biết sâu sắc không chỉ về tình hình chính trị Trung Quốc,
mà còn về các lĩnh vực lịch sử, văn hóa, địa lý, dân tộc
học, thậm chí cả triết lý sống – một điều hiếm thấy
ở một nhà báo phương Tây – tác giả, ông Samuel Bleicher đã
từng làm việc cho Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, cũng như đã trải qua
nhiều năm sống và làm việc ở Trung Quốc. Ông Bleicher hiện
là giáo sư liên kết của Ðại học Geogertown, có công ty tư
vấn riêng mang tên, The Strategic Path LLC.
Qua bài phân tích này, ông Bleicher đã chỉ ra rằng, sự thay
đổi chế độ ở Trung quốc không thể sớm xảy ra một cách
dễ dàng, khác với các nhận định đơn giản của khá nhiều
người, trong đó có một số kinh tế, chính trị gia, cho rằng,
sự sụp đổ ở Trung Quốc tất yếu sẽ xảy ra một khi nền
kinh tế ở nước này bị suy thoái. Ngay cả khi xung đột xã
hội căng thẳng đang diễn ra ở Trung Quốc cũng khó có thể
đủ để châm ngòi cho một cuộc cách mạng ở nước này.
Tuy nhiên, điều thú vị chính là ở chỗ, tác giả đã chỉ ra
các kịch bản thay đổi chế độ có khả năng xảy ra, tuỳ
thuộc vào các điều kiện trong và ngoài nước. Trong một thế
giới liên kết chặt chẽ của thời đại toàn cầu hóa mà
Trung Quốc đã chấp nhận tham gia cuộc chơi và đã được
hưởng khá nhiều lợi ích từ thế giới bên ngoài, các yếu
tố chính trị, kinh tế, dân chủ và quân sự bên ngoài chắc
chắn ảnh hưởng đến sự thay đổi này. Nhưng quan trọng hơn
cả là vận mệnh chính trị Trung Quốc, giờ đây không chỉ là
ván cờ giữa các phe phái trong giới lãnh đạo Ðảng Cộng
sản Trung Quốc, mà người dân Trung quốc bắt đầu đóng vai
trò chính trong cuộc chơi và cũng chính họ cuối cùng sẽ là
những người chiến thắng trong ván cờ này.</div>
Có một hợp đồng xã hội được ngầm hiểu, đặt nền tảng
cho mối quan hệ giữa người dân Trung Quốc với chính quyền.
[Theo hợp đồng đó] người dân chấp nhận sự chuyên chế
của Ðảng Cộng sản Trung Quốc, với tệ nạn tham nhũng và
sự tham gia tối thiểu của công chúng [trong việc điều hành
đất nước], chính quyền cộng sản Trung Quốc không ngừng
cải thiện nhanh đời sống kinh tế. Nhưng hợp đồng xã hội
đó đang có nguy cơ bị phá vỡ, do Trung Quốc đang trên con
đường [phát triển] không bền vững, sẽ dẫn đến sự trì
trệ hoặc suy giảm kinh tế trong những thập niên tới.
<div class="boxleft220"><img
src="http://danluan.org/files/u1/sub02/te1baadp-ce1baadn-bc3acnh.jpg"
width="250" height="245" alt="te1baadp-ce1baadn-bc3acnh.jpg" /><div
class="textholder">Ảnh: Tập Cận Bình, có thể là lãnh đạo mới
của Trung Quốc.</div></div>
Thủ phạm đứng sau sự suy thoái đang đe dọa Trung Quốc là
các giới hạn sinh thái, hiện đứng đầu danh sách này. Chẳng
hạn như, trong quyển sách khi <em>một tỷ người Trung Quốc
hành động</em> (nguyên văn: When A Billion Chinese Jump), Jonathan
Watts liệt kê danh mục các thảm họa sinh thái hiện tại, cũng
như các thảm họa tiềm ẩn: khai thác mỏ than đến cạn kiệt
ở các tỉnh miền Tây khô ráo, đánh bắt cá và hải sản quá
mức, thiếu nước và ô nhiễm nước công nghiệp, khai thác các
khu rừng nguyên sinh và đồng cỏ đến mức không thể phục
hồi được, tất cả những điều vừa kể càng làm tăng thêm
hiệu ứng do sự thay đổi khí hậu toàn cầu.
Kế đến là do sự điều hành thiếu hữu hiệu: các quyền sở
hữu đáng tin cậy, nền hành chính trung thực, sự giám sát
pháp lý công bằng. Sự điều hành thiếu hữu hiệu kể trên
không những gây khó khăn về mặt xã hội, mà còn được coi
như là chướng ngại quan trọng, ngăn cản nền kinh tế tiếp
tục phát triển. Những nghiên cứu gần đây cho rằng, tiến
bộ kinh tế tương quan với sự quản lý điều hành tốt, Mark
Whitehouse công bố trên báo Wall Street Journal rằng: "<em>Trung
Quốc đã đạt được tiến bộ lớn trong việc giúp người
dân thoát khỏi thứ hạng các nước nghèo nhất. Nhưng nếu kinh
nghiệm của các nước khác là một chỉ dấu nào đó, thì Trung
Quốc cần một cuộc cách mạng để trở thành một quốc gia
giàu có</em>".
Một sức ép thứ ba lên hệ thống của Trung Quốc là sự lựa
chọn kinh tế vĩ mô của chính phủ không bền vững. Theo
Strafor, sự mất cân đối trong đầu tư ở Trung Quốc, cấu
trúc kinh tế theo kiểu vụ lợi, chắc chắn tạo ra "<em>một
cuộc chạy đua không những giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ hoặc
thậm chí giữa Trung Quốc và thế giới</em>" mà là "<em>một
cuộc đua để xem điều gì sẽ đập vỡ Trung quốc trước,
sự mất cân bằng nội tại của chính Trung Quốc hay quyết
định của Hoa Kỳ thực hiện biện pháp vụ lợi hơn đối
với mậu dịch quốc tế</em>".
Khi một hoặc nhiều sức ép kể trên gây ra sự trì trệ kéo
dài hoặc suy thoái kinh tế, chính quyền ÐCSTQ sẽ không thể
đem lại tăng trưởng kinh tế như đã hứa hẹn. Các thảm họa
kinh tế và xã hội sắp xảy ra, gồm sự phụ thuộc vào các
nguyên liệu thô nhập khẩu đắt đỏ ngày càng nhiều, nhu cầu
xuất khẩu bị giảm đáng kể, các vụ bạo loạn do công nhân
nghành xuất khẩu và các sinh viên đại học tốt nghiệp bị
thất nghiệp gần đây, sự sụp đổ trong ngành bất động
sản, lạm phát tăng nhanh và sự khan hiếm thực phẩm ở các
vùng thành thị.
Một cách rõ ràng hay ngầm hiểu, nhiều điều trong các cuộc
thảo luận về "con đường không bền vững" cho rằng, sự
trì trệ hoặc suy thoái kinh tế sẽ huỷ diệt chế độ CSTQ,
một khi chế độ này thất bại trong thực hiện được hợp
đồng xã hội. Có nhiều thay đổi chế độ tương tự, từ
sự sụp đổ mang tính lịch sử của các triều đại Trung
Quốc và sự sụp đổ của Liên Xô cùng chế độ cộng sản
ở các nước đồng minh Ðông Âu, cho đến Cách Mạng màu trong
những năm 2000, và gần đây là các cuộc nổi dậy Mùa Xuân Ả
Rập ở Tunisia, Ai cập, Yemen, Lybia và Syria.
Tuy nhiên, đặc tính của một nước Trung Quốc đương đại
lại hoàn toàn khác so với những nước đã có sự thay đổi
chế độ vừa kể. Đặc thù của Trung Quốc khiến cho chế
độ CSTQ khó có thể tan rã đột ngột, ngay cả khi phải liên
tục đối mặt với khó khăn về kinh tế. Câu hỏi thực sự
là, liệu chế độ này sẽ đáp ứng bằng cách thay đổi thành
một chế độ cởi mở hơn, một chế độ có sự tham gia của
quần chúng, hay một nền chuyên chế ngày càng tàn bạo và bị
cô lập. Chỉ có giới lãnh đạo và nhân dân Trung Quốc là
những người cuối cùng có thể thực hiện sự lựa chọn hệ
trọng này. Hoa Kỳ và phương Tây cần đi những bước thận
trọng để tránh bị cho là nguyên nhân gây ra sự nguy khốn về
kinh tế ở Trung Quốc.
<h2>Tác động của các yếu tố kinh tế và văn hóa</h2>
Mặc dù có những điểm giống nhau có thể dễ dàng nhận ra,
chế độ CSTQ chắc chắn sẽ không sụp đổ giống như chế
độ chuyên chế toàn trị ở Liên Xô hoặc chế độ Mubarak ở
Ai Cập. Trung Quốc thuộc loại khác, do vấn đề dân số và
văn hóa, cấu trúc kinh tế và chính trị hợp thành một thể
thống nhất có tính quốc gia, cũng như bản chất của sự
đối kháng quần chúng. Quan niệm cho rằng, khi tăng trưởng kinh
tế chấm dứt sẽ làm cho chế độ CSTQ sụp đổ, đã bỏ qua
yếu tố thực tế về xã hội Trung Quốc.
Đặc thù của Trung Quốc trước hết là tính đồng nhất về
văn hóa của nước này. Trong số 1,3 tỷ dân thì 92% là người
Hán, có cùng ngôn ngữ, văn hóa, tôn giáo và các quan điểm
triết lý, và thể chất tương tự, làm giảm thiểu sự chia
rẽ. Dân chúng ở các vùng tự trị Quảng Châu, Nội Mông, Tây
Tạng, và Tân Cương có đặc thù ngôn ngữ, văn hóa, diện
mạo, và với nhiều mức độ khác nhau, họ xem mình không phải
người Hoa. Nhưng không một sắc tộc nào trong số 56 dân tộc
thiểu số ở Trung Quốc có đông hơn 1,25% dân số Trung Quốc.
Tây Tạng là những người được quốc tế biết rõ nhất, dân
số cũng chưa tới 6 triệu người. Hơn nữa, thực tế địa lý
ràng buộc chặt chẽ giữa các vùng tự trị đó với Trung
Quốc về mặt kinh tế, và chế độ CSTQ đang thúc đẩy các
mối liên hệ đó qua việc di cư người Hán.
Liên Xô là nước có "kịch bản thay đổi chế độ" duy
nhất gần giống Trung Quốc về mặt qui mô dân số, nhưng ngay
từ đầu, Liên Xô đã là một liên bang, gồm các nước cộng
hòa tách biệt về ngôn ngữ, văn hóa, tôn giáo và có mức
sống khác nhau. Phần lớn những nước đã từng trải qua sự
thay đổi chế độ là những nước nhỏ hơn Trung Quốc rất
nhiều và không đồng nhất về văn hóa. Ai Cập là nước lớn
nhất trong các nước xảy ra cách mạng Mùa Xuân Ả Rập, cũng
chỉ có 78 triệu người, và khoảng 90% dân số theo đạo Hồi.
Năm trong mười tám tỉnh ở Trung Quốc có dân số lớn hơn
thế. Nước lớn nhất đã xảy ra Cách Mạng màu là Ukraine, có
dân số dưới 50 triệu người, trong đó có 20% là người sắc
tộc và sử dụng tiếng Nga.
Văn hóa Trung Hoa đã duy trì tính liên tục bền vững, nhưng
cấu trúc kinh tế và xã hội đã thay đổi một cách đột
ngột trong 30 năm qua. Hầu hết các hoạt động kinh tế giờ
đây là một phần của một thể hợp nhất, với các công ty
nhà nước và tư nhân trên danh nghĩa do chính quyền chỉ đạo,
hợp tác để mở rộng sản xuất. Khoảng một nửa dân số
sống ở thành thị. Chính sách định hướng xuất khẩu về
"chủ nghĩa xã hội mang màu sắc Trung Quốc" đã khiến các
vùng duyên hải giàu có phụ thuộc nặng nề vào sự thâm nhập
thị trường nước ngoài và nguồn lao động nội địa, cũng
như nguyên liệu thô.
Khác với các triều đại Trung Quốc trước đây, nông nghiệp
không còn là yếu tố chi phối hệ thống kinh tế Trung Quốc.
Nền tài chính của chế độ CSTQ không còn phụ thuộc vào
thuế của các sản phẩm nông nghiệp. Thay vào đó, Trung Quốc
trợ cấp các vùng nông thôn bằng ngân quĩ có được từ xuất
khẩu. Nguồn dự trữ ngoại tệ dùng để nhập khẩu thực
phẩm trong giai đoạn đói kém và hạn hán. Một cuộc nổi dậy
của nông dân giống như thế đã từng bị các triều đại
phong kiến đàn áp, khó có thể xảy ra để lật đổ chế độ
hiện tại.
Nền kinh tế kế hoạch của Liên Xô không có sự trao đổi
mậu dịch với nước ngoài, các sản phẩm và dịch vụ còn
tương đối thô sơ và bị lệch theo hướng có lợi cho Moscow
và St. Petersburg (2 trung tâm quyền lực chính trị của Liên Xô
thời bấy giờ – ND). Các nước cộng hòa ở châu Âu và các
đồng minh Liên Xô đã dự đoán chính xác rằng, có thể cải
thiện nhanh mức sống bằng cách thoát khỏi Liên Xô và mở
cửa giao thương với Tây Âu. [Trong khi đó] không hề có sự
thúc đẩy tương tự ở một vùng nào của Trung Quốc vốn đã
được hưởng lợi từ thương mại quốc tế cũng như đang
dựa vào mậu dịch quốc tế. Bất kỳ tỉnh nào cố tách ra
khỏi Trung Quốc sẽ chịu hậu quả nặng nề về mặt kinh tế.
Mặc dù thu nhập trung bình ở Trung Quốc gần bằng những
nước đã trải qua cách mạng Mùa xuân Ả Rập và Cách Mạng
màu, hơn 200 triệu người Trung Quốc hiện đang được hưởng
đời sống "trung lưu" thành thị. Tình trạng kinh tế của
họ phụ thuộc vào sản xuất ở các xí nghiệp, xây dựng,
thương mại quốc tế và tài chính. Tỷ lệ thất nghiệp ở
Trung Quốc năm 2008 là 4%, và hầu hết mọi người đều có
việc làm vì lý do kinh tế lẫn văn hóa. Tỷ lệ thất nghiệp
năm 2008 được báo cáo là 30% ở Lybia, 14% ở Tunisia và 8% ở Ai
Cập và đó là con số trước khi xảy ra khủng hoảng tài chính
toàn cầu. Không kể đến xuất khẩu dầu, những nước Ả
Rập này là những nước kém phát triển nhất, năng suất lao
động kém hiệu quả nhất trên thế giới.
<h2>Các lực lượng chính trị đối lập</h2>
Giờ đây, chế độ CSTQ thực hiện theo mô hình lãnh đạo ở
các tập đoàn công ty, với các nhiệm kỳ đã được xác
định rõ, đem lại một mức độ ổn định mà các chế độ
cộng sản khác chưa bao giờ đạt được. Sự quá đáng của
Mao và "Bè lũ bốn tên" cảnh báo chống lại bất cứ điều
gì dẫn đến sự cai trị của một người. Trung Quốc mong
muốn được quốc tế tôn trọng, với khuynh hướng có tính
văn hóa sâu sắc, ủng hộ sự đồng thuận, ngăn cản bất cứ
ý kiến cấp tiến nào, nên chỉ có thể quyết định được
những chuyện nhỏ mà mọi người đồng thuận (*). Chế độ
ủy ban không rõ ràng là sự tương phản của chủ nghĩa "sùng
bái cá nhân", có mặt ở hầu hết các nước đã trải qua
sự thay đổi chế độ đột ngột.
Mục tiêu của chế độ CSTQ là "một xã hội hài hòa" dựa
trên "qui luật phát triển khoa học". Một số ít người
Trung Quốc nghi ngờ giới lãnh đạo trung ương muốn cải thiện
kinh tế tốt hơn, bất cứ điều gì họ nghĩ tới, đều dẫn
đến vấn đề nhân quyền. Một lực lượng đối lập thống
nhất chống lại các ủy ban hoạt động theo phương pháp đồng
thuận thì khó hơn là chống lại một cá nhân lãnh đạo tự
khoe khoang, tô vẽ, rất dễ nhìn thấy.
Về mặt hành chính, chế độ CSTQ là một thể chế thống
nhất. Quan chức trong các tỉnh thay phiên nhau điều hành và
thường ít có sự liên hệ với hệ thống pháp lý mà họ
điều hành. Tương tự, quân đội cũng hoạt động như một
tổ chức quốc gia thống nhất. Các sỹ quan quân đội cao cấp
là đảng viên Ðảng Cộng sản, tham gia một cách tích cực.
Sự sắp đặt này nhằm cổ vũ cho sự trung thành đối với
thể chế quốc gia và ngăn chặn các liên minh đối lập hoặc
các lực lượng ly khai tiềm ẩn.
Do mối liên hệ sâu sắc về chính trị và kinh tế giữa Trung
Quốc với thế giới bên ngoài, hoạt động [của đất nước]
sẽ không thực tế nếu thiếu [sự điều hành của] một chính
phủ trung ương hữu hiệu. Phá vỡ [sự thống nhất quốc gia]
sẽ bị nguyền rủa về mặt tâm lý đối với đa số người
dân Trung Quốc, những người được học về một nước Trung
Quốc "yếu đuối" bị các cường quốc đế quốc làm nhục
hồi thế kỷ 19. Bất kỳ sự can thiệp nào từ bên ngoài cũng
sẽ làm cho người dân Trung Quốc đoàn kết để chống lại.
Hơn nữa, trong một thế giới được trang bị vũ khí nguyên
tử và liên kết với nhau về mặt kinh tế, các nước khác
cũng muốn làm việc với một chế độ trung ương có quyền
hành về quân đội, chính trị và kinh tế. Việc các cường
quốc và các tổ chức quốc tế tiếp tục công nhận chế độ
CSTQ sẽ phá hoại các phong trào đối lập và ly khai. Thời kỳ
"các nước trong tình trạng chiến tranh" xuất hiện trở
lại (hoặc đưa Ðài Loan trở về với Đại Lục) là điều
không thể tưởng tượng có thể xảy ra trong thế kỷ 21.
Hàng ngàn người biểu tình phản đối chính quyền, các vụ
biểu tình, nổi loạn và các hành động bạo lực đã xảy ra
ở Trung Quốc hàng năm. Nhưng hầu như tất cả đều phát sinh
từ những hành vi tệ hại ở cấp địa phương hoặc công ty:
các kiểu làm ăn suy đồi [về đạo đức] như: giả mạo thực
phẩm, xây dựng trường học bằng hàng dỏm, làm ô nhiễm môi
trường hoặc đối xử tuỳ tiện với những người dân dám
thách thức các quan chức tham nhũng. Các nhóm chống đối
thường kêu gọi sự giúp đỡ của [chính quyền] Bắc Kinh,
thỉnh thoảng chính quyền cũng trở thành anh hùng do thực hiện
các hành động sửa sai.
Chế độ CSTQ tấn công dữ dội vào bất kỳ tổ chức quốc
gia nào mà họ không công nhận, dù là tổ chức tôn giáo (Pháp
Luân công) hay chính trị (Tuyên ngôn 2008). Lo sợ về một cuộc
"Cách mạng hoa nhài" ở Trung Quốc hay các cuộc biểu tình
nhỏ tổ chức trên mạng Twitter đã xảy ra trong năm 2011, các
bộ phận an ninh Trung Quốc đã phản ứng bằng cách đánh phủ
đầu, kể cả việc bắt giữ và làm biến mất những người
"gây rối" như họa sĩ nổi tiếng Ngải Vị Vị và 20 luật
sư nhân quyền hàng đầu của nước này. Chế độ này cũng
bắt đầu kiểm soát các phương tiện liên lạc điện tử hết
sức tinh vi. Những hành động đó đã vô hiệu hóa bất kỳ
mối đe dọa nhỏ nhặt nào có thể tồn tại mà họ thấy.
Thời Trung Hoa đương đại chỉ có vài sự kiện có thể tập
trung sự giận dữ ảnh hưởng tới chế độ. Các cuộc bầu
cử có nhiều ứng viên trong nội bộ đảng chỉ xảy ra ở
cấp địa phương. Chẳng có sự thống nhất quan trọng nào có
thể so sánh được với các cuộc bầu cử gian lận ở những
nước xảy ra Cách Mạng màu. Bất kỳ sự chống đối đáng
kể nào đối với thể chế quốc gia này đều phải đối mặt
với thực tế khó khăn lớn, khi thiếu một tổ chức hoặc
không có những người lãnh đạo ở tầm quốc gia.
Sự bất bình về tai nạn tàu cao tốc gần Ôn Châu xảy ra gần
đây đã lan rộng trong quần chúng và tiếp theo là sự che đậy
bằng cách dập tắt các tin tức có liên quan, cho thấy có khả
năng [xảy ra] một kiểu châm ngòi khác [cho quần chúng]. Bộ
Ðường sắt Quốc gia chịu trách nhiệm trực tiếp về chương
trình tàu cao tốc, và vì vậy sự căm ghét của công chúng
nhắm trực tiếp vào cấp trung ương của chế độ CSTQ. Chính
quyền đã sa thải 3 viên chức cao cấp trong Bộ Ðường sắt
và chắc chắn sẽ đền bù thiệt hại cho những người bị
thương, nhưng các hành động như thế không giải quyết được
mối lo ngại sâu sắc của người dân về chính sách, sự minh
bạch, và xử lý vấn đề đúng luật. Một thảm họa lớn như
vụ tai nạn lò phản ứng hạt nhân Fukushima tan chãy có thể
dấy lên sự chống đối chế độ CSTQ mạnh mẽ và liên tục.
Tuy nhiên, mặc dù các dự án được kiểm soát ở tầm quốc
gia, đặc biệt là các nhà máy năng lượng hạt nhân, sẽ trở
nên phổ biến hơn khi Trung Quốc tiến bộ hơn về mặt kỹ
thuật, khả năng một tai nạn lớn có thể làm rung chuyển chế
độ CSTQ dường như rất nhỏ.
<h2>Ðiều gì sẽ xảy ra với chế độ Cộng sản Trung
Quốc</h2>
Những ví dụ về 'kịch bản thay đổi chế độ' cho thấy,
người dân bị thúc đẩy để lật đổ các chế độ toàn
trị khi chính quyền ở những nước này đe dọa sự sống còn
của các phe nhóm không đủ mạnh, thất bại trong việc lập
chính sách giải quyết vấn đề thất nghiệp và lạm phát cao,
hoặc tham gia các hoạt động phi pháp trắng trợn để tiếp
tục nắm quyền, khi đương đầu với sự giận dữ của đông
đảo quần chúng chống đối. Những điều vừa kể, không có
điều nào áp dụng vào tình hình Trung Quốc hiện nay.
Tuy nhiên, suy thoái kinh tế chắc chắn sẽ dẫn đến thay đổi.
Một kết quả có thể xảy ra [do suy thoái] sẽ là đấu đá
chính trị nội bộ làm cho các phe phái suy yếu hơn, khi tìm
cách bảo vệ phần (kinh doanh, tài sản) của họ trong một nền
kinh tế trì trệ. Một kết quả khác nữa là Trung Quốc sẽ
ngày càng bận tâm đối phó với thách thức nội bộ và ít
quan tâm đến vai trò lãnh đạo, hay thậm chí vai trò đáp ứng
trong quan hệ toàn cầu.
Ðể giảm bớt sự bất mãn cao độ [trong quần chúng] về
việc điều hành kinh tế kém cỏi liên tục kéo dài, ÐCSTQ có
thể sẽ không bầu lại người giữ chức chủ tịch thêm
nhiệm kỳ thứ hai, hoặc thậm chí chủ tịch có thể từ chức
trước khi kết thúc nhiệm kỳ. Tuy nhiên, những điều làm cho
kinh tế suy thoái sẽ không biến mất. Không có chủ tịch mới
nào sẽ có thể ngăn chặn được sự suy thoái.
Ban lãnh đạo mới có thể không làm vừa lòng công chúng
được lâu, đặc biệt do sự thay thế này cũng đến từ một
quá trình [chọn lựa] không rõ ràng như cũ và cũng từ những
cán bộ cũ là đảng viên ĐCS Trung Quốc. Khác với một cuộc
bầu cử thực sự, quá trình thay thế lãnh đạo này sẽ không
tạo ra sự tin tưởng trong dân chúng về các nhà lãnh đạo
mới, hay bất kỳ sự quan tâm nào đến sự thành công của
họ. Khôi hài hơn, sự thay đổi trong giới lãnh đạo ĐCSTQ
không dự trù trước có thể bị coi như thừa nhận thất bại,
điều này thúc đẩy nhu cầu thay đổi hệ thống chính trị
thực sự hơn nữa. Kết quả cuối cùng có thể lại là sự lo
sợ hoang tưởng hơn trong giới lãnh đạo, dẫn tới sự thay
đổi mang tính hình thức, gia tăng ảnh hưởng hoặc thậm chí
nắm quyền quân đội và các cơ quan an ninh.
Do phải đối phó với các vấn đề vô cùng khó khăn về môi
trường và kinh tế, chế độ ÐCSTQ có thể sẽ cố thử nhiều
cách cải cách khác nhau như kiểu công khai (glasnost) và đổi
mới (perestroika), cho phép sự tham gia chính trị rộng rãi hơn
[trong dân chúng]. Mục tiêu của những cải cách này là giảm
bớt nỗi bất bình trong dân chúng, cho người dân có cảm giác
lớn hơn trong việc tham gia và ủng hộ chính sách của chế
độ.
Chiến lược này gồm, gia tăng nỗ lực giảm bớt tệ nạn tham
nhũng ở địa phương. Cho phép sử dụng nhiều hơn hệ thống
toà án, điều trần chính phủ, truyền thông và các hệ thống
khác để dân chúng bày tỏ nỗi bất bình, cũng như sửa sai,
bồi thường. Những điều vừa kể, có thể lái sự tức giận
của công chúng sang hướng khác, tránh sự nổi đậy. Những
bước đi đó có lẽ là chiến thuật tốt nhất để bảo đảm
sự sống còn của chế độ về lâu dài, vượt qua thời kỳ
khó khăn trước mắt.
Tuy vậy, việc mở rộng sự thay đổi để quần chúng tham gia
[điều hành đất nước] là điều tất yếu. Rõ ràng là chế
độ CSTQ hiện nay tin tưởng rằng, bất kỳ sự phát tán quyền
lực cai trị đáng kể nào, cũng sẽ dẫn đến sự suy yếu
không thể chấp nhận được, hoặc dẫn đến sự kết thúc
của chế độ.
Một khả năng tiềm ẩn khác là, khi nền kinh tế liên tục trì
trệ, bất mãn sẽ gia tăng, điều này sẽ thúc đẩy gia tăng
cường độ đàn áp các tổ chức, cũng như đàn áp những
tiếng nói đối lập thật sự hoặc tiềm tàng. Ông James
Fallows, một nhà quan sát nhạy bén cho rằng, quá trình này đã
bắt đầu, ở một mức độ nào đó là các phản ứng của
chính quyền đối với cách mạng Mùa Xuân Ả Rập. Kết quả
là sự gia tăng ảnh hưởng của quân đội và các cơ quan an
ninh có thể đẩy chính sách của chính quyền theo hướng đàn
áp và độc tài hơn. Một đặc tính của nhiều chế độ toàn
trị đó là, dần dần biến thành chủ nghĩa quân phiệt và về
mặt này có lẽ Trung Quốc không phải là trường hợp ngoại
lệ.
Về lâu dài, các biện pháp này dường như có thể phát sinh
sự bất mãn và chống đối nhiều hơn trong dân chúng khi điều
kiện kinh tế và chính trị không được cải thiện. Nếu sự
chuyên chế toàn trị và kinh tế thường xuyên sa sút, kèm theo
nạn tham nhũng tiếp tục, tự tung tự tác, đàn áp, bất công,
và nếu các quyền lợi của giới công chức, chính trị và kinh
tế làm cho các nguồn tài nguyên chệch khỏi quyền lợi của
toàn bộ dân chúng, chế độ CSTQ cuối cùng sẽ phải đối
mặt với sự chống đối của đông đảo quần chúng. Trong cơn
tuyệt vọng, chế độ này thậm chí có thể đe dọa các nước
láng giềng bằng quân sự, hoặc một thủ đoạn chính trị
nội bộ có tính toán, hoặc là kết quả của một sự sợ hãi
và hoang tưởng trong giới lãnh đạo. Kết quả này có khả
năng sẽ tàn phá cả Trung Quốc lẫn thế giới bên ngoài.
<h2>Phương Tây và sự suy thoái của Trung Quốc</h2>
Rất nhiều bằng chứng cho thấy, sự tăng trưởng hiện nay
của Trung Quốc không bền vững do nhiều nguyên nhân. Nếu quả
thực như vậy, Trung Quốc đang đối mặt với khó khăn, bất
kể đặc trưng của chế độ cai trị như thế nào. Sự suy
thoái của Trung Quốc, đặc biệt nếu gây ra tình trạng hỗn
loạn ở đó, có thể gây thiệt hại đến lợi ích kinh tế
của Hoa Kỳ và cộng đồng quốc tế, vốn phụ thuộc vào Trung
Quốc như một cỗ máy cho sự tăng trưởng kinh tế toàn cầu,
cũng như một đối tác về hợp tác hòa bình trong vấn đề
kiểm soát phổ biến hạt nhân. Sự trì trệ hoặc suy thoái
kinh tế lâu dài [ở Trung Quốc] ảnh hưởng đến chính sách
ngoại giao của Hoa Kỳ và cộng đồng quốc tế.
Trong ba thập kỷ qua, Hoa Kỳ và châu Âu theo đuổi một loạt
chính sách thiết kế nhằm đưa Trung Quốc vào hệ thống kinh
tế và chính trị toàn cầu. Tuy nhiên, trong những năm gần
đây, ngày càng có nhiều người trong Quốc Hội [Mỹ] lập
luận rằng, Trung Quốc hiện quá mạnh, đã đến lúc phải đòi
Trung Quốc thay đổi chính sách vụ lợi về định giá tiền
tệ, bảo vệ sở hữu trí tuệ và các vấn đề nhân quyền.
Nhưng thay đổi hướng đi của Mỹ và châu Âu trong lúc này có
thể là bước đi không thích hợp.
Mặc dù Trung Quốc hiện nay có vẻ giống một đối thủ chính
trị và kinh tế đang trỗi dậy, tình trạng đó có thể nhanh
chóng bị đảo ngược. Các dự đoán sai lầm về "Nhật Bản
là số một" cách nay ba thập niên, nên dùng để cảnh báo
thế giới bên ngoài, không nên phản ứng quá mức về "mối
đe dọa Trung Quốc". Các biện pháp trừng phạt của Hoa Kỳ
trong việc đáp trả chính sách vụ lợi về tiền tệ và trao
đổi mậu dịch, cũng như không tuân thủ các quyền sở hữu
trí tuệ, cho dù chính đáng, nhưng có thể gây ấn tượng ở
Trung Quốc, rằng Hoa Kỳ đã tạo ra, hay ít nhất cũng đã thúc
đẩy và làm cho kinh tế Trung Quốc suy thoái trầm trọng hơn.
Hoa Kỳ nên tránh, không để cho ÐCSTQ có bất cứ lý do nào cáo
buộc Hoa Kỳ là nguyên nhân gây ra các tai họa ở Trung Quốc.
Nếu toàn bộ người dân Trung Quốc xem Mỹ là nguyên nhân gây
ra tai họa, thì quan hệ Mỹ – Trung có thể bị hủy hoại trong
nhiều thập kỷ.
Hoa Kỳ và cộng đồng quốc tế cũng nên nhìn nhận rằng, khi
kinh tế Trung Quốc xấu đi, bất kỳ sự vận động quân sự
mang tính đối đầu nào cũng dễ gặp phải sự leo thang [chống
đối], hơn là sự nhân nhượng. Sự đối đầu có thể đẩy
chế độ CSTQ vốn đang chật vật, thực hiện chủ nghĩa yêu
nước hiếu chiến, tập hợp dân chúng đứng lên. Chế độ
CSTQ đã tẩy não người dân và sử dụng tình cảm chống Nhật
như mục đích chính trị đối với những người Trung Quốc
sinh ra sau Đệ nhị Thế chiến rất lâu. Chiêu bài "mối đe
doạ ngoại bang" sẽ được dùng để cổ vũ dân chúng đoàn
kết, cũng như biện hộ cho bất kỳ sự đàn áp nào đối với
thành phần đối lập trong nội bộ xuất hiện, dù đó là sự
chống đối thực hay chỉ là cảm nhận. Chế độ CSTQ cũng ưu
tiên gia tăng chi tiêu quốc phòng và đánh lạc hướng quần
chúng khỏi các diễn biến bất lợi về sinh thái cũng như kinh
tế. Hoa Kỳ nên thật sự cố gắng, tránh trở thành kẻ thù
mới của Trung Quốc. Mỹ cần đi những bước thận trọng để
tránh làm cho sự suy thoái kinh tế ở Trung Quốc càng tồi tệ
hơn, cho cả Trung Quốc lẫn các nước còn lại trên thế giới.
Nguyễn Trùng Dương dịch từ <a
href="http://www.fpif.org/articles/is_china_heading_for_collapse">Foreign
Policy in Focus</a>
Bản tiếng Việt © Ba Sàm 2011
<strong>Ghi chú của editor:</strong>
(*) <em>China's desire for international respectability, along with a deep
cultural bias favoring consensus, discourages anything more radical than
"muddling through"</em>: Do văn hóa Trung Quốc không chấp nhận
sự khác biệt, nên tất cả mọi người phải đồng thuận về
một vấn đề nào đó thì mới thông qua. Trên thực tế, con
người vốn sinh ra đã không giống nhau, nên rất khó có thể
tìm sự đồng thuận của tất cả mọi người trong cùng một
vấn đề. Vì không chấp nhận ý kiến khác biệt, nên Trung
Quốc không thể thực hiện những quyết định lớn, bởi
thiếu sự đồng thuận của tất cả mọi người, mà chỉ có
thể thực hiện những việc nhỏ. Điều này hoàn toàn trái
ngược với văn hóa Mỹ và phương Tây: chấp nhận sự khác
biệt.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/10085), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét