nước, lịch sử nước Mỹ (tính từ thời điểm công bố
Tuyên ngôn Độc lập – 4.7.1776) là một trong những trang sử
có rất nhiều những điểm lạ kỳ, độc đáo. Do khuôn khổ
của một bài báo, những ghi chép sau đây hướng tới vài phác
họa nhỏ về những điều 'hổng giống ai' nhưng rất đáng
để suy ngẫm ấy...
Cuộc chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Bắc Mỹ
bùng nổ ở Boston rạng sáng ngày 17.12.1773 đã khơi dậy sự
phát tiết tinh hoa và truyền cảm hứng cho Thomas Jefferson viết
lên bản TNĐL bất hủ. Dĩ nhiên, Jefferson chỉ hiện thực hóa
những tư tưởng đi trước thời đại của các nhà tiên phong
Pháp như Rouseau, Montesquieu; nhưng, phải nói rằng ông đã nhìn,
đọc và gần như hiểu hết những đòi hỏi mà thời đại
mới đã đặt ra... <em>Chúng tôi tin rằng những điều được
tuyên bố sau đây là hiển nhiên, tất cả mọi người đều
được sáng tạo ra</em> (bởi Thượng Đế - Đấng Tạo Hóa)
<em>một cách bình đẳng. Đấng Tạo Hóa cho họ những quyền
không ai có thể xâm phạm được. Trong những quyền đó, có
quyền sống, quyền tự do và quyền kiếm tìm hạnh phúc</em>...
Không biết do đâu và từ lúc nào, rất nhiều sách – bài
viết luôn dịch cụm từ "Every men are created equal" (created by
The Creator) là <em>tất cả mọi người sinh ra đều bình
đẳng</em>. Hiểu như thế là chưa hiểu đúng lối hành văn
chính xác, chặt chẽ của người Mỹ. Thực ra, con người chỉ
bình đẳng trong một trường hợp <em>duy nhất</em> thôi: Đó là
khoảnh khắc mà sự kết hợp của hai người (đàn ông với
đàn bà) đã tạo thành một sinh linh mới! Quan niệm về hạnh
phúc cũng thế, ai cũng có quyền kiếm tìm (mưu cầu) hạnh phúc
nhưng có đạt được, <em>có tìm thấy</em> hay không là việc
riêng, tùy thuộc vào số phận, may mắn của mỗi người.
Ngày 3.9.1783, Hiệp ước đình chiến được ký ở Paris (lần
đầu tiên Paris được chọn là <em>địa điểm văn hóa – trung
lập – trọng tài</em> cho một hiệp ước quốc tế). Nghe tin
ấy, đại tá G. Washington đã thay quân phục bằng một bộ
quần áo dân sự và trở về trang trại để... nuôi gà! Các sĩ
quan dưới quyền tất nhiên cũng theo chân Tổng tư lệnh, kéo
nhau về nhà hết. Vậy là, <em>lần đầu tiên – duy nhất</em>
trong lịch sử loài người, những nhà cách mạng không cần
đến việc chia nhau ghế ngồi hay mưu toan các dự định quyền
lực nhằm hưởng lợi theo kiểu công thần, ích kỷ - một
việc thật dễ dàng nếu thiết lập chính quyền. Washington và
các bạn chiến đấu của ông tin rằng họ đã làm tròn nghĩa
vụ công dân và không hề đòi hỏi bất cứ một cái thêm nào.
Tinh thần trọng danh dự tràn đầy nghĩa khí ấy cũng có cái
tai họa của nó: Tình trạng vô chính phủ đã làm cho 13 bang
như thể được liên kết với nhau "bằng cát". Mọi định
chế, quy tắc bị biến thành lá khô và cỏ dại. May mắn thay,
trí tuệ của con người vẫn luôn là cứu cánh tốt nhất khi
bĩ cực dập vùi. 55 con người (đa số dưới 45 tuổi) vĩ đại
đã họp lại với nhau dưới sự chủ tọa của G. Washington
để bàn việc soạn thảo Hiến pháp. Vậy là, <em>một bản
hiến pháp có trước nhà nước</em> đã dần được hình thành
và, mỗi ngày, được thông báo rộng rãi trên báo chí cho
người dân biết, tham gia ý kiến, <em><strong>cho dân quyền lựa
chọn mô hình nhà nước</strong></em> theo đúng mục tiêu được
minh định rằng đó phải là chính quyền thật sự do nhân dân
làm ra, để <em>phục vụ nhân dân</em>. Sau hai sự thực tốt
đẹp ấy thì mặc nhiên nó chắc chắn sẽ là, <em>của nhân
dân</em>. Nếu như tất cả các nhà nước đang và sẽ tồn tại
trên thế giới này đều được tạo dựng theo đúng tinh thần
– mô hình ấy, thì có thể, sẽ bớt đi rất nhiều những
điều tồi tệ.
Hội nghị lập pháp của Hợp Chúng Quốc Mỹ đã đề ra những
nguyên tắc chưa hề có tiền lệ. Những "cha đẻ" của
Hiến pháp Mỹ như A. Hamilton, J. Madison, B. Franklin... đã sáng
tạo thực sự những chuẩn mực mà nhờ đó, Hiến pháp được
làm ra vừa sáng sủa lại vừa trường tồn. Chẳng hạn, họ
quan niệm rằng <em>chúng ta mong muốn xây dựng một nền tảng
vững chắc có thể tồn tại qua mọi thời đại thì chúng ta
phải dự liệu những thay đổi mà các thời đại đó sẽ tạo
ra</em>. "Những thay đổi" thì bao giờ cũng xảy ra, do đó,
giải pháp dùng Tu chính án (Amendment) để bổ sung cho hiến
pháp quả là đắc dụng: Chính nhờ đó mà Hiến pháp Mỹ trở
thành bản hiến pháp duy nhất không cần phải sửa chữa. Một
quan niệm khác cho rằng <em>xu hướng lạm quyền, lộng quyền
là một thuộc tính tự nhiên của quyền lực, do vậy, phải
thiết lập một cơ chế sao cho có thể hạn chế đến mức
thấp nhất thuộc tính tệ hại ấy</em>. Tam quyền phân lập
trở thành mô hình hiệu quả nhất mà lịch sử đã từng
biết. J. Madison còn tuyên bố rất đanh thép rằng <em>đảng
phái là cội nguồn của chủ nghĩa bè phái, mà, chủ nghĩa bè
phái là cội nguồn làm vẩn đục hiến pháp. Do vậy, một cơ
chế lưỡng viện và tam quyền phân lập là cách thức tốt
nhất để ngăn chặn đảng phái xâm hại chính quyền</em>...
Còn rất, rất nhiều những chuẩn mực, những tiêu chí mà 55
con người xuất sắc nhất thế kỷ XVIII đã nghĩ ra, đã áp
dụng để nhờ đó, một nhà nước mới mẻ một cách toàn
diện, triệt để đã được ra đời.
Không phải ai cũng nhớ Cách mạng Mỹ là <em><strong>thắng lợi
đầu tiên</strong></em> của một thuộc địa trong thời đại tư
bản chủ nghĩa. Có nghĩa là những người công dân đầu tiên
của Hợp Chúng Quốc đã giương cao <em><strong>lá cờ
đầu</strong></em> của phong trào giải phóng dân tộc. Ý nghĩa
đó thật là vĩ đại. Cũng rất có thể rằng nhờ ảnh
hưởng, tác động của cách mạng Mỹ mà cho đến cuối những
năm 20 của thế kỷ XIX, tất cả các nước ở châu Mỹ đều
giành được độc lập về chính trị(!) Các nhà sử học tôn
thờ chủ nghĩa chủ quan cực đoan đã viết rằng đó là
'chủ nghĩa Monroe' – châu Mỹ của đế quốc Bắc Mỹ.
Không ai phủ định chủ nghĩa Monroe nhưng đẩy một chủ nghĩa
(bất kỳ chủ nghĩa nào) đi quá xa cũng có phần làm cho lịch
sử bị oan khuất. Lịch sử 'nói' rằng cho đến bây giờ,
Hoa Kỳ chưa tấn công để xâm lược bất kỳ một nước Nam
Mỹ nào. Dĩ nhiên, nó cũng chưa hề gây ra chuyện bắt ngư dân
nước khác nộp phạt, hay ăn cướp cá tôm, dầu nhớt của tàu
đánh cá, chẳng hề vừa ăn cướp vừa la làng về chủ quyền
sau khi đã tiến hành hàng loạt những hành động bẩn thỉu,
nhỏ nhen nhằm chèn ép, hăm dọa các nước nhỏ hơn... Xin nhấn
mạnh rằng thế kỷ XVIII – XIX là những thế kỷ mà công pháp
quốc tế chưa có, các cường quốc rất dễ thao túng bàn cờ
chính trị thế giới nhưng chính quyền Mỹ không hề lạm
dụng. Có thể các nhà lãnh đạo Mỹ đã tin rằng bắt một
dân tộc khác làm nô lệ là điều tồi tệ không thể chấp
nhận được?
Tất nhiên, cũng cần lưu ý là trước khi có cuộc cách mạng
của tự do và dân chủ đầu tiên trên thế giới, những di dân
khai phá tân thế giới (người Anh chính thức lập nên thị
trấn đầu tiên, Jamestown năm 1603) đã hành xử thật tàn bạo,
dã man. Hàng triệu người da đỏ đã bị tàn sát để rồi 100
năm sau chỉ còn lại mấy trăm ngàn người; hàng triệu con trâu
đã bị tận diệt để thay bằng loại gia súc được ưa
chuộng là bò và, chế độ nô lệ da đen được bắt đầu áp
dụng từ năm 1612 phải chờ đến năm 1865 mới chấm dứt...
Bạo lực song hành với sự tôn trọng trí thức, hiểu biết là
một trong những điều lạ kỳ: Trường đại học Harvard thành
lập năm 1636 – 140 năm trước khi có Tuyên ngôn Độc lập là
một minh chứng thật rõ ràng. Như rất nhiều sử gia đã nhận
xét (xem Hữu Ngọc, Hồ sơ Văn hóa Mỹ), ở nước Mỹ, mỗi
điều tốt luôn kèm theo một thói xấu nào đó. "Công thức"
âm – dương của xấu – tốt ấy đã làm cho nước Mỹ, văn
hóa Mỹ luôn là đề tài để cho hậu thế, cho đến tận bây
giờ cứ tranh cãi mãi hoài và chẳng thể nào chấm dứt...
Việt Nam và Hoa Kỳ có khá nhiều điểm chung mà B. Clinton đã
tuyên bố gần đủ ở Đại học Quốc gia Hà Nội vào tháng
11.2000. Theo TT Mỹ, <em>cả hai nước đều được 'sinh ra'
từ thuộc địa; đều được hình thành từ quá trình di
chuyển liên tục (nam tiến và tây tiến); câu mở đầu Tuyên
ngôn Độc lập giống nhau; cả hai dân tộc đều trẻ (hơn 60%
dân số dưới 35 tuổi) và đều dễ thích nghi với những cái
mới (tuy học hỏi, áp dụng thành công những cái mới lại là
chuyện khác)</em>. B. Clinton không nhắc đến, vì thế xin bổ
sung về điểm chung thứ năm: <em>Cả hai tác giả viết Tuyên
ngôn Độc lập đều mất vào ngày Quốc khánh</em> (Hồ Chủ
tịch mất ngày 2.9.1969 và Thomas Jefferson mất ngày 4.7.1826).
Những điểm chung ấy có thể là ngẫu nhiên của lịch sử
nhưng sẽ không là ngẫu nhiên nữa khi từ lịch sử độc đáo
và hấp dẫn của nước Mỹ, chúng ta có thể suy ngẫm để
bùng vỡ một vài trăn trở không hề dễ dàng...
Huế, 1.7.2011. Tel: 0914 079 210.
Hà Văn Thịnh
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/9250), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét