pháp (HP) 1992, sau đó Ủy ban Dự thảo lập ra Ban Biên tập sửa
đổi HP, Nhà nước đã có những bước đầu tiên lập hiến
cho giai đoạn phát triển mới của nước nhà.
Nhưng để ra được một bản HP có giá trị trường tồn,
việc trước tiên phải làm là gì? Pháp Luật TP.HCM đặt câu
hỏi ấy với ông Nguyễn Đăng Dung, GS khoa Luật - ĐH Quốc gia
Hà Nội, chuyên gia đầu ngành về HP ở Việt Nam.
Theo tôi, việc đầu tiên là phải có cách hiểu đúng về HP.
Đây là việc khó, bởi giới chuyên môn chúng tôi thấy rằng
chúng ta thiếu vắng chủ nghĩa HP. Chủ nghĩa HP ấy bao gồm hệ
quan điểm, tư tưởng về vai trò, vị trí của HP trong đời
sống mà cốt lõi là nhận thức được HP chính là giới hạn
quyền lực nhà nước - GS Nguyễn Đăng Dung giải thích.
Quyền lực nhà nước là rất cần, là đương nhiên để duy
trì trật tự. Nhưng quyền lực nhà nước cũng có thể sai và
có xu hướng tha hóa nên chủ nghĩa HP đòi hỏi quyền lực ấy
phải được giới hạn. Nền cộng hòa mà chúng ta xây dựng
từ 1945 thừa nhận một nguyên tắc mọi quyền lực thuộc về
nhân dân. Từ lúc ấy, giới hạn quyền lực được đặt ra
bởi chính nhân dân. Người dân, bằng nhiều hình thức khác
nhau, đòi hỏi một khế ước hay bản văn, giới hạn quyền
lực của Nhà nước.
Vậy nên tôi cho rằng trước khi bắt tay vào xây dựng một
bản HP theo đúng nghĩa của nó, chúng ta phải thống nhất
được với nhau rằng HP được sinh ra để giới hạn quyền
lực nhà nước.
<h2>Trước hết phải thực hiện dân chủ rộng rãi</h2>
<em>. Nói tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân
nhưng thực ra quyền lực ấy tùy thuộc rất nhiều vào những
người nắm quyền ban hành chính sách. Ông thấy lực lượng
này hiện đang nhận thức thế nào về chủ nghĩa HP?</em>
+ Tôi thấy đa số vẫn lập luận Nhà nước sinh ra để quản
lý xã hội thì sao lại giới hạn quyền lực nhà nước. Hoặc:
Nhà nước này là của dân, do dân, vì dân rồi thì mọi hoạt
động của nó đều vì dân, cần gì phải hạn chế, kiểm soát
Nhà nước… Họ nhận thức như thế mà không thấy rằng
những căn bệnh trầm kha của đất nước như tham nhũng chẳng
hạn, đều bắt nguồn từ quyền lực nhà nước không bị
giới hạn, bị kiểm soát.
<em>. Gần đây có những ý kiến cho rằng nhân dân phải được
phúc quyết HP. Nói cách khác là trả lại cho dân một phần
quyền lập hiến. Như thế cũng là giới hạn quyền lực nhà
nước?</em>
+ Dân chủ trực tiếp thì dân phúc quyết HP là một cách. Nhưng
quan trọng hơn, trong điều kiện nước ta hiện nay, để giới
hạn quyền lực nhà nước thì trước hết phải dân chủ rộng
rãi. Dân chủ để mọi tầng lớp nhân dân được thảo luận
về HP, tham gia vào quá trình lập hiến.
Bằng sự thảo luận rộng rãi ấy, chủ nghĩa HP được nâng
lên, thấm đẫm thành tinh thần của xã hội. Khi ấy, HP được
ban hành ngắn gọn nhưng súc tích, hàm chứa những tư tưởng
sâu sắc về pháp quyền, về giới hạn và kiểm soát quyền
lực, đi thẳng vào đời sống xã hội mà không ai có thể nghĩ
khác đi được. HP ấy mới có sức sống, mới mang những giá
trị trường tồn.
<h2>Trở lại với giá trị trường tồn của HP 1946</h2>
<em>. Ông đề cập tới giá trị trường tồn của HP. Vậy có
thể đánh giá thế nào về giá trị những bản HP của ta từ
trước đến nay?</em>
+ Từ khi thiết lập nền cộng hòa đến nay, chúng ta đã có
bốn bản HP với năm lần sửa đổi. Trong những bản văn ấy,
HP 1946 chứa đựng được những giá trị trường tồn nhất. HP
1946 cùng với Tuyên ngôn độc lập Hồ Chí Minh đọc trước
quốc dân đồng bào, lần đầu tiên khẳng định mọi quyền
bính thuộc về nhân dân, khẳng định quyền tự nhiên của con
người: "Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình
đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm
được...".
<span class="underlined-text">Những HP sau đó rơi vào hệ thống HP
các nước XHCN</span>. Chủ nghĩa HP trong hệ thống ấy không
được coi là cốt lõi. Kể cả sau này, khi "pháp quyền" vào
HP 1992 sửa đổi thì vẫn chưa coi giới hạn quyền lực là giá
trị, mục đích của HP. Pháp quyền (rule of law) trong hệ thống
ấy thực ra là pháp trị (rule by law). Đối tượng phải tuân
thủ pháp luật, thay vì Nhà nước lại nhấn mạnh là nhân dân.
Trước đây, Nhà nước bao trùm tất cả. Nhưng kể từ khi
đổi mới, chúng ta đã đặt mình lên đường ray mà quá trình
chuyển động ấy, Nhà nước dần dần bị thu hẹp. Giờ sửa
đổi HP chính là trở lại với giá trị trường tồn của HP
1946, là khẳng định xu hướng của thời đổi mới. Ấy là
nâng chủ nghĩa HP lên, làm nổi bật chức năng cổ điển của
HP - chức năng giới hạn quyền lực nhà nước.
<h2>Cần thêm áp lực xã hội</h2>
<em>. Theo dõi thời cuộc, giáo sư thấy có dấu hiệu nào cho
một nhận thức mới là quyền lực nhà nước phải được
giới hạn?</em>
+ Rất mừng là Đại hội XI đã đưa kiểm soát quyền lực nhà
nước vào trong nghị quyết. Hai từ được lồng ghép vào một
vài dòng nghị quyết thôi nhưng hàm chứa một nhận thức rất
mới về nội dung của xây dựng nhà nước pháp quyền.
Nhưng từ nghị quyết đến cuộc sống vẫn còn khoảng cách
rất xa. Cơ chế nào, làm thế nào để kiểm soát quyền lực
nhà nước; kiểm soát từ bên trong, kiểm soát từ bên ngoài
thế nào?... Trong Đảng, tất cả vẫn đang là cuộc thảo
luận, tìm tòi.
<em>. Giống như từ "pháp quyền", "kiểm soát" quyền lực
nhà nước có thể rồi cũng được đưa vào bản HP mới. Nhưng
như vậy đã đủ để có một bản HP mang giá trị trường
tồn?</em>
+ Dù cố gắng đi mấy, HP không thể là một cuốn giáo khoa. Ta
không thể viết mọi điều vào đó. Điều quan trọng là bằng
việc thảo luận rộng rãi về HP, xã hội hình thành, nâng dần
lên trong mình một tinh thần HP.
Ngoài ra, để những gì súc tích, ngắn gọn trong HP thấm đẫm
vào cuộc sống, còn đòi hỏi quyết tâm chính trị của đảng
cầm quyền. <span class="underlined-text">Đặc biệt, tôi nhấn
mạnh, tốt đẹp lên hay không còn tùy thuộc vào văn hóa và
năng lực đòi hỏi của xã hội</span>. Xã hội, người dân
phải biết gây áp lực lên chính quyền, để hiện thực hóa
những tư tưởng, triết lý đẹp đẽ về một nhà nước pháp
quyền đúng nghĩa, của dân, do dân, vì dân. Chính vì thế, nói
về chủ nghĩa HP chính là nói về HP thực hiện trên thực tế,
hơn là bản văn HP ấy.
<em>. Xin cảm ơn giáo sư.</em>
<div class="special_quote"><h2>Từ phân công, phối hợp đến kiểm
soát quyền lực</h2>
Cương lĩnh bổ sung, phát triển 2011 khẳng định: "Nhà nước
ta là nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì
nhân dân. Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân
[...]. Quyền lực nhà nước là thống nhất; có sự phân công,
phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện
các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp". Quan điểm này cũng
được khẳng định rõ trong Chiến lược phát triển kinh
tế-xã hội 2011-2020.
Trước đó, Cương lĩnh 1991 chỉ nêu "Nhà nước Việt Nam
thống nhất ba quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp, với sự
phân công rành mạch ba quyền đó". Hiến pháp 1992 được sửa
đổi năm 2001 cũng chỉ quy định: "Quyền lực nhà nước là
thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan
nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành
pháp, tư pháp".
TTH</div>
NGHĨA NHÂN
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/9968), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét