width="580" height="324" alt="benjamin-franklin-2.jpg" /></center>
<center><em>Benjamin Franklin</em></center>
Một nhân vật tiêu biểu cho tinh thần dân Mỹ thời lập quốc
là Benjamin Franklin. Ông nổi tiếng trên thế giới vì góp công
vào những phát minh như đèn điện, cột thu lôi, kiểu lò
sưởi đốt củi mới, vân vân. Nhưng Ben Franklin còn đưa ra và
thực hiện những sáng kiến giúp cho xã hội chung quanh, khi ông
lập ra rất nhiều hội tư để mở thư viện, trường học,
xây hội trường cho mọi người sử dụng, lập đội cứu
hỏa, vân vân. Ông đã vận động công chúng đóng góp tiền
để làm đèn đường, thuê người quét đường, lát gạch
đường đi, đào rãnh thoát nước, những việc công ích mà
chính quyền thuộc địa của vua nước Anh lúc đó chưa làm. Ben
Franklin nhận thấy các con đường quanh chợ mặc dầu rộng và
thẳng, nhưng mùa khô thì bụi đầy, mùa mưa thì ngập lụt, xe
ngựa đi qua biến thành một bãi bùn lầy. Ông viết trên báo
thuyết phục mọi người, chỉ một quãng đường được trải
đá. Ông lại viết trên báo của ông và và in thành tờ rời
đi phát từng nhà, đề nghị mọi người đóng góp để thuê
một người đi quét dọn bùn đất và bụi bậm hai lần một
tuần, tiền công nửa đồng (sixpence) mỗi tháng. Các gia chủ
hai bên đường phải đóng tiền trả công người quét. Dần
dần cả thành phố ai cũng đồng ý với những khoản đóng góp
tự nguyện đó, sau được định chế hóa, gọi là đóng thuế.
Thuế, do dân tình nguyện đóng góp để dùng cho những việc
lợi ích chung, chứ không phải vì người cầm quyền ra lệnh
phải đóng; đó là một khái niệm "mới mẻ" vào đầu thế
kỷ 18. Benjamin Franklin cũng là một người đầu tiên nêu ý
kiến người giầu phải đóng thuế nhiều hơn người nghèo. Lý
do, vì họ được hưởng lợi ích nhiều hơn do các định chế
xã hội mang lại. Khoảng năm 1737 khi Franklin 31 tuổi, thành phố
Philadelphia có lệ mọi người phải thay phiên nhau gác đêm canh
phòng trộm cắp, cùng với ông cảnh sát (constable). Nhiều
người dân không muốn gác đêm thì nộp 6 shillings cho ông
constable một năm; trên nguyên tắc để ông ta thuê người khác
gác thay; còn dư ông bỏ túi, và nhậu nhẹt. Số tiền 6
shillings đó cũng trở thành một thứ thuế. Benjamin Franklin đã
viết một bài nêu ý kiến rằng việc bắt mỗi gia chủ phải
đóng 6 shillings như nhau là không công bằng. "Một bà góa
nghèo, mà tài sản của bà được lính gác bảo vệ không quá
50 pounds, bà cũng phải đóng thuế bằng một thương gia giầu
có, với hàng hóa trong tiệm trị giá hàng ngàn pounds!" Đáng
lẽ người giầu phải đóng nhiều hơn! Khi nêu lên ý kiến
rằng người giầu được hưởng lợi nhiều hơn người nghèo
nhờ định chế canh gác cho nên phải đóng góp nhiều hơn, Ben
Franklin đã đưa ra một khái niệm mới về công bằng xã hội.
Mà lúc đó, chính ông cũng thuộc loại người giầu trong thành
phố.
Ben Franklin đã trình bầy ý kiến táo bạo của mình với một
"Câu Lạc Bộ Cùng Tự Cải Thiện" (club of mutual improvement)
đặt tên là JUNTO mà ông cùng mấy người bạn hiếu học lập
ra; mọi người đồng ý thuế phải thay đổi. Họ chuyền bản
ý kiến đó đưa cho các câu lạc bộ (club) khác trong thành
phố, cũng được nhiều người đồng ý, và mở cuộc vận
động. Phải mấy năm sau, chính quyền mới đổi suất thuế
theo quan niệm mới để người giầu đóng góp nhiều hơn
người nghèo. Đây là một khái niệm mới về công bằng xã
hội, mà Ben Franklin là một người đầu tiên cổ võ. Gần
đây, mười sáu người giầu nhất nước Pháp tháng Tám năm
2011 mới công bố một bức thư tình nguyện đóng thêm thuế
"phụ trội" để giúp ngân sách chính phủ đỡ thiếu hụt.
Họ cũng nêu ra ý kiến như giống Ben Franklin đã viết từ hơn
2 thế kỷ trước: "Chúng tôi ý thức rằng mình đã được
hưởng lợi rất nhiều (pleinement bénéficé trong nguyên văn)
nhờ mô hình và khung cảnh (kinh tế) Pháp và Âu Châu… và
chúng tôi muốn đóng góp để bảo vệ (mô hình đó)."
Benjamin Franklin xuất thân rất nghèo, cha là dân lao động, bỏ
nước Anh sang Mỹ tìm tự do tín ngưỡng từ năm 1682. Ông sinh
17 đứa con, Ben sinh năm 1706, sau còn thêm 2 em gái. Năm lên 8
tuổi Ben mới được đi học, lên 10 phải bỏ học để giúp
cha trong nghề làm nến, rồi đi tập nghề thợ in. Năm 17 tuổi
bỏ nhà đi tự lập, từ Boston xuống tới Philadelphia (đi bộ
và đi tầu thủy, mất hơn 10 ngày). Nhưng khi ngoài 30 tuổi, ông
đã khá giả, làm chủ một nhà in, một tờ báo, là một
người giầu có địa vị trong thành phố.
Khi tham gia Nghị viện của "Tỉnh" Pennsylvania (thời đó chưa
gọi là bang), Ben Franklin lại cùng các nghị viên khác chống
một dự luật thuế của vị thống đốc. Vì dự luật này
bắt dân chúng đóng thêm thuế giúp cho đoàn quân hoàng gia đang
được điều động tới bảo vệ tỉnh, nhưng lại miễn cho
các địa chủ, phần lớn họ sống bên Anh, không phải đóng.
Nghị viện, đa số thuộc giáo phái Quaker, đã yêu cầu các
địa chủ giầu có phải đóng góp cho công bằng. Vị thống
đốc không chịu, nghị viện bỏ phiếu bác bỏ dự luật.
Cuối cùng, chính các địa chủ đành tự nguyện góp một số
tiền lớn để đạo luật được thông qua, nếu không thì ông
thống đốc sẽ không có tiền! Cuộc tranh luận về thuế đó
kéo dài cả chục năm chưa chấm dứt, cho tới khi Ben Franklin
được Nghị Viện cử sang Anh thương thuyết với chính phủ
hoàng gia và trực tiếp thảo luận với luật sư đại diện
của giới địa chủ. Chúng ta biết rằng dân các thuộc địa
Mỹ châu đã nổi lên chống vua Anh khởi đầu cũng vì thuế.
Họ nêu khẩu hiệu: Không có đại biểu góp ý kiến thì không
được đánh thuế dân!
Những nhà tỷ phú Pháp khi viết ý kiến tự nguyện đóng thêm
thuế đã không nêu tên Ben Franklin làm mẫu mà lại nhắc đến
tên các ông Bill Gates và Warren Buffett, cùng các tỷ phú Mỹ
khác, những người viết thư ngỏ yêu cầu được đóng góp cho
xã hội nhiều hơn bằng cách tăng suất thuế họ phải đóng.
Tổng thống Barack Obama khi đưa ra dự án cắt giảm khiếm hụt
ngân sách trong đó có khoản buộc những người giầu nhất
nước Mỹ phải trả suất thuế giống như trước khi được
cắt giảm năm 2011, ông cũng nêu lên "Quy tắc Buffett" mà
quên không nhắc tới "Quy tắc Franklin." Thật là một sơ sót
đối với nhà lập quốc này.
Ông Warren Buffett cũng chỉ theo tinh thần của Ben Franklin khi ông
than phiền rằng những người giầu như ông nhiều khi đóng ít
thuế hơn những người làm công cho họ; trong đó ông nêu thí
dụ người thư ký của ông. Bởi vì người giầu biết cách
tránh thuế nhờ sử dụng những "lỗ hổng" trong luật thuế
khóa. Tiền lời nhờ đầu tư chỉ phải đóng thuế 15% mà các
tỷ phú có thể kiếm bạc triệu nhờ đầu tư; trong khi cô thư
ký lãnh lương về có thể phải đóng 20%.
Không phải ai củng đồng ý với ông Warren Buffett. Nhiều
người Mỹ cũng không biết cảnh nghèo khó có thật ở chung
quanh mình. Một dân biểu quốc hội liên bang, ông Michael Steele
khi được phỏng vấn, đã không biết hiện nay lương tối
thiểu trả người lao động Mỹ là bao nhiêu; chắc vì ông
không quen biết ai đang lãnh lương tối thiểu. Dân biểu Sean
Duffy lãnh lương 174,000 đô la một năm, than là không đủ. Dân
biểu John Fleming than phiền bị đóng thuế nhiều quá. Với lợi
tức kinh doanh hơn 6 triệu mỹ kim một năm, ông nói cần đến
600,000 để lo cho gia đình và đầu tư thêm vào business, "Sau
khi lo nuôi gia đình xong, tôi chỉ còn dư chừng 400,000 đô la
để đầu tư thêm mà thôi!" Nhiều người Mỹ chỉ mong kiếm
được một phần mười số tiền dư chưa xài hết của ông
Fleming!
Khi Ben Franklin nêu lên thí dụ về người nghèo và người giầu
ở Philadelphia vào giữa thế kỷ 18, thì tỷ lệ chênh lệch về
tài sản là người giầu có gấp 20 lần người nghèo. Ở
nước Mỹ bây giờ, chênh lệch về tài sản và lợi tức cao
hơn nhiều. Một phần trăm những người giầu nhất nước nắm
34% tổng số tài sản; còn 90% những người nghèo nhất giữ
trong tay 27%. Những người kiếm nhiều tiền nhất nước, trong
10,000 người có một người, lợi tức bình quân hơn 27 triệu
mỹ kim một năm. Những người trong 1% giầu nhất thì lợi tức
cũng lãnh về hơn một triệu mỹ kim. Có hơn 46 triệu người
Mỹ sống dưới "Mức Nghèo Khó;" mức nghèo được ấn
định là lợi tức 11,139 đô la một năm, nếu độc thân, và
22,314 đô la cho một gia đình 4 người. Con số 46.2 triệu
người nghèo là một kỷ lục, chưa bao giờ đông như vậy kể
từ khi có số thống kê.
Một sự kiện có thể làm nhiều người Mỹ buồn, là chỉ số
chênh lệch giầu nghèo ở Mỹ đứng hàng tệ nhất thế giới,
trong một quốc gia giầu có nhất thế giới. Chỉ số Gini đo
lường mức chênh lệch cho thấy nước Mỹ đứng ngang hàng
với các nước như Cameroon, Madagascar, Rwanda, Uganda, Ecuador về
khoảng cách giữa người giầu với người nghèo. Những nước
Ấn Độ, Trung Quốc mà còn có chỉ số Gini tốt hơn Mỹ!
Cuộc suy thoái kinh tế, bắt đầu năm 2007, đã làm người Mỹ
trung lưu nghèo đi. Lợi tức của dân Mỹ ở mức chính giữa,
thường gọi là Trung số, Median, vào năm 2010 là 49,445 đô la
đã giảm hơn 2% so với năm trước, vì kinh tế xuống. Tính từ
năm 1999 thì lợi tức chính giữa đã giảm mất tới 7%, xuống
bằng mức năm 1996, khi ông Bill Clinton còn đang làm tổng thống.
Nhưng dân Mỹ vẫn có tinh thần tương trợ rất cao. Chính nhờ
tinh thần Ben Franklin vẫn tồn tại ở nước Mỹ cho nên mới
có nhiều chương trình xã hội giúp người gặp cơn khốn khó.
Nếu không nhờ lãnh các khoản trợ cấp thất nghiệp thì sẽ
có thêm 3.2 triệu người nữa rớt xuống tình trạng dưới
mức nghèo khó. Nếu nước Mỹ không có chương trình Hưu bổng
Xã hội (Social Security) thành lập từ thời Tổng thống Franklin
Roosevelt, thì số người già nghèo khó sẽ tăng lên gấp 5 lần!
Thanh niên khắp thế giới đều nên đọc cuốn tự truyện của
Ben Franklin để thấy hình ảnh một con người đáng noi gương.
Từ nhỏ ông đã tự đặt lấy những kỷ luật đạo đức
để theo suốt đời. Cậu Ben cần cù làm việc; nhiều sáng
kiến, phát minh; rộng lượng và vị tha. Khi trưởng thành luôn
luôn nghĩ cách vận động bạn bè lập các tổ chức công dân
mới để giúp lẫn nhau; tham gia chính trị góp công soạn thảo
bản hiến pháp Mỹ, đồng thời là một nhà ngoại giao giỏi
được mọi người tin cậy. Có lúc ông phải đeo quân hàm
đại tá để chỉ huy một đạo dân quân, lập thành lũy tự
vệ cho tỉnh mình, xây dựng xong thành thì trao quyền lại cho
một sĩ quan chuyên nghiệp. Có lúc được đề nghị lên chức
tướng, vì ông thống đốc biết Franklin được tiếng tốt sẽ
tuyển mộ được nhiều người tình nguyện. Nhưng ông từ
chối vì biết có nhiều sĩ quan quen trận mạc hơn mình. Suốt
đời ông luôn luôn tìm cơ hội vận động cải thiện xã hội
bằng các hội tự nguyện. Có thể nói ông là một người
đầu tiên xây dựng xã hội công dân ở các thuộc địa Mỹ,
một nền tảng của chế độ tự do dân chủ được triết gia
người Pháp de Tocqueville vào thế kỷ sau ca ngợi. Một con
người như vậy mà bây giờ trên thế giới người ta chỉ
biết đến qua chân dung in trên tờ giấy bạc 100 đô la! Nếu
thấy hình ông mà chỉ nghĩ đến tiền, không học được tấm
gương cuộc đời của ông thì thật là uổng!
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10004), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét