đầy ắp những tưởng tượng về Nam Bộ (đồng bằng sông
Cửu Long, miền Tây), với những cánh đồng bạt ngàn bát ngát
cò bay thẳng cánh, mênh mông sông nước, chằng chịt kinh rạch
với vô vàn tôm cá, trăn rắn, xanh ngút ngát những rừng tràm
rừng đước; với những con người Nam Bộ như Võ Tòng đả
hổ, những kẻ "kiến nghĩa bất vi vô dũng dã" hào phóng,
trọng nghĩa khinh tiền tài, ghét thói mạt, những trang võ
nghệ, những bậc tài tử… cải lương.
Sau này lớn khôn dần, lọc qua lớp màng tưởng tượng trẻ
thơ và hư cấu ấy, được "mục sở thị" và kiểm tra
lại, tôi thấy những cái ấy phần lớn là có thật. Lịch
sử, địa dư, cảnh quan đó tổng hợp thành không gian văn hoá
Nam Bộ, đẫm vào tính cách Nam Bộ mà khái quát có thể nói là
cái văn hoá mang theo từ thời "đi mở cõi" ở cấp độ quan
phương, cộng với kiếu cách sống của khối hợp cư giang hồ
tứ chiếng, kể cả người Hoa, người Khmer cùng những yếu
tố của đời sống tinh thần hình thành thích nghi với địa
dư sông nước, đồng bằng, những sự kiện, biến động lịch
sử suốt 3 thế kỷ.
Trong văn hoá ấy, yếu tố Việt vẫn là chủ đạo; trước
hết, đó là tiếng Việt. Có thể có những biến âm địa
phương, từ vựng địa phương dẫn đến sai chính tả do những
cái địa phương ấy, song cái nền qui chiếu giá trị ngôn ngữ
học của hệ thống tiếng Việt (chính tả, từ ngữ, ngữ
pháp) vẫn là chung cho tất cả các vùng người Kinh trong cả
nước, kể cả Nam bộ. Những giá trị tinh thần truyền thống
của dân tộc Việt vẫn được bảo tồn, dẫn dắt, điều
chỉnh đời sống hàng ngày của người Nam bộ.
Song bên cạnh đó vẫn rất nhiều cái khác, cái đặc thù. Cụ
Nguyễn Đình Chiểu đã mang cái chất thanh tao, mượt mà như
lụa của Huế vào Nam bộ để thành câu thơ rất thật thà
"Vật chàng xuống đó bẻ đi một giò", chẳng hạn. Các
vùng miền khác tôn trọng những đặc thù này, đôi khi với
thái độ xem đó như sự tồn tại nét erotic, ngồ ngộ trong
một vùng văn hoá. Lịch sử, qua nhiều chế độ chính trị -
triều Nguyễn, thực dân pháp, nhà nước VNDCCH, VNCH, CHXHCNVN
đều có những chính sách riêng cho Nam bộ. Sau 1975, ở Nam bộ
vẫn tồn tại đơn vị hành chính "ấp" và chưa tiến hành
hợp tác hoá nông nghiệp đại trà như ở miền Trung.
Tuy nhiên, sư kỳ cục của vài người Nam bộ cũng là do những
nét đặc thù này, khi họ tự hào về nó, cố bảo vệ nó, dù
nó vụng và sai (tức là bảo thủ). Ví như, dù ngôn ngữ chính
tả thống nhất, đặc biệt là trong văn bản nhà nước, cho
đến nay, người miền Nam vẫn phát âm và viết "hành
chánh", "tài chánh" thay cho "hành chính", "tài chính".
Dĩ nhiên, đây là hiện tượng bắt đầu từ biến âm địa
phương (bệnh/bịnh, lệnh/lịnh, đinh/đanh, mênh mông/minh
mông…), song với trường hợp chính/chánh thì đã ảnh hưởng
đến ngữ nghĩa vì trong tiếng Việt toàn dân, chánh (trong cặp
đối lập chánh/phó) khác với chính (trong cặp đối lập
chính/phụ) và từ tố Hán Việt "chính" (政)với nghĩa
"xử lý, làm cho ngay/ việc nhà nước).
Sự kỳ cục đó cũng biểu hiện trong sự chân thành, thật thà
đến lạ của vài người. Chẳng hạn, sau ngày Bác Hồ mất
(2/9/1969), chỉ ở Nam bộ người ta mới lập đền thờ; đầu
tiên là ở xã Lương Tâm (Cần Thơ), sau đó, nhất là sau 1975,
nhiều nơi lập đền. Chỗ đáng nói là ở những "đền",
Bác Hồ được thờ phụng, cúng kiến như một đối tượng
tâm linh, tín ngưỡng, linh thiêng hẳn hoi; mọi người thành tâm
tin rằng Bác là một vị thánh thần và đến đó như đến
một thiết chế tôn giáo cộng đồng.
Có dạo, vài năm sau đổi mới, báo chí có đưa tin việc một
nam diễn viên điện ảnh Hàn Quốc sang Sài Gòn để giao lưu
với khán giả Việt Nam. Buổi giao lưu, trời mưa, nhưng có rất
nhiều fan, là phụ nữ đã có chồng con, đã đến, đứng
dưới sàn sân khấu, hôn chân diễn viên và khóc. Tôi đoan
rằng đó là người Nam bộ; số này cũng rất mê tiểu thuyết
của bà Tùng Long.
Một vài người Nam bộ, thường biểu hiện thái độ không
vọng ngoại rất rõ ràng. Có dịp đi công tác nước ngoài với
họ, tôi thấy họ chẳng xem trọng sở tại gì cả, trừ giao
thông, an ninh. Trong khách sạn, người ta đi to nói lớn nhậu
nhẹt như ở nhà mình; các hành vi nghi thức với người sở
tại cũng thường bị bỏ qua.
Tuy nhiên, họ lại rất "mê tín" người Bắc; ở các đài
phát thanh, truyền hình, nhiều năm trước đây, đa số phát
thanh viên đều nói giọng Bắc. Từ thời rộ lên các dự án
kinh tế (đầu tư, xây dựng hạ tầng, khoa học công nghệ…),
kể cả những mô hình thí điểm cải cách kinh tế xã hội, Nam
bộ rất hút các "chuyên gia" từ miền Bắc vào. Xe ôtô
biển số 29, 30, 31 dập dìu khắp Nam bộ (chuyện này còn nhiều
nguyên nhân lịch sử, quản lý kinh tế khác).
Và gần đây, lại có hai việc kỳ cục xảy ra cùng trong một
thời gian ngắn, ở hai địa phương rất gần nhau. Việc thứ
nhất, một ông Phó ban trực Ban phòng chống tham nhũng Thành
phố Cần Thơ (tương đương Phó Giám đốc Sở) in chức danh
trên bì thiếp mời đám cưới con. In chức danh, học hàm, học
vị, quân hàm… trong trường hợp như vậy đã là ngố; ở
đây lại là in một chức danh ở một cơ quan nhạy cảm thì
hình như dụng ngố vi lợi.
Việc thứ hai, ông Phó công an huyện Giồng Riềng (Kiên Giang)
gởi công văn (loại thông báo) đến các cơ quan trong ngành,
trong địa phương báo đám tang cha ông Trưởng công an huyện
với trích yếu dưới tiêu ngữ Thông báo "về việc tin
buồn".
Cả hai vị đó, với cấp chức như vậy, chắc chắn là đã có
trình độ đại học; thậm chí với ngành công an, có thể là
thạc sĩ (vì ngành này đang đẩy mạnh trí thức hoá với chỉ
tiêu được giao cho địa phương từ các cơ sở đào tạo của
ngành). Về chính trị, có thể hai vị đều đã qua cao cấp
chính trị; và tuổi đời đã trên dưới 50. Với ông Phó công
an huyện, có lẽ trong những ngày đó cũng nghe thông tin về ông
Phó ban chống tham nhũng. Tất cả nhứng chi tiết giả định
ấy đều góp phần loại trừ khả năng họ vô ý vi phạm. Chỉ
còn cách giải thích rằng những cái ấy là bình thường trong
cả nước ở thời đại này nhưng với người khác người ta
kín hơn, biết dấu đi; còn những vị này thì lại thật thà
một cách kỳ cục của người Nam bộ.
Tất nhiên đó chỉ là chuyện của vài người.
<strong>Xích Tử</strong>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10079), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét