Đọc Tuần VN sáng nay, tôi chú ý đến bài viết của tác giả
Vũ Quốc Tuấn với tựa đề mà tôi đã đưa trong tựa của
entry này: <em><strong>Minh bạch trong quản lý</strong></em>. Bài ấy
ở <a
href="http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/2011-04-01-minh-bach-trong-quan-ly?utm_source=feedburner&utm_medium=email&utm_campaign=Feed%3A+tuanvietnam+%28Tuanvietnam%29">đây</a>.
Toàn bộ bài viết đều đáng đọc, nhưng ở đây tôi chỉ xin
trích một vài đoạn mà tôi cảm thấy tâm đắc nhất.
<div class="special_quote"><em>Trong tình hình nước ta hiện nay,
minh bạch gắn với trách nhiệm giải trình không chỉ là một
yêu cầu cấp thiết để thực hành dân chủ, bảo đảm quyền
của dân trong tham gia quản lý đất nước, mà quan trọng hơn
nữa, chính là một giải pháp hữu hiệu nhằm phòng, chống tệ
nạn tham nhũng - nỗi nhức nhối của xã hội, làm trong sạch
bộ máy và củng cố niềm tin của dân đối với Nhà nước.
Trên thế giới, khi nêu ra vấn đề kiểm soát tham nhũng,
người ta cũng đã nêu ra phương trình: <strong>Tham nhũng</strong>
(corruption) = <strong>Độc quyền</strong> (monopoly) + <strong>Quyền
tự quyết định</strong> (discretion) - <strong>Trách nhiệm giải
trình</strong> (accountability) - <strong>Tính minh bạch</strong>
(transparency) (theo Klitgaard, Robert E. 1988, "Controlling
Corruption").</em></div>
Trong đoạn trích ở trên, đáng chú ý nhất là công thức về
tham nhũng, trong đó minh bạch (hoặc không minh bạch) là một
trong 4 yếu tố có tác động đến tình trạng tham nhũng. Khi
thử áp dụng công thức đó vào những công việc hàng ngày ở
các cơ quan nhà nước - kể cả cơ quan quản lý nhà nước lẫn
các cơ quan sự nghiệp công - thì tôi thấy rõ lý do tại sao mà
VN lại đứng trong top đầu các quốc gia có tệ nạn tham nhũng
trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương (cụ thể là đứng hạng
5 trên tổng số 16 nước), như tin đã đưa ngày 30/3/2011 trên
trang mạng ABS-CBNNews, có thể tìm thấy <a
href="http://www.abs-cbnnews.com/business/03/29/11/philippines-corruption-score-worsens">ở
đây</a>.
Tại sao thế? Đây này:
- <strong>Độc quyền:</strong> Chắc chắn là chúng ta có nạn
độc quyền, mặc dù Nhà nước đang ngày càng cố gắng giảm
bớt (nhưng những nỗ lực này dường như chưa thành công
lắm). Ví dụ minh họa thì đầy khắp nơi, cụ thể là việc
bầu cử quốc hội và hội đồng nhân dân các cấp sắp tới.
Rõ ràng là chỉ có đảng viên mới có đầy đủ quyền công
dân mà thôi (= quyền ứng cử vào các cơ quan lập pháp, mặc
dù trên nguyên tắc thì ai cũng có thể tự ứng cử). Còn
những người khác thì... xin lỗi nhé, đi chỗ khác chơi cho
người lớn nói chuyện.
Cũng vậy, trong các chức vụ "chính quyền" (tôi dùng từ chính
quyền theo nghĩa rộng, tức những bao hàm cả những vị trí
điều hành, quản lý trong các đơn vị sự nghiệp công) thì
cũng chỉ có đảng viên là có đầy đủ thông tin, biết
trước các định hướng phát triển của đơn vị, biết rõ
những gì sẽ xảy ra về mặt nhân sự, ngoài ra còn được
quyền diễn giải thông tin được cung cấp theo cách riêng của
mình mà không có mặt những người không đảng để có thể
trao đổi, và làm rõ vấn đề. Tình trạng độc quyền thông
tin này khiến cho chỉ có những người trong đảng mới có thể
làm việc và phát triển thực sự (tất nhiên, nếu có thực
tài), còn tất cả những người khác thì bị rơi vào tình
trạng cạnh tranh ở thế yếu. Độc quyền như thế tất sẽ
dẫn đến tham nhũng, như công thức trên đã chỉ rõ.
<strong>2. Quyền tự quyết định:</strong> Theo kinh nghiệm của
tôi (có thể không chính xác 100%, nhưng tôi cũng rất mong là
mình sai vì như thế có nghĩa là thực tế tốt hơn những gì
tôi cảm nhận và viết ở đây) thì mặc dù Nhà nước đang
kêu gọi toàn dân sống và hành động theo pháp luật, nhưng
dường như pháp luật chỉ dành cho thường dân không Đảng,
còn đảng viên thì trước hết và trên hết cần phải làm theo
nghị quyết Đảng. Nói chung, tôi tin rằng các đảng viên đều
là người tốt vì đã trải qua một quá trình sàng lọc, lựa
chọn rất gắt gao, rồi sau đó tiếp tục phấn đấu, rèn
luyện trong đảng. Như vậy, hẳn là các quyết định của
những con người ưu tú như thế hẳn phải đúng đắn nhất cho
từng tình huống cụ thể. Nhưng tôi vẫn rất băn khoăn khi
thấy có nhiều trường hợp một nghị quyết của đảng bộ
của một đơn vị có tác dụng phủ quyết mọi quy định sẵn
có trước đó trong đơn vị.
Tôi hiểu là theo luật của VN thì Đảng lãnh đạo tuyệt đối
và toàn diện trên mọi mặt hoạt động của xã hội và ở
mọi cấp độ của quản lý, nhưng nếu vậy thì tôi không
hiểu là dân thường, không có đảng phái nào cả sẽ làm sao
để theo kịp các chủ trương, quyết nghị, nghị quyết (hai
từ này dường như có khác nhau, nhưng tôi không rõ chúng thực
sự khác như thế nào) của Đảng để mà làm cho đúng nhỉ?
Và, ngộ nhỡ các đảng viên lỡ (vô tình hoặc cố ý) làm sai
quy định của pháp luật, rồi sau đó lại ra nghị quyết chấp
nhận những điều sai quy định đó, thì sao?
<strong>3. Trách nhiệm giải trình:</strong> Riêng khoản này thì
tôi tin rằng Nhà nước đang cố gắng thực hiện, ví dụ như
trước đây đâu có những cuộc chất vấn của Hội đồng
nhân dân hoặc Quốc hội đối với chính quyền như hiện nay.
Việc buộc chính quyền, tức cơ quan hành pháp, phải giải
trình trước Quốc hội và Hội đồng nhân dân, tức cơ quan
lập pháp, là một bước tiến rất xa trong việc xây dựng một
nhà nước dân chủ tại VN. Tôi không than phiền gì về điều
này cả, chỉ mong là quá trình dân chủ hóa này ngày càng
được đẩy mạnh ở mọi nơi và mọi cấp. Vì như thế sẽ
có tác dụng giảm bớt tham nhũng, như theo công thức ở trên.
<strong>4. Minh bạch:</strong> Theo tôi, đây là cốt lõi của vấn
đề. Mặc dù theo công thức tham nhũng ở trên thì minh bạch là
yếu tố cuối cùng, và chỉ là một trong 4 yếu tố, nhưng tôi
cho rằng nó lại là yếu tố quyết định cho việc chống tham
nhũng. Vì tham nhũng chỉ xảy ra được khi không có ai biết.
Muốn chống tham nhũng có hiệu quả thì phải có giám sát toàn
dân, mà giám sát toàn dân thì chỉ thực hiện được nếu mọi
người đều có được một lượng thông tin ngang nhau và cùng
một lúc. Nhưng làm sao để có được điều đó?
Tôi nghĩ, vai trò của một hệ thống thông tin, truyền
thông-báo chí ở đây là rất lớn. Ở các nước tiên tiến,
người ta gọi truyền thông là quyền lực thứ tư (ba quyền
lực kia là lập pháp, hành pháp và tư pháp). Nhưng liệu ở VN
thì truyền thông có thể, có nên, và nếu có thì khi nào,
được trao cái quyền lực ghê gớm ấy không, và nếu không
thì tại sao - đấy lại là một câu hỏi quá lớn vượt quá
tầm hiểu biết của tôi, một bà già ngoài 50 tuổi (một cô
giáo làng, actually) với kiến thức về chính trị và xã hội
có lẽ còn ít ỏi hơn nắm xôi của Bờm nữa, thì tôi hoàn
toàn chịu phép không trả lời được.
Thế tác giả của bài viết nói gì? Xin đọc tiếp đoạn trích
sau:
<div class="special_quote"><em>[C]ần có cơ chế ràng buộc mọi
cơ quan nhà nước phải thực hiện đúng đắn các quy định
về công khai, minh bạch trong quản lý. Những vấn đề hoặc
văn bản nhà nước thuộc loại "mật" hoặc "tuyệt mật" cần
được quy định chặt chẽ, có giám sát, phòng ngừa những
trường hợp lạm dụng để hạn chế quyền được thông tin
và quyền giám sát của dân. Chúng ta đã có khá nhiều quy
định về vấn đề này, như lấy ý kiến của dân trong quá
trình soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật hoặc quy chế dân
chủ ở cơ sở, v.v... nay cần được thực hiện nghiêm
túc.</em></div>
Những điều tác giả nêu ở trên đều đúng. Tác giả đã
chỉ ra được là chúng ta cần phải làm gì. Vấn đề còn lại
là: làm như thế nào? Nhưng điều này hình như cũng vượt quá
tầm của tác giả mất rồi. Cũng giống như rất nhiều việc
khác ở VN.
Lấy một ví dụ trong giáo dục: chúng ta đều biết là hiện
nay cần phải làm gì, ví dụ cần giảm tải chương trình, cần
nâng cao năng lực giáo viên, cần chú trọng các kỹ năng mềm,
cần đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội. Tất cả đều đúng.
Nhưng làm như thế nào, ai có thể làm được, và làm sao biết
là cách làm của mình sẽ đem lại thành công, thì dường như
không ai thống nhất với ai, mỗi người kéo đi một hướng.
Cứ y như trong hình phạt "tứ mã phân thây" vậy: 4 con ngựa
kéo đi bốn hướng.
Thế nên, đọc thì đọc, nghĩ thì nghĩ, nhưng hình như vẫn
chưa ai tìm được giải pháp cả. Vì giải pháp không chỉ là
nêu ra cần phải làm gì, mà quan trọng không kém (nếu không
muốn nói là quan trọng hơn) là phải làm như thế nào, bắt
đầu từ đâu, ai làm?
<strong>Hình như cứ đến chỗ này thì mọi câu hỏi đều trở
thành câu hỏi lớn không lời đáp!</strong>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/8364), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét