gần như không có khiếm khuyết kể cả đức độ hay tài năng.
Đó thường là sự đánh giá chính thống (thuộc nhà nước,
các thành phần có cảm tình với nhà nước) trong các chế độ
cộng sản. Nhưng đối với cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, một
lãnh đạo nổi bật trong thời kỳ "đổi mới" của Việt
Nam, sự đánh giá một chiều kiểu đó dường như không chỉ
giới hạn ở các cơ quan chính thống, quan điểm chính thống.
Thiển nghĩ, mọi sự thiên lệch (dù ở phía nào) trong tư duy,
đánh giá đều không có lợi cho tiến bộ. Việc nhận biết
để thoát được xu hướng tư duy, đánh giá có hại đó là
rất cần thiết, nhất là trong thời điểm hiện tại khi Việt
Nam đang phải đau đớn chứng kiến những hậu quả hết sức
tai hại, nan giải từ các ngộ nhận lịch sử ("Nước ta có
vinh dự lớn là một tiền đồn của phe xã hội chủ
nghĩa"[1], "Việt Nam-Trung Hoa vừa là đồng chí vừa là anh
em"[2], v.v.). Bài viết sau đây nhằm mang lại một số cân
bằng cho những đánh giá một chiều về di sản Võ Văn Kiệt
đã xuất hiện trên các phương tiện truyền thông gần đây.
Báo Người Việt mới đây đã thuật lại <a
href="http://www.nguoi-viet.com/absolutenm2/templates/?a=137443&z=321">một
tư liệu của Wikileaks</a> có nói đến cố Thủ tướng Võ Văn
Kiệt. Tư liệu này đưa ra những thông tin phản ánh tầm nhìn,
tầm ảnh hưởng của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt trong việc
hình thành nhân sự lãnh đạo quốc gia nối tiếp sau ông. Trong
một trích dẫn, Người Việt viết: "<em>Một nguồn tin ở
đồng bằng sông Cửu Long cho biết, cha của Nguyễn Tấn Dũng
tử nạn vì bị Hoa Kỳ hay quân đội VNCH tấn công ngay giữa
lúc đang họp với hai lãnh đạo của lực lượng nổi dậy lúc
đó là Lê Ðức Anh và Võ Văn Kiệt.</em>"
Công điện giải thích:
"<em>Vẫn theo nguồn tin này, cả Lê Ðức Anh và Võ Văn Kiệt
tin rằng họ nợ Dũng một món 'ân oán', và có bổn phận
phải đền bù cho Dũng.</em>
<em>Ðó là lý do tại sao, dù có lập trường đối nghịch nhau,
cả hai, Lê Ðức Anh thuộc thành phần bảo thủ, từng giữ
chức chủ tịch nước từ năm 1992 đến 1997, và sau khi về hưu
vẫn có rất nhiều thế lực; và Võ Văn Kiệt, cố Thủ Tướng
và là nhân vật có khuynh hướng cải tổ nặng ký nhất, đều
cùng tiếp tay hỗ trợ cho sự nghiệp chính trị của
Dũng.</em>"
Những thông tin kể trên của Người Việt (thuật lại
Wikileaks), dù chưa thể khẳng định hay bác bỏ, làm liên
tưởng ngay đến câu chuyện cổ được học giả Phan Kế Bính
chép lại trong tác phẩm Việt Nam Phong tục, xuất bản lần
đầu năm 1915: "<em>Quản trọng thuở hàn vi cùng với Bảo
Thúc đi buôn, cứ chia lời thì Quản Trọng chiếm lấy phần
hơn, vậy mà Bảo Thúc cũng không chê Quản Trọng là tham, vì
biết Quản Trọng nghèo hơn. Đến khi Quản Trọng gặp nạn
Công-Tử Cổ, Bảo Thúc cố sức giúp thoát nạn, lại dâng lên
vua Tề Hoàn công để vua dùng làm tướng, mà mình lại chịu
ở hàng dưới, Bảo Thúc cũng không lấy thế làm hiềm. Về sau
Quản Trọng sắp mất, vua hỏi ai thay được ngôi mình, thì
Quản Trọng tiến cử người khác, mà bác Bảo Thúc đi không
tiến, Bảo Thúc lại càng phục chớ không dám giận. Ấy là vì
Bảo Thúc biết cái tài Quản Trọng hơn mình nhiều, mà Quản
Trọng thì một lòng vì nước, coi việc nước trọng hơn tình
riêng anh em, cho nên Bảo Thúc càng sợ bụng công bình của
Quản Trọng, mà Quản Trọng cũng càng phục cái lượng to của
Bảo Thúc.</em>"[3]
Còn đây là một thông tin khác cũng liên quan tới cố Thủ
tướng Võ Văn Kiệt. Đó là vụ án "cố ý làm lộ bí mật
nhà nước" xảy ra năm 1995 khi ông Võ Văn Kiệt đương giữ
chức Thủ tướng, trong đó tài liệu được coi là "bí mật
nhà nước" là bức thư của đương kim Thủ tướng Võ Văn
Kiệt gửi cho Bộ Chính trị đề ngày 09/08/1995. Nhưng, xét từ
hình thức đến nội dung, bức thư đó không thuộc qui định
tài liệu Tối mật của các qui phạm pháp luật đương thời
(Pháp lệnh về Bảo vệ bí mật Nhà nước, Qui chế Bảo vệ
bí mật Nhà nước ban hành kèm theo Nghị định 84/HĐBT ra ngày
9/3/1992). Bức thư vừa kể còn được phổ biến khá rộng rãi
trong dân chúng vào trước khi xảy ra vụ án và chính ông Hoàng
Hữu Nhân, cựu Bí thư thành ủy Hải Phòng, một cán bộ cộng
sản lão thành, đã viết lên bản sao của bức thư đó rằng:
"<em>Chẳng có gì đáng gọi là "bí mật quốc gia". Không
đăng báo, phát thanh là một thiếu sót.</em>" Những "bị
cáo" nạn nhân trong vụ án đó là ông Lê Hồng Hà, Đại tá
công an về hưu, ông Nguyễn Kiến Giang, cựu Phó giám đốc Nhà
xuất bản Sự thật và ông Nguyễn Xuân Tụ (tức Hà Sĩ Phu),
Phó tiến sỹ sinh học, cựu Phó giám đốc Phân viện Khoa học
Việt Nam tại Đà Lạt. Cả ba người đều bị kết tội với
các án tù dài ngắn khác nhau vì bị cáo buộc rằng đã "cố
ý làm lộ bí mật nhà nước" là bức thư kể trên. Vụ án
đã gây nên nhiều bất bình, phẫn nộ nơi dư luận trong, ngoài
nước. Nhiều cán bộ cộng sản lão thành cũng đã lên tiếng
bênh vực hay vận động để ủng hộ các bị cáo. Nhưng
đương kim Thủ tướng Võ Văn Kiệt hoàn toàn im lặng. Bản
thân ông Lê Hồng Hà, vào tháng 01/1998, sau khi ra tù, đã có
đơn thư khiếu nại gửi tới các cơ quan tư pháp, tòa án và
đồng kính gửi tới chính cá nhân cựu Thủ tướng Võ Văn
Kiệt (lúc đó đang giữ chức Cố vấn Ban chấp hành Trung ương
Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCS VN)) để đòi hỏi minh oan. Nhưng
phản hồi cho lá đơn đó vẫn là sự im lặng, của những nơi,
những cá nhân được gửi, từ đó cho tới tận hôm nay.
Vụ án vừa kể cũng làm gợi lại một câu chuyện khác được
ghi ở ngay trong lịch sử Việt Nam cận đại. Quan Phụ chánh
Đại thần Ngô Đình Khả của triều Nguyễn, năm 1907, lúc ông
đương kim phụ chánh tại triều; vua Thành Thái có hành vi
chống Pháp nên bị thực dân bày trò các đại thần triều
đình kí thỉnh nguyện thư yêu cầu viện Cơ mật và Pháp
truất quyền và đày vua Thành Thái sang Châu Phi, lấy cớ nhà
vua bị bệnh tâm thần. Lúc đó tại triều, hầu hết các đại
thần đều ký vào thỉnh nguyện thư đó. Riêng Ngô Đình Khả
đứng lên phản đối, rồi sau đó bị giáng chức, cho về hưu
trí không có hưu bổng. Năm 1913, Thượng thư Bộ công đương
nhiệm Nguyễn Hữu Bài cũng phản đối việc Khâm sứ Mahé cho
khai quật mả vua Tự Đức để vơ vét châu báu. Nhân dân sau
đó đã ghi lại khí tiết hai vị quan vừa kể bằng câu ngạn
ngữ: "<em>Đày vua không Khả, đào mả không Bài</em>"[4]. Còn
chuyện sỹ phu thời phong kiến treo áo từ quan, rũ bỏ danh hoa,
phú quí của triều chính thối nát để về quê sống đời
bần đạo là những chuyện có nhiều trong lịch sử, không thể
kể xiết.
Cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt còn chính là người đã hạ bút
ký vào một văn bản hết sức phản dân chủ: Nghị định 31/CP
ban hành ngày 14/04/1997 cho phép giam giữ công dân ngay tại gia
đình (quản chế tại địa phương) mà không cần xét xử, mở
đường dễ dàng hơn cho những đợt trấn áp sau đó của ĐCS
VN đối với những người thể hiện công khai chính kiến khác
biệt. Có thể có người cho rằng cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt
chỉ là người phải chấp hành kỷ luật đảng hay nguyên tắc
"tập trung dân chủ" của ĐCS VN khi hạ bút ký vào văn bản
phản dân chủ đó. Nhưng nếu vậy, ai có thể trả lời được
cho câu hỏi: trách nhiệm cá nhân, nhân cách cá nhân của một
con người ở đâu?
Tuy nhiên, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt là một lãnh đạo cộng
sản Việt Nam vào hàng cao cấp nhất khi về hưu đã biểu lộ
một số tiến bộ vượt hẳn lên so với bản thân ông trước
đó và đảng của ông. Ông đã dám bày tỏ công khai những quan
điểm khác với đường lối chung của ĐCS VN về một số vấn
đề như cách nhìn nhận về chế độ Việt Nam Cộng hòa hay
người có chính kiến khác biệt. Hoặc ngay khi đương chức ông
đã quan tâm, trân trọng, lắng nghe một số trí thức, văn
nghệ sỹ, kể cả những người đã ở "phía bên kia", hoặc
ông đã góp phần đưa đến những quốc sách kinh tế thuận
lợi cho tiến bộ xã hội. Thậm chí có thể, như một số
người đánh giá, ông là một lãnh đạo cộng sản "đã để
lại nhiều dấu ấn trên khắp miền đất nước", khi "mất
đi thì bỗng để lại một khoảng trống mênh mông". Nhưng,
nếu chỉ đánh giá một chiều ưu điểm hay ca ngợi cố Thủ
tướng Võ Văn Kiệt như một lãnh đạo mẫu mực của cải
cách, của nhân phẩm, dù chỉ với dụng tâm làm chỗ dựa cho
những vận động cải cách khác, thì không chỉ gây ngộ nhận
cho dư luận mà còn rất dễ mắc ngay phải những rào cản
tiến bộ mà những kẻ cầm quyền độc tài luôn muốn tạo ra
hay những kẻ láu cá, cơ hội rất thích bám vào. Vì sự im
lặng trước bất công để bảo thân, hưởng lợi khi đương
quyền sẽ rất ung dung khi nghĩ rằng dư luận vẫn trông ngóng
một sự nhẫn nhục thâm sâu để chờ thời. Những kiểu lên
tiếng nửa vời khi lợi lộc đã tràn đầy lúc hưu trí sẽ
rất tự đắc khi tin rằng dư luận không thể phân biệt
được với những thức tỉnh lương tâm thực sự vào lúc
cuối đời. Cũng không phải ngẫu nhiên mà truyền thông nhà
nước hiện nay vẫn dành nhiều nguồn lực để tô điểm cho
hình ảnh của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, vẫn có nhiều
sách tôn vinh công lao bác "Sáu Dân" được xuất bản. Nhưng
nếu cũng chỉ nghe, xem và đọc những gì do truyền thông nhà
nước nói đến thì khó có thể tin rằng trên đời này còn có
những lãnh đạo cộng sản khác có những cái tên như Trần
Xuân Bách, Hoàng Minh Chính, Trần Độ hay Nguyễn Hộ.
Tuy vậy, sẽ là không tưởng nếu đòi hỏi một người, đã
đi theo cộng sản từ nhỏ rồi lại phấn đấu tới hàng ngũ
lãnh đạo cao nhất trong đảng cộng sản, phải biết đến
những thiết chế dân chủ có khả năng kiềm chế quyền lực,
có sức mạnh làm chùn mọi ý đồ thâu tóm quyền lực hay
phải có những ý tưởng, những hành động cải cách bài bản
và rõ ràng theo mô hình dân chủ. Nhưng, người cộng sản hay
bất kỳ con người nào khác, dù chưa biết gì về dân chủ,
cũng vẫn có thể góp phần duy trì hay đặt lại được những
nền móng cơ bản cho một xã hội tử tế hay một xã hội dân
chủ trong tương lai. Đó là tập quán không im lặng trước bất
công, trước cái ác và ý thức trách nhiệm xã hội - biết
đặt công lợi hơn tư lợi, dám đặt tình chung với nước lên
trên tình riêng với gia tộc, bạn hữu, đảng phái ngay khi cần
và lúc bản thân con người có khả năng gây ảnh hưởng nhất.
Bảo Thúc, Quản Trọng, Ngô Đình Khả, Nguyễn Hữu Bài đã là
những người như thế dù họ không phải là những người
thuộc thời đại dân chủ hay cộng hòa. Đáng tiếc, trong di
sản của Võ Văn Kiệt không có những mảng sáng như thế. Có
thể việc đánh giá này là quá khắt khe trong bối cảnh khắc
nghiệt của chính thể Việt Nam dưới sự thống trị độc tôn
của đảng cộng sản. Nhưng người xưa đã nói: Nước loạn
mới biết tôi trung.
Tuy thế, cũng cần phải nhận thấy các mảng tối trong di sản
Võ Văn Kiệt nói đến ở đây (đặt tình riêng với đảng,
với đồng đội, thân hữu lên trên tình chung với tổ quốc,
dân tộc, xã hội; im lặng làm ngơ hay tiếp tay cho sai trái,
bất công khi đương chức) không phải là cá biệt trong hệ
thống chính trị (cộng sản) ở Việt Nam (cũng như ở các
nước cộng sản khác). Có những lãnh đạo cộng sản cao cấp
khác, được Nhà nước đánh giá "vĩ đại" hơn cố Thủ
tướng Võ Văn Kiệt rất nhiều, nhưng những mảng tối tương
tự trong di sản của họ còn tệ hơn nữa. Vậy phải chăng
chế độ chính trị do những người cộng sản dựng nên đã
không chỉ kìm hãm, gây hại cho tiến bộ chung của dân tộc,
nhân loại mà còn cầm tù, hủy hoại cả nhân cách, tài năng
của những cá nhân lãnh đạo cộng sản tử tế nhất? Vấn
đề này xin được bàn ở một dịp khác.
Phạm Hồng Sơn
27/09/2011
___________________________
[1] Trích lời phát biểu của Hồ Chí Minh tại kỳ họp thứ
hai, Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, khóa III, 1965.
Hồ Chí Minh, Về giáo dục thanh niên, Nxb Thanh niên, Hà nội,
1980. Tr.370.
[2] Quan điểm của Hồ Chí Minh về mối quan hệ Việt Nam-Trung
Quốc: "<a
href="http://hanoimoi.com.vn/newsdetail/The-gioi/97860/quotvi7879t-nam--trung-hoa-v7915a-la-2737891ng-chi-v7915a-la-anh-em-!quot.htm">Việt
Nam-Trung Hoa vừa là đồng chí, vừa là anh em</a>"
[3] Phan Kế Bính, Việt Nam Phong Tục, Nxb Bút Việt, 02/1975, Tr.
245-246.
[4] Nguyễn Q.Thắng, Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch
sử Việt Nam, Nxb Văn Hóa, 1997, Tr.1216; <a
href="http://www.vietcatholic.net/News/Html/25754.htm">Tiểu sử Quận
Công Phước Môn Nguyễn Hữu Bài 1863-1935</a>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10053), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét