href="http://www.tienve.org/home/activities/viewThaoLuan.do?action=viewArtwork&artworkId=8489">ông
Nguyễn Hưng Quốc</a> cằn nhằn:
"<em>Chỉ duy có một điểm chung nhất, ở tất cả các phi
truờng tại Việt Nam, từ quốc tế đến quốc nội: đó là
gương mặt lạnh lùng, vô cảm của các nhân viên hải quan.
Đặt chân đến các nuớc khác qua ngả hàng không, điều chúng
ta bắt gặp đầu tiên có thể là một nụ cuời. Ở Việt Nam
thì không. Tuyệt đối không. Gương mặt nào cũng lạnh tanh.
Ánh mắt nào cũng lạnh tanh. Không khí chung quanh lạnh
tanh.</em>"
Qua bữa sau,<a
href="http://tuanvannguyen.blogspot.com/2008/05/ch-bao-gi-thy-nng-ci.html">
ông Nguyễn Văn Tuấn</a> cũng càm ràm (y chang) như vậy:
"<em>Phong cách phục vụ của tiếp viên, của cơ trưởng, và
vệ sinh trên máy bay có lẽ nói lên một thực tế rằng Vietnam
Airlines còn kém rất xa so vói các hãng hàng không nước láng
giềng...</em>"
"<em>Nhìn qua cách họ đưa cái khăn, đến cách nói, hành khách
cũng có thể cảm nhận rằng những người tiếp viên này không
yêu nghề, hoặc yêu nghề mà không nói đuợc tiếng Việt (chứ
chưa nói đến tiếng Anh). Họ làm một cách miễn cưỡng, làm
cho có làm. Và, chả bao giờ thấy nàng cuời.</em>"
Lần cuối, tôi có dịp đi máy bay – ở đất nước mình –
vào cuối năm 1974, trên một chiếc DC-6, cất cánh từ Tân Sơn
Nhất. Hôm đó, cận Giáng Sinh – trời nhiều gió – lao đao
mãi chiếc máy bay 4 cánh quạt mới đáp xuống được phi
trường Liên Khương, Đà Lạt.
Tôi vẫn còn nhớ mãi hình ảnh của những bụi quỳ vàng man
dại bên phi đạo, và mấy tà áo xanh quấn quýt trong gió lộng
của mấy cô tiếp viên nhỏ nhắn, dưới cánh bay. Họ đứng
tiễn khách với nét mặt hơi mỏi mệt nhưng vẫn giữ được
nụ cười tươi tắn.
Rồi đời, chẳng may, phải lâm vào cảnh phải tha phương cầu
thực. Tôi phiêu bạt trên nhiều chuyến bay khác, qua vô số
những phi trường khác, ở khắp mọi nơi nhưng nơi đâu cũng
cảm thấy là mình (hơi) lạc lõng. Tôi vẫn cứ thương hoài
nụ cười xinh tươi của những cô <em>hôtess de l'air</em> Việt
Nam, giữa núi đồi Tây Nguyên, vào buổi chiều hôm đó.
Từ buổi chiều đã xa lắc xa lơ đó, cho tới chiều nay –
tính rẻ ra – cũng cỡ bốn mươi năm. Biết bao nhiêu là nước
sông, nước suối, nước mắt, nước mưa... đã (ào ạt) chẩy
qua cầu, và qua cống. Thời gian qua, điều gì đã biến cảnh
phi trường ở đất nước tôi thành những nơi chỉ có ánh
mắt và khuôn mặt "lạnh tanh" như thế?
Và nụ cười của người dân Việt, theo tường thuật của ký
giả Quảng Hạnh (<a
href="https://phunutoday.vn/baovenguoitieudung/201103/Ban-hang-voi-nu-cuoi-hay-cau-chui-1981449/">Phụ
Nữ Today</a>, 07/03/ 2011) đã trở nên hiếm hoi ở khắp mọi
nơi:
"<em>Các chuyên gia kinh tế dạy, DN muốn thành công, nụ
cười phải được lập trình sẵn trong mọi công đoạn, từ
tiếp thị, bán hàng, đến hậu mãi. Và để có nụ cười ấy,
thiện ý tôn trọng khách hàng phải xuất phát từ trái tim,
trở thành nguyên tắc sống còn trong kinh doanh.</em>"
"<em>Người Trung Hoa thì đúc kết:'Người nào không biết
mỉm cười, chớ nên mở tiệm'. Còn Hải quan Malaysia, luôn
gắn trên ve áo khẩu hiệu 'Phục vụ khách với nụ cười'.
Và Kuala Lumpur đón tới 25 triệu lượt khách du lịch mỗi
năm.</em>"
"<em>Nụ cười là phong cách kinh doanh của những doanh nhân
giỏi, những thương hiệu lớn. Buồn nỗi bán - mua ở Việt
Nam, sao hiếm thấy nụ cười...</em>"
Nỗi buồn này, ở Việt Nam, có nhiều nguyên đặc thù nhưng
dường như không được mấy ai chia sẻ và thông cảm. Coi:
- Làm ăn ở một xã hội mà kinh tế quốc doanh làm chủ đạo
thì nụ cười không hẳn đã cần cho "phong cách kinh doanh của
những doanh nhân giỏi."
- Ở một đất nước hoàn toàn Độc Lập – Tự Do – Hạnh
Phúc thì chuyện cười đùa e không thích hợp, rất dễ bị
hiểu (lầm) là có ý xỏ xiên, hoặc mỉa mai chi đó. Tù tội
như không, chớ đâu phải giỡn, mấy cha.
Tự bản chất, dân Việt (chắc) không hà tiện nụ cười
đâu. Họ chỉ cười không được (hay không nổi) nữa mà thôi.
Câu hỏi (thật sự) cần phải đặt ra là người Việt đã
đổi tính, và thôi cười tự lúc nào cà?
Sự kiện này được <a
href="http://vantuyen.net/?view=story&subjectid=20863">nhà văn Phùng
Cung</a> ghi nhận (rất sớm) qua một nhân vật trong truyện của
ông:
"<em>Bà Khuê từ một nguời nhanh nhảu, vui tính, hiền dịu,
dần dần trở nên kí cảu, có lúc nặng lời, thậm chí tục
tỉu, nghĩ lại và tự thấy nguợng ngùng. Cái môi truờng sinh
sống nó quan trọng thật! Nó nhẹ nhàng vần đi, vần lại,
biến đổi, phân hóa, nó kiểm dấu chìm, dấu nổi giai cấp
lên chỗ dễ tìm thấy, lên mặt từ già lão đến trẻ
thơ</em>!" [Phùng Cung. "Mộ Phách." Truyện Và Thơ (Chưa Hề
Xuất Bản). Văn Nghệ: California, 2003].
Truyện ngắn Mộ Phách viết về cuộc đời của một đôi vợ
chồng (Kép Chản và Đào Khuê) trong giai đoạn mà người Việt
bị cấm cản ca trù, phải đập đàn và chôn phách. <a
href="http://vietnamesebloggers.wordpress.com/2011/01/02/m?-phach-m?-chon-van-hoa/">Nhà
phê bình văn học Thụy Khuê</a> nhận xét rằng:
"<em>Mộ Phách là tiếng khóc tiễn đưa thi ca, âm nhạc về
bên kia thế giới trong một thời mà nghệ thuật đích thực
bị xử lý như một phạm nhân, qua đó là sự tàn phá nền văn
hoá cổ dân gian, thời Cách mạng tháng Tám.</em>"
Tôi trộm nghĩ thêm rằng Mộ Phách không chỉ là "tiếng khóc
tiễn đưa thi ca, âm nhạc về bên kia thế giới" mà còn là
tiếng cú báo hiệu sự mất mát của những nụ cười bình
dị, trong đời sống bình thường, của người dân Việt.
Cùng với Chiến Dịch Bài Trừ Văn Hóa Phong Kiến là Chương
Trình Cải Cách Ruộng Đất. Chủ tịch nước Việt Nam Dân Chủ
Cộng Hòa,<a
href="http://vi.wikipedia.org/wiki/C?i_c%C3%A1ch_ru?ng_d?t_t?i_mi?n_B?c_Vi?t_Nam">
ông Hồ Chí Minh</a> cho biết:
"<em>Luật cải cách ruộng đất của ta chí nhân, chí nghĩa,
hợp lí hợp tình, chẳng những là làm cho cố nông, bần nông,
trung nông ở dưới có ruộng cày, nhưng đồng thời chiếu cố
đồng bào phú nông, đồng thời chiếu cố đồng bào địa
chủ.</em>"
Sự thực, xem ra, khác xa với lời tuyên bố "chí nhân, chí
nghĩa, hợp lí hợp tình" của ông Hồ. Cách "chiếu cố"
của Nhà Nước và Đảng của ông đã giết chết hàng vạn
lương dân và làm tan nát nông thôn miền Bắc.
Rồi tiếp theo ngay sau đó là cuộc chiến giải phóng miền Nam :
Trại lính, trại tù người đi không ngớt
Người về thưa thớt dăm ba...
Trẻ con đói, xanh như tàu lá.
Cày bừa phụ nữ đảm đang.
Chốn thôn trang vắng bóng trai làng.
Giấy báo tử rơi đầy mái rạ.
Buồn tất cả. Chỉ cái loa là vui!
(<a href="http://poem.tkaraoke.com/13427/Dat_Nay.html">N.C.T</a>)
Và sau khi cái loa hân hoan thông báo miền Nam đã được hoàn
toàn giải phóng thì nụ cười cũng dần biến mất ở nửa
phần quê hương còn lại:
"<em>… không biết từ lúc nào, chị quên tuốt luốt những
câu đùa duyên dáng tạo niềm vui cho chồng con, chị cũng quên
luôn những công việc nho nhỏ tạo niềm vui cho chính mình, dậy
cho con Thành làm toán, dậy thằng Công đánh vần chẳng hạn.
Mà chỉ mình chị vậy thôi sao, anh Được càng lúc càng lầm
lì, đã ít nói còn sanh thêm gắt gỏng</em>" (Võ Hoàng.<a
href="http://gocbebentroi.wordpress.com/category/trong-lo%cc%80ng-ca%cc%81ch-ma%cc%a3ng/">
Trong Lòng Cách Mạng</a>. Nhân Văn: California, 1983).
Theo lời giới thiệu của nhà xuất bản Nhân văn, tập truyện
Trong Lòng Cách Mạng sẽ "dẫn người đọc vào một thế
giới rất Việt Nam, một Việt Nam cùng quẫn sau 1975 trong vòng
cây của bạo lực, kể từ cuộc đổi đời bi thảm."
Vấn đề không ngừng ở chỗ xã hội thiếu vắng nụ cười,
hay thái độ lạnh lùng và vô cảm. Với thời gian, theo cách
nói của<a href="http://www.rfavietnam.com/node/673"> đạo diễn Song
Chi</a>, người Việt còn bị "tàn phá về mặt tâm hồn và
nhân cách":
"<em>Ngày càng nhiều những vụ xô xát, án mạng với tính
chất ngày càng man rợ mà nguyên nhân nhiều khi chỉ vì va chạm
nhau trên đường, vì nạn nhân lỡ 'nhìn đểu' nên bị đâm
cho bõ ghét hay một câu nói, một món nợ tiền bạc rất
nhỏ…Chứng tỏ sự bức xúc, tức tối xã hội bị dồn nén
bên trong, không biết làm cách nào để giải quyết, gặp dịp
thế là bùng phát thành tội ác.</em>"
"<em>Tất cả những điều này cho thấy tâm hồn con người VN
nói chung không được bình yên, không thư thái, thậm chí bất
mãn đối với cái xã hội mà họ đang sống. Nó cũng cho thấy
đạo đức, nhân cách, những phẩm chất tốt đẹp của con
người VN đang bị hủy hoại một cách đáng ngại.</em>"
"<em>Xây dựng lại một đất nước bị tàn phá về kinh tế
đã khó, nhưng xây dựng lại một xã hội trong đó con người
bị méo mó, lệch lạc,tàn phá về mặt nhân cách, tâm hồn,
sẽ khó hơn rất nhiều.</em>"
Xem như thế, ngó bộ, còn rất lâu chúng ta mới có thể tìm
lại được nụ cười. Và điều cần để "khôi phục" lại
con người bình thường nơi dân tộc Việt không chỉ là sự
thay đổi thái độ mà còn là chế độ. Cứ tiếp tục mô hình
XHCN hiện nay thì sẽ Xuống Hố Cả Nút, về mọi mặt chứ
không riêng gì nhân cách.
Tưởng Năng Tiến
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/9263), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét