nhà văn, người Canada, Camilla Gibb, do Doubleday Canada xuất bản
lần đầu tháng 09/2010 và vừa tái bản tại Mỹ và Anh đầu
năm 2011. Tiểu thuyết này đã được <a
href="http://www.bbc.co.uk/vietnamese/culture/2010/09/100901_gibb_beauty_book.shtml">BBC
tiếng Việt giới thiệu</a>, nhưng sau khi trực tiếp đọc cuốn
truyện tôi thấy những gì BBC giới thiệu chưa đủ nói lên
được những điều quan trọng cuốn truyện muốn truyền tải
tới bạn đọc – những điều, theo đánh giá của cá nhân
tôi, đang rất cần cho sự phát triển của Việt Nam. Vậy xin
giới thiệu và chia sẻ thêm với độc giả.
Trung tâm của cuốn tiểu thuyết "The Beauty of Humanity Movement"
(tạm dịch: <em>Vẻ đẹp của Phong trào Nhân văn</em>) xoay quanh
một ông già bán phở rong tại Hà Nội có biệt tài trong cách
chế biến nước dùng phở vào thời điểm khoảng năm 2007.
Nhưng câu chuyện sẽ dẫn ta qua một quãng thời gian trải dài
từ những năm 40, 50 của thế kỷ trước, qua các thời kỳ
"cải cách ruộng đất", "bao cấp", qua "đổi mới" và
tới tận sát thời điểm cuốn sách được xuất bản. Ông già
Hưng bán phở rong chính là một nhân chứng, một người bạn,
một người học trò và là ân nhân của một nhóm thực khách
quen thuộc ở quán phở của ông tại Hà Nội vào những năm
1950. Những thực khách quen xa xưa đó là những họa sỹ, nhà
thơ, nhà văn, nhà tư tưởng không chấp nhận sự chỉ đạo,
áp đặt, nô dịch về suy nghĩ, sáng tác của chế độ mới
hình thành trên miền Bắc Việt Nam sau cuộc "cách mạng" do
những người cộng sản lãnh đạo. Nhân vât thứ hai là một
cô gái Việt kiều người Mỹ, có tên Maggie Lý, trở lại Việt
Nam để tìm lại bố, đúng hơn là đi tìm lại quá khứ và
hình ảnh của người bố đã bị mất liên lạc với mẹ con
cô, khi cô (lúc đó mới vài tuổi) và mẹ vội vã lên máy bay
sang Mỹ trong những giây phút hỗn loạn của thời khắc
30/04/1975. Một trong những điều thôi thúc Maggie Lý đi tìm lại
quá khứ của bố mình là ký ức tuổi thơ của cô về những
ngón tay cong queo như những móng chim của bố cố quặp chiếc
bút để vẽ cho cô những bức tranh. Bố của Maggie Lý chính là
một cộng tác viên của phong trào "Nhân văn", ông đã trốn
thoát vào Nam và sau đó bị kẹt lại Sài gòn trong những giây
phút định mệnh cuối cùng của Việt Nam Cộng hòa, rồi mất
tích. Gặp nhiều trắc trở và có nhiều lúc Maggie Lý định
bỏ cuộc, không chỉ vì thấy vô vọng mà cô còn phát hiện ra
bố cô chỉ là một trong số hàng triệu nạn nhân của chế
độ mà bố cô đã phải chạy trốn và bố cô cũng chưa phải
là nạn nhân bất hạnh nhất. Cuối cùng, Maggie Lý đã xác
định lại được đúng lịch sử của bố mình, một họa sỹ
không khuất phục bạo quyền đã bị "người ta" cố tình
loại bỏ khỏi nghề nghiệp (bằng những viên gạch đập lên
các ngón tay cho đến nát) và tẩy đi mọi dấu vết đã hiện
diện trên đời dù là nhỏ nhất (như cái tên sinh viên trong
hồ sơ lưu trữ của một trường mỹ thuật). Từ hai nhân vật
chính này độc giả sẽ gặp thêm nhiều nhân vật với những
tính cách, quá khứ, quan niệm, trăn trở khác nhau về cuộc
sống, xã hội thuộc nhiều thời kỳ của Việt Nam, từ thời
"xếp hàng cả ngày để mong mua được vài miếng thịt tiêu
chuẩn rồi cuối cùng được trả lời là "hôm nay không có
thịt" ", thời của những thanh niên đắm đuối với Việt
Nam Idol, hay những nhân vật, những cái tên chỉ xuất hiện
thoáng qua cũng đủ gợi lên những suy nghĩ trái ngược hay làm
nhớ đến những biến cố, biến chuyển lớn, phức tạp của
Việt Nam trong thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21.
Nhưng "The Beauty of Humanity Movement" không chỉ làm nổi lên
sự bi tráng, bi kịch của "Nhân văn-Giai phẩm" hay những
nhẫn tâm, ác độc, xảo quyệt trong việc dập tắt khát vọng
tự do của giới nghệ sỹ, trí thức. Với cách tiếp cận đa
diện về chính trị, văn hóa, lịch sử, truyền thống, "The
Beauty of Humanity Movement" còn làm bật lên những thiếu hụt
nhận thức có tính nền tảng cho một Việt Nam dân chủ như
sự nhận thức đúng về tự do ngôn luận, tự do tư tưởng,
kinh tế tư bản có trách nhiệm (responsible capitalism), hòa giải,
hòa hợp giữa người Việt Nam với nhau hay việc hiểu được
đúng hậu quả mối quan hệ giữa Mao Trạch Đông và Hồ Chí
Minh…
Khi gập cuốn truyện lại, lúc không còn trang nào để lật
nữa, độc giả Việt Nam vẫn có thể phải vấn vương mãi
trong đầu nhiều điều mà các nhân vật hay người kể chuyện
đã nói đến hay gợi ra. Ta đã hiểu đúng về tự do ngôn
luận chưa nếu ta không muốn để người khác được nói ra
điều mà ta cho là lố lăng, là có hại cho xã hội? Đất
nước có "đứng lên" (emerging) được không, có chống
được cái ác không, nếu ai cũng chỉ coi gia đình mình là quan
trọng nhất? Phải chăng sự trì trệ, lạc hậu trong chính suy
nghĩ của ta là nguyên nhân của những bất công, ngang trái
ngoài xã hội? Tư lợi (self-interest) có luôn luôn là điều xấu
như ta vẫn nghĩ? Một đất nước sẽ ra sao khi nó tự xóa đi
lịch sử của mình, xóa đi hết thảy những gì trái ngược
với Đảng? v.v.
Có thể nhiều nhà văn Việt Nam cũng để ý, trăn trở tới
những vấn đề tương tự kể trên, nhưng để có một tác
phẩm văn học Việt nêu lên được những vấn đề như thế,
đến nay, vẫn không phải là điều dễ dàng. Vì vậy "The
Beauty of Humanity Movement" là một tác phẩm văn học không chỉ
hữu ích cho người Việt Nam mà còn rất xứng đáng được
người Việt Nam trân trọng, cảm ơn. Chỉ tiếc rằng "The
Beauty of Humanity Movement" chưa được dịch sang tiếng Việt và
nếu có được dịch cũng chưa thể xuất bản một cách hợp
pháp tại Việt Nam.
Phạm Hồng Sơn
18/09/2011
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/9972), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét