (Gesetz)".
Hiến pháp Hợp chủng quốc Hoa kỳ ở Tu chính thứ 14 Khoản 1
cũng quy định rõ: "Không một bang nào có thể tước đoạt
sinh mệnh, tự do hoặc tài sản của một cá nhân mà không theo
luật (statue)."
Như vậy, không phải là "pháp luật", mà chỉ có "luật"
do Nghị viện hay Quốc hội ban hành mới được phép giới hạn
các quyền tự do của công dân và cũng phải theo những quy
trình thủ tục rất đặc biệt. Mục đích quy định như vậy
để khẳng định rằng chính những quyền cơ bản của công
dân là một công cụ để ràng buộc giới hạn quyền lực nhà
nước.
Ngoài ra để các quyền cơ bản thực sự là vũ khí, là công
cụ để người dân tự vệ chống lại sự xâm hại từ phía
nhà nước. Hiến pháp các nước còn quy định con đường để
người dân khởi kiện lại nhà nước (ở Đức là thuật ngữ
"Rechtsweg", ở Mỹ là thủ tục "Judicial Review") khi các
quyền công dân bị xâm hại.
Điều 19 Khoản 4 Câu 1 Luật cơ bản của Đức quy định:
"Bất cứ ai cho rằng quyền các quyền tự do cơ bản của
mình bị xâm hại, đều có quyền khởi kiện lại nhà
nước". Thẩm quyền giải quyết các khiếu kiện Hiến pháp
của công dân là Tòa án Hiến pháp liên bang, quy định cụ thể
tại Điều 93 Khoản 1 mục 4a Luật cơ bản.
<h2>Để Hiến pháp có linh hồn mới</h2>
Trở lại với vấn đề Hiến pháp Việt Nam, có một thực tế
hiện nay là nhiều người dân tỏ ra rất xa lạ với Hiến
pháp. Về vấn đề này tôi nghĩ cũng không nên vội chỉ trách
người dân, có trách là trách chính các cơ quan công quyền vì
ngay cả khi áp dụng pháp luật trong đời sống hàng ngày, thực
tế những cơ quan này có viện dẫn Hiến pháp đâu.
Các quyền tự do của công dân thực tế chính là linh hồn của
Hiến pháp. Sửa đổi Hiến pháp lần này là một cơ hội rất
tốt để chúng ta xem xét, cân nhắc đưa hai vấn đề sau vào
trong Hiến pháp:
(1). Chỉ có luật do Quốc hội ban hành mới được giới hạn
các quyền của công dân;
(2). Khi cho rằng các quyền tự do cơ bản của mình bị xâm
hại, công dân có quyền khởi kiện và được giải quyết bởi
một thiết chế Tài phán Hiến pháp độc lập.
Xây dựng nhà nước pháp quyền, một bản hiến pháp hướng
đến pháp quyền thì phải giới hạn quyền lực của nhà
nước và biến những quyền cơ bản của công dân trong Hiến
pháp trở thành vũ khí để người dân có thể tự vệ trước
bất cứ sự xâm phạm trái Hiến pháp nào của cơ quan công
quyền.
Chỉ cần sửa đổi, bổ sung hai điểm nhỏ đó thôi nhưng tôi
cho rằng đó sẽ thực sự là bước tiến rất dài của chúng
ta trong lịch sử lập hiến. Hiến pháp khi đó sẽ thực sự có
một diện mạo mới, có một linh hồn mới.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10156), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét