được biết là dưới danh nghĩa tạm giữ hành chính, và đã
chết trong thời gian giam giữ. Câu chuyện ngay lập tức trở
nên rối rắm bởi sự xuất hiện của hàng đống thông tin
đủ loại, từ việc một điều tra viên có những lời lẽ
"gạ tình" bậy bạ đối với vợ của người bị bắt xấu
số, việc bây giờ chẳng biết gọi vụ bắt người vừa qua
là tạm giữ hay tạm giam, cho đến việc nghi vấn về nguyên
nhân thật dẫn đến cái chết của nhân vật chính.
<div class="boxright300"><img
src="http://sgtt.vn/ImageHandler.ashx?ImageID=141207" /><div
class="textholder">Luật pháp hiện hành ở nước ta <span
class="underlined-text">cũng có</span> các quy định tương đối cụ
thể về bắt giữ, giam người trong khuôn khổ xử lý vi phạm
hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự [chỉ có điều
không ai thèm làm theo]. Ảnh: Thanh Nhã</div></div>
Tạm gác qua một bên những câu hỏi về tính xác thực của
các thông tin gây sốc xoay quanh vụ việc thu hút sự chú ý của
các phương tiện truyền thông và cả câu hỏi liệu người bị
bắt có thực sự là thủ phạm của một vụ trộm cắp quy mô
lớn nào đó; người ta dễ nhận ra vấn đề nhức nhối còn
lại: rốt cuộc, việc bắt giữ người đã được thực hiện
dựa trên những căn cứ nào? Trong hoàn cảnh nào một cơ quan
công an có thể đưa một người đang sống bình yên vào vòng
lao lý, mà không cần đến vai trò giám sát, phán xét của viện
kiểm sát, toà án?
Trong xã hội có tổ chức và thượng tôn pháp luật, việc
đặt một người trong tình trạng mất tự do, như trong trường
hợp bắt tạm giữ, tạm giam hoặc buộc thi hành án phạt tù,
được coi là ngoại lệ đối với nguyên tắc và phải được
thực thi trên cơ sở những quy định rành mạch, chặt chẽ.
Riêng việc tạm giữ người thường chỉ được ghi nhận trong
trường hợp phạm pháp quả tang hoặc, trong khuôn khổ một
hoạt động tác nghiệp của nhà chức trách theo quy trình, một
người nào đó là đối tượng tác nghiệp bị phát hiện ở
trong tình trạng bất hợp lệ về phương diện đi lại trong
không gian chung. Ví dụ điển hình của việc tạm giữ người
thuộc loại thứ hai này là trường hợp người lái xe phạm
luật mà không xuất trình được giấy tờ tuỳ thân, cho phép
nhận dạng và xác định trách nhiệm pháp lý.
Vả lại, một người mất tự do chắc chắn không ở trong tư
thế và trạng thái tâm lý cho phép đôi co với nhà chức trách
một cách như ý muốn nội tâm, để tự bảo vệ mình; bởi
vậy, luật pháp cho phép người bị bắt yêu cầu mời luật sư
của mình đến ngay từ thời điểm bị bắt, để tư vấn và
hỗ trợ về tinh thần. Luật cũng đòi hỏi đại diện cơ quan
công lực, khi bắt giữ người, phải báo ngay cho người bị
bắt về các quyền của họ. Thực ra hầu như không thể đặt
một cơ chế kiểm tra khách quan nào để bảo đảm việc thực
hiện nghĩa vụ này của cơ quan công lực. Tuy nhiên, trong điều
kiện một xã hội mà việc tuân thủ pháp luật dựa vào ý
thức tự giác và bản thân thành viên xã hội được giáo dục
để có nhận thức đúng về tự do của mình, không khó để
đặt các chủ thể trong khung ứng xử được xã hội đặt ra.
Luật pháp hiện hành ở nước ta cũng có các quy định tương
đối cụ thể về bắt giữ, giam người trong khuôn khổ xử lý
vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy
nhiên, kiểu làm luật theo cùng một cách như người ta hoạch
định chính sách vĩ mô khiến cho nhiều điều luật trở nên
chung chung, mập mờ. Cả các chế độ pháp lý liên quan đến
tự do thân thể, đến tài sản tư cũng không thoát khỏi căn
bệnh đó. Chẳng hạn, một điều luật trong Pháp lệnh xử lý
vi phạm hành chính cho phép bắt giữ người một khi cần thu
thập, xác minh những tình tiết quan trọng làm căn cứ để
quyết định xử lý vi phạm. Với một quy định như thế, rất
khó chỉ ra đâu là ranh giới giữa được và không được
quyền bắt.
Một cách tự nhiên, <span class="underlined-text">khi luật pháp
không rõ ràng, chưa nói đến sự thiếu vắng ý thức tôn
trọng pháp luật, thì kẻ mạnh có xu hướng phát huy thế mạnh
của mình để giành phần thắng</span>. Điều đó giải thích
hiện tượng lạm quyền của một số nhân viên công lực trong
việc thực hiện các quy định của luật pháp về câu thúc,
chế tài, mà vụ bắt giữ người dẫn đến cái chết chưa rõ
nguyên nhân trong câu chuyện vừa nêu là một minh hoạ.
Nhiều việc phải làm để không còn phải thấy, nghe nói về
những chuyện buồn tương tự. Nhưng chắc chắn có hai việc
thuộc trách nhiệm của nhà chức trách: thứ nhất, cần nhanh
chóng thay thế những điều luật mà ai muốn hiểu thế nào
cũng được bằng những quy định rõ ràng, dứt khoát và rành
mạch; thứ hai, cần bảo đảm rằng pháp luật chiếm lĩnh vị
trí tối thượng trong các hệ thống chuẩn mực khách quan,
được áp dụng trực tiếp và nhất quán cho tất cả các chủ
thể, không phân biệt giàu hay nghèo, nam hay nữ, quan chức hay
thường dân,…
PGS.TS Nguyễn Ngọc Điện
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/8723), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét