hiện dày đặc trên một số luồng thông tin với những mỹ
từ cao cả nhất. Nhưng sẽ chỉ là một sự ngộ nhận của
niềm tin nếu chỉ nhìn nhận bằng sự lấp lánh của ngôn từ.
Điều đó cũng giống như sự ngộ nhận về "anh hùng" Cù Huy
Hà Vũ của GS Ngô Bảo Châu vậy.
Khoảnh khắc Hector ngã xuống dưới ngọn lao của Achilles dưới
chân thành Troy cũng là khoảnh khắc chàng dũng sỹ đi vào tâm
thức của nhân loại như biểu tượng về một phẩm giá cá
nhân và tài năng mang tính thời đại. Đó là nhân vật hiếm
hoi trong thần thoại Hy Lạp chiến đấu không phải cho danh
vọng, oán thù hay khát khao quyền lực mà chàng chiến đấu
để bảo vệ chính quê hương mình, gia đình mình, nhân dân
mình. Hector với trí tuệ và hiểu biết của mình đã phản
đối chiến tranh. Nhưng khi chiến tranh xảy ra, chính Hector không
do dự khi đối đầu với một Achilles mình đồng da sắt, một
việc không khác gì tìm đến cái chết trong khi chàng có thể
có những lựa chọn khác. Nhân cách ấy, tài năng ấy và tinh
thần ấy đã đưa Hector vào bất tử. Chàng trở thành một
trong số Chín Hiệp Sĩ Được Kính Trọng để sánh vai cùng
Alexander đại đế, Julius Caesar, vua Arthur, hoàng đế
Charle-magne…
Trong blog cá nhân của mình (blog Thích học toán - entry ngày
13/4/2011), GS Ngô Bảo Châu đã so sánh: "Tôi vốn không đặc
biệt hâm mộ ông Cù Huy Hà Vũ. Những lý lẽ ông đưa ra tôi
cũng không thấy có tính thuyết phục đặc biệt. Nhưng với
những gì xảy ra gần đây, ông thể hiện mình như một con
người không tầm thường. Như Hector người thành Troy, như
Turnus người Rutuli hay như Kinh Kha người nước Vệ, ông Vũ
không hề sợ hãi khi phải đối mặt với số phận của mình.
Những nhân vật huyền thoại này đã làm mọi thứ để được
đối mặt với số phận, để hoàn thành sứ mệnh của mình
trong cuộc đời này". Phát biểu ấy, dù vô tình hay cố ý, đã
đặt Cù Huy Hà Vũ ngang với những người anh hùng trong lịch
sử nhân loại.
So sánh ấy thật sự là một điều đáng tiếc cho hình tượng
của Hector, hoàng tử thành Troy, vua Turnus của người Rutuli hay
tráng sỹ Kinh Kha người nước Vệ. Những con người ấy trong
tất cả những điều kiện tương ứng của thời đại đã
đạt tới tầm vóc của anh hùng nhờ vượt lên những cám dỗ
tầm thường của cuộc sống. Kể cả ham muốn sống với họ
cũng trở thành nhỏ bé khi đi đến cùng những giá trị tinh
thần của mình.
<center><img
src="http://www.cand.com.vn/Uploaded_CANDONLINE/anhtu1/nguyenbinh/5_ve2113-450.jpg"
/></center>
<center><em>Minh họa: Hữu Khoa.</em></center>
Cù Huy Hà Vũ sống trong một thời đại khác. Dù sức mạnh
bạo lực không còn được tôn vinh nhưng giá trị của nhân
cách và trí tuệ vẫn là những yếu tố bất biến để tạo
nên một anh hùng. Cù Huy Hà Vũ đã làm gì để đạt tới một
tầm vóc như vậy?
Đây là một câu hỏi không khó trả lời. Từ trước đến nay,
không ai biết đến Cù Huy Hà Vũ trong các lĩnh vực học thuật
hay tư cách cá nhân. Có hai con đường để mọi người biết
đến Vũ. Thứ nhất là cái bóng của những thế hệ đi
trước. Thứ hai là cách gây ra những sự vụ chẳng giống ai
qua những lá đơn kiện. Nó hao hao như cách những ngôi sao đánh
bóng tên tuổi bằng những scandal. Khi chạm tới những giá trị
cá nhân, Vũ chỉ là một kẻ nhỏ bé với những cư xử tầm
thường.
Bỏ qua những mưu đồ chiếm dụng nhà đất, bỏ qua những
cách ứng xử đoạn tuyệt tình nghĩa gia đình, bỏ qua quá khứ
học hành và làm việc không rõ ràng, chỉ cần vài chi tiết
nhỏ cũng đủ nói lên bản chất của Vũ. Đơn cử như năm
2006, Vũ tự ứng cử mình vào vị trí Bộ trưởng Bộ Văn hóa
Thông tin. Khi trả lời về khả năng để có thể đảm đương
chức vụ, Vũ nói: "Bố của tôi là nhà thơ, nhà cách mạng Cù
Huy Cận. Tôi học được ở ông rất nhiều điều, nhất là
nhiệt huyết. Còn nếu nói về đức và tài, tôi xin tự khẳng
định là tôi thừa đủ. Đảng đã nói là cần phải lựa
chọn cán bộ có đức có tài cơ mà, vậy tôi có những điều
đó tại sao lại không được lựa chọn?". Với một người có
khả năng trả lời một cách kiêu ngạo và tùy tiện như vậy,
hẳn cũng không phải nói thêm nhiều. Nhiệt huyết thì do bố
truyền lại, đức tài thì tự mình phong cho mình. Hơn nữa với
cách trả lời trên thì gần như duy nhất Vũ là người có
đức có tài hoặc cái đức cái tài của Vũ hơn hẳn thiên
hạ. Ứng cử vào một chức vụ liên quan nhiều đến văn hóa,
ngay từ vốn văn hóa ứng xử cơ bản Vũ đã hiểu hết chưa?
GS Ngô Bảo Châu đã quá tùy tiện khi đặt Cù Huy Hà Vũ ngang
với những biểu tượng anh hùng. Dù những anh hùng đó thuộc
về những thời đại đã qua nhưng mang một sự trân trọng
trong tâm thức mỗi người. Nó dễ gây sự lầm lẫn biến Cù
Huy Hà Vũ từ một kẻ vô giá trị thành một biểu tượng.
Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng nhất được đặt ra là mục
đích của tất cả những hành động trên của Cù Huy Hà Vũ là
gì? Liệu nó có phải vì đất nước, vì dân tộc như một số
người vẫn thổi phồng hay không?
Nhìn lại cả quá trình, Vũ chưa bao giờ biết hy sinh cho xã
hội. Vũ kiên quyết giữ căn nhà 24 Điện Biên Phủ, Hà Nội
như một tài sản cá nhân thay vì chấp nhận để Nhà nước
xây dựng một phần thành Bảo tàng Xuân Diệu, một công trình
mang tính cộng đồng. Những đơn kiện chẳng giống ai chỉ là
những scandal nhằm đánh bóng tên tuổi Vũ. Chỉ khác với giới
nghệ sỹ đánh bóng mình trên sân khấu, Vũ đánh bóng mình
trên vũ đài chính trị. Và chi tiết thể hiện ham muốn quyền
lực mang tính chất cá nhân lớn nhất của Vũ chính là việc
tự ứng cử chức vụ Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thông tin năm
2006. Cứ giả sử Vũ muốn cống hiến thật thì đó cũng là
một cống hiến có điều kiện, một điều kiện không hề
khiêm tốn.
Có những kẻ muốn biến Vũ thành anh hùng. Bằng những tụng ca
đầy tính từ, Cù Huy Hà Vũ đã được đẩy lên đến tận
mây xanh. Dân chủ đã trở thành những chiêu bài chính được
đưa ra trong những ý kiến cá nhân đó. Tuy nhiên, nếu những
cá nhân trên thật sự muốn dân chủ, hẳn họ phải hiểu
rằng dân chủ đi đôi với trí tuệ. Một người có trí tuệ
không bao giờ chấp nhận một tư cách như Vũ làm anh hùng.
Trường hợp còn lại, họ hiểu Vũ không đủ khả năng làm anh
hùng nhưng vẫn biến Vũ thành anh hùng thì đây là những hành
động đơn thuần nhằm thực hiện những mưu đồ cá nhân. Vũ
khoác lên bộ y phục lóng lánh của những mỹ từ, trong khi giá
trị thực cũng chỉ là một con bài trong tay kẻ khác mà thôi.
Chỉ có điều đáng tiếc ý kiến của GS Ngô Bảo Châu đã vô
tình trở thành một luận cứ tâm lý có lợi cho những kẻ ngu
dốt hoặc cơ hội đó. GS là niềm tự hào của Việt Nam. Trong
bối cảnh hiện tại, GS là biểu tượng về mặt trí thông minh
cho một dân tộc. Bởi vậy, những phát ngôn của GS không đơn
thuần là những câu nói mang tính chất cá nhân nữa vì nó có
tác động mãnh liệt đến suy nghĩ và niềm tin của hơn 80
triệu dân. Có điều chính GS hình như cũng không lường trước
được hết những tác động từ những phát biểu của mình.
Hệ quả là chính GS cũng được biến thành một kiểu biểu
tượng về trí tuệ uyên bác trên các diễn đàn. Là một tài
năng trong lĩnh vực toán học, GS đã được đám đông mặc
định như một trí tuệ ở một ngạch khác bao trùm hơn: hình
ảnh của GS đã trở thành một cái gì đó hao hao như một nhà
triết học, một nhà chính trị học, một nhà xã hội học có
khả năng phán xét đúng sai cho mọi vấn đề trong cuộc sống
Việt Nam.
Trong khi đó hơn một nửa cuộc đời mình GS Ngô Bảo Châu làm
việc, học tập và nghiên cứu ở châu Âu. Lĩnh vực chuyên môn
và chắc chắn cũng là lĩnh vực GS dành nhiều thời gian nghiên
cứu nhất là toán học. Cuộc sống thì rộng hơn toán học và
mang nhiều những phức tạp trong mỗi toan tính của con người.
Phải sống trên chính đất nước của mình, thấu hiểu từng
niềm vui, nỗi buồn, từng thành công, khổ cực của con người
mới hiểu phần nào thực tại đang diễn ra hằng ngày, hằng
giờ.
Việc phân tích từng câu nói, mổ xẻ từng ý tứ của Ngô
Bảo Châu tưởng như để thể hiện sự tôn vinh, hóa ra lại
trở thành một sự lợi dụng. Chân lý không quan tâm đến
người phát ngôn. Việc trích dẫn Ngô Bảo Châu xét cho cùng
cũng chỉ là mượn gió bẻ măng. Có những kẻ cần sự nổi
tiếng, cần niềm tin mà những người Việt Nam đang đặt trên
hình tượng Ngô Bảo Châu. Về mặt phương pháp cũng không khác
gì việc thổi Cù Huy Hà Vũ lên thành một anh hùng để thực
hiện những toan tính cá nhân.
Việt Nam rất cần những anh hùng. Tuy nhiên, những anh hùng của
thời hiện đại không thể giống những Hector, Turnus hay Kinh Kha
ngày trước. Cả thế giới đang bước vào thời kỳ mà trí
thức quyết định phần lớn những tiến bộ trong xã hội.
Người anh hùng của hiện tại trước hết phải là những
người có trí tuệ, có trái tim, có tầm vóc văn hóa và kỹ
năng đối thoại với thế giới. Trong bối cảnh đất nước
đang phải đối mặt với nhiều vấn đề mang tính chất thời
đại như biến đổi khí hậu, suy thoái kinh tế, khủng hoảng
văn hóa thì khả năng hành động của những con người như
vậy chính là chìa khóa để vươn lên.
Ngược lại, việc tạo nên những anh hùng một cách áp đặt
hay thổi phồng những cá nhân không xứng đáng chỉ tạo nên
những hiệu ứng tiêu cực. Nó tạo ra sự hoang mang trong xã
hội và sự sụp đổ của niềm tin. Đó chính là những thảm
họa của văn hóa và chính trị. Cho nên bất kỳ người trí
thức nào trước khi tạo ra những so sánh cần sự cân nhắc
kỹ càng.
Ngạn ngữ Hy Lạp nói: "Nếu Thượng đế muốn hủy hoại ai
đó, thì trước hết, ngài sẽ biến người ấy thành một vị
thần". Thường con người muốn lợi dụng ai thì trước hết
biến người đó thành một biểu tượng. Giờ đây, những hình
ảnh về Cù Huy Hà Vũ và GS Ngô Bảo Châu xuất hiện dày đặc
trên một số luồng thông tin với những mỹ từ cao cả nhất.
Nhưng sẽ chỉ là một sự ngộ nhận của niềm tin nếu chỉ
nhìn nhận bằng sự lấp lánh của ngôn từ. Điều đó cũng
giống như sự ngộ nhận về "anh hùng" Cù Huy Hà Vũ của GS Ngô
Bảo Châu vậy
Quý Thanh
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/8760), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét