href="http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/IntroductionToNguyenPhuong_TQuang-20060219.html">soạn
giả Nguyễn Phương</a> có kể lại lúc đưa đám cô Năm
Phỉ, và chuyện ông Chín Trích đập vỡ cây đàn:
<div class="boxright220"><img
src="http://danluan.org/files/u1/co-nam-phi.jpg" width="288" height="384"
alt="co-nam-phi.jpg" /><div class="textholder">Cô Năm Phỉ (Nguồn: <a
href="http://www.thoibao.com/">Thời Báo Canada</a>)</div></div>
"<em>Ngày cô Năm Phỉ mất, người đến viếng tang nghe
nhạc sĩ Chín Trích đàn ròng rã mấy ngày liên tiếp
bên quan tài... Ông vừa đờn vừa khóc. Đến lúc động
quan, trước khi đạo tỳ đến làm lễ di quan, nhạc sĩ
Chín Trích đến lậy lần chót, ông khóc lớn:' Cô Năm
đã mất rồi, từ nay Chín Trích sẽ không còn đờn cho
ai ca nữa...' Nói xong ông đập vỡ cây đờn trước quan
tài người quá cố.</em>"
"<em>Việc xảy quá đột ngột và trong hoàn cảnh bi thương
của kẻ còn đang khóc thương người mất, mọi người im lặng
chia sẻ nỗi đau của gia đình người quá cố và của nhạc sĩ
Chín Trích. Khi hạ huyệt thì người nhà của cô Năm Phỉ chôn
luôn cây đàn gãy của nhạc sĩ Chín Trích xuống mộ phần của
cô Năm Phỉ.</em>" (<a href="http://www.thoibao.com/">Thời Báo
USA</a>, số 321, 18/02/2011, trang 67)
Cô Năm Phỉ Năm qua đời năm 1952, vì tai biến mạch máu
não, khi đang trình diễn ở rạp Nam Quang. Cái chết đột
ngột của cô, ngay trên trên sân khấu của ghánh hát Nam Phi,
được tất cả các tờ nhật báo ở miền Nam trang trọng loan
tin, đã khiến cho khán giả mộ điệu bốn phương bàng
hoàng nuối tiếc!
Thập niên 50 và 60 là thời vàng son của nền cổ nhạc,
vẫn theo như lời kể của <a
href="http://ucchau.ndclnh.com/index.php?option=com_content&view=article&id=625:35-nm-nhin-li&catid=17:bien-kho&Itemid=36">soạn
giả Nguyễn Phương</a>:
"<em>Saigon và các tỉnh thành ở miền Nam Việt Nam, có nhiều
đoàn hát cải lương như đoàn hát Nam Đồng Ban, Huỳnh Kỳ,
Trần Đắc, Phước Cương, Văn Hí Ban, Văn Võ Hí Ban, Tân Thinh,
Hữu Thành, Phụng Hảo, Nam Hưng, Kỳ Quan, Tập Ích Ban, Thái
Bình, Tiến Hóa, đoàn cải lương Hậu Tấn - Năm Nghĩa, Hậu
Tấn - Bảy Cao, Việt Kịch Năm Châu, đoàn Mộng Vân, đoàn
Sống Mới – Năm Nở, đoàn hát Phát Thanh, đoàn Tiếng Chuông
… (còn nhiều nữa, kể không xiết…)</em>"
"<em>Tuồng tích trong đợt nầy có hàng trăm tuồng, tuồng
Tàu, tuồng phóng tác theo kịch Anh, Pháp của Nguyễn Thành Châu,
tuồng Kiếm Hiệp của phái Mộng Vân, có các soạn giả Mộng
Vân, Năm Nghĩa, Ba Tẹt(đoàn hát Phát Thanh), Lâm Tồn, Thanh Cao,
Tư Thới, tuồng dã sử, xã hội của Năm Châu, Tư Chơi, Tư
Trang, Năm Nở, Duy Lân, Nguyễn Phương, Viễn Châu, tuồng chiến
tranh của Bảy Cao và Trần Văn May.</em>"
Cùng lúc, đây cũng là thời mà "cái nghề nghiệp ca trù
(bị) truy nã tận cùng" – ở bên kia giới tuyến – theo
như cách nói của Phùng Cung. Qua <a
href="http://vantuyen.net/?view=story&subjectid=20863">truyện ngắn
Mộ Phách</a>, tác giả đã kể lại chuyện đập vỡ
một cây đàn khác (của một đôi nghệ sĩ khác) sau khi
thời thế đã buộc họ phải bỏ nghề:
<div class="boxleft220"><img src="http://danluan.org/files/u1/chin-tri.jpg"
width="400" height="366" alt="chin-tri.jpg" /><div class="textholder">Bia
mộ nhạc sĩ Chín Trích (Nguồn: <a
href="http://www.thoibao.com/">Thời Báo Canada</a>)</div></div>
"<em>Vợ chồng kép Chản, đào Khuê lặng buồn, trăn trở
thầm kín, nuối tiếc không phải là sự thất thoát lưng cơm,
manh áo, mà là sự đổi thay từ dáng dấp đến vẻ mặt, đến
lời ăn tiếng nói của cả vợ chồng. Tư Chản rầu rĩ thương
nghề, thương vợ mà không một lời phàn nàn ra miệng.</em>"
"<em>Ngày nào ông cũng hai lần nâng tấm khăn, nhìn kỹ toàn
cây đàn. Sóc, vọng hai lần mỗi tháng; vào buổi tối, ông
đều lau bụi, và bàn tay lại chạm khẽ lên dây tơ, lặng nghe
tiếng xa xưa vọng lại. Ông đứng ngẩn ngơ, quên, nhớ mông
lung. Trước khi quay lưng ông không quên chắp tay thành kính vái
cây đàn đủ bốn vái.</em>"
Sự "rầu rĩ thương nghề" của kép Chản, cũng như
thái độ "thành kính" của ông với cây đàn – tất
nhiên – không qua khỏi <em>tai mắt nhân dân</em> và (cuối
cùng) đã lọt đến tai cậu con trai, đang đi bộ đội ở
xa. Khi được về phép thăm nhà, cậu không bỏ lỡ cơ
hội để "động viên" hai đấng sinh thành:
- "<em>Bố mẹ bình tĩnh nghĩ xem, việc làm lạc hậu ấy, nó
kìm hãm bước tiến của con. Có lẽ đâu gia đình của một
quân nhân cách mạng lại như vậy. Bố mẹ vẫn tự cùm mình
trong thành phần tiểu tư sản nông thôn. Con chậm kết nạp
Đảng là vì vậy: là vì cây đàn!</em>"
....
"<em>Ông Chản như bị cứng lưỡi, không dám nhìn lại con,
ngơ ngác; đi lùi lại hai bước; vẫn không cất nên lời.
Thuyên giục bố:</em>
<em>- Bố cứ đập quách nó đi!</em>
"<em>Ông Chản nhìn lên cây đàn, mặt nhợt đi, miệng lắp
bắp lạc giọng:</em>
- <em>Thôi! Mày đập đi Thuyên ạ!</em>
- <em>Vâng, để con! Mắt Thuyên long lên…</em>
<em>"Choác!' một tiếng trước cửa bếp. Thuyên mắm môi,
quắc mắt, tay đập, chân đạp vào cần vào đáy đàn khiến
cây đàn biến thành củi. Ngoài sân, ông Chản bưng tai như nghe
sét đánh, liêu xiêu bước ra ngõ. Bà Chản thoái dạ, "ối"
lên một tiếng. Trống ngực rộn rã như xẩy chân từ
trên cao xuống, mắt hoa lên, mọi vật trước mắt quay cuồng,
bà Chản phải chống hai tay xuống đất để giữ được thế
ngồi "cóc vái giời." Bà cố định thần để nhận biết
việc xẩy ra đã xẩy ra. Bà cúi mặt khóc rấm rứt. Nước
mắt đứt, nối, kéo dài cả một quá khứ tiêu tan trong giây
lát.</em>" [Phùng Cung. "Mộ Phách." Truyện Và Thơ (Chưa
Hề Xuất Bản). Văn Nghệ: California, 2003].
<center><img src="http://danluan.org/files/u1/phung-cung.jpg" width="344"
height="257" alt="phung-cung.jpg" /></center>
<center>Phùng Cung và bìa tác phẩm "Truyện Và Thơ" (Nguồn: <a
href="http://www.viet.rfi.fr/tong-hop/20100617-phan-xiv-phung-cung-chuong-2-mo-phach-mo-chon-van-hoa">RFI</a>)</center>
"Mộ Phách," theo nhận xét của <a
href="http://www.viet.rfi.fr/tong-hop/20100617-phan-xiv-phung-cung-chuong-2-mo-phach-mo-chon-van-hoa">nhà
phê bình văn học Thụy Khuê</a>: "<em>… là là bài điếu
văn cho thi ca, cho âm nhạc trong một thời mà nghệ thuật đích
thực không còn chỗ đứng.</em>" Và cái Thời Thổ Tả
này đã kéo dài suốt từ ngày đó đến hôm nay. Hôm 2
tháng 5 năm 2010, <a
href="http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30433&cn_id=404097">báo
Điện Tử Đảng Cộng Sản Việt Nam</a> loan tin:
"<em>Trong các ngày từ 11 đến 13-5, tại Trung tâm hội nghị
tỉnh (Gia Nghĩa), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đăk Nông
đã tổ chức Hội diễn nghệ thuật quần chúng toàn tỉnh lần
thứ 3 năm 2010 chào mừng các ngày lễ lớn và kỷ niệm 120 năm
ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh.</em>"
"<em>Tham gia Hội diễn có 15 đoàn nghệ thuật quần chúng,
với gần 600 diễn viên đến từ 8 huyện, thị xã; 3 đơn vị
thuộc lực lượng vũ trang ... Các đoàn tham dự đã lần lượt
công diễn gần 100 tiết mục văn nghệ với nhiều thể loại
khác nhau như, đơn ca, song ca, tốp ca, hợp xướng, múa, biểu
diễn nhạc cụ dân tộc…với nội dung ca ngợi Đảng, Bác
Hồ, tình yêu quê hương đất nước.</em>"
Không một chữ nào, nửa chữ cũng không (trong bản tin
thượng dẫn) đề cập đến số lượng khán giả tham
dự, hoặc sự tán thưởng của họ – nếu có – đối
với những "<em>màn đơn ca, song ca, tốp ca, hợp xướng...
với nội dung ca ngợi Đảng, Bác Hồ, tình yêu quê hương đất
nước.</em>" Người đến xem Hội Diễn Nghệ Thuật
Quần Chúng Toàn Tỉnh (chắc) không đông lắm, e còn ít
hơn con số (600) của những người trình diễn.
Dân cao nguyên, sau bao nhiêu năm cặm cụi "<a
href="http://mp3.zing.vn/bai-hat/Co-gai-vot-chong-Bich-Viet/IWZ9BICB.html">vót
chông</a>" và hì hục "<a
href="http://musik.soha.vn/mp3/dyjo3dngj/Tieng-Chay-Tren-Soc-Bom-Bo-Hop-Ca.html">giã
gạo ban đêm vì ngày bận làm mùa</a>" (nay) lại phải
tiếp tục nghe mấy "<em>màn đơn ca, song ca, tốp ca, hợp
xướng... ca ngợi Đảng, Bác Hồ</em>" (chắc) họ sợ bị ói
nên không đến dự. Sức người, kể cả người dân
miền núi, có hạn thôi chớ bộ!
Kẻ ở miền xuôi, tất nhiên, cũng thế. Và chắc vì
thế nên người ta đã không tổ chức Hội diễn văn
nghệ chào mừng các ngày lễ lớn và kỷ niệm 120 năm ngày
sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Hà Nội. Thay vào đó, là
màn trình diễn của Hương Lan và Tuấn Vũ – theo như
lời tường thuật (và phàn nàn) của <a
href="http://www.baomoi.com/Home/AmNhac/tuanvietnam.net/Khi-Dang-Thai-Son-khong-the-dich-lai-Huong-Lan-Tuan-Vu/4954301.epi">tác
giả Đặng Hữu Phúc</a>:
"<em>Hồi cuối tháng 8 vừa qua, show diễn hát theo yêu cầu
của họ ở Nhà Hát Lớn giá 1 triệu rưỡi đến 1 triệu 7 cho
1 vé. Biểu diễn hàng nửa tháng trời mà vẫn kín chỗ, không
có vé mà mua. Mà hình như họ ăn khách Thủ đô đến ngỡ
ngàng, vượt cả sự tưởng tượng của chính họ, nên họ
lại đã quảng cáo biểu diễn tiếp tại Nhà hát lớn sau Đại
lễ 1000 năm. Như vậy, 'sự kiện âm nhạc' nổi bật trong
thời gian trước thềm Đại lễ lại là những đêm nhạc
'Sến' của Hương Lan, Tuấn Vũ (!!!) Những chuyện này
trước đây không thể xảy ra. Còn nhớ năm 1970, dịp kỉ niệm
200 năm ngày sinh Beethoven, 10 đêm nhạc Beethoven ở Nhà Hát Lớn
lúc nào cũng đông nghịt người. Bây giờ chắc không thể
được như thế, ngay mới đây thôi, hai tối 17&18/9/2010, chương
trình hòa nhạc 'VNSO Beethoven cycle Vol.5' với nghệ sĩ piano
nổi tiếng người Nhật Michie Koyama (Người đoạt cả 2 giải
quốc tế vào loại lớn nhất: Chopin và Tchaikovsky) thì vắng
người xem. Hàng năm nghệ sĩ Đặng Thái Sơn thường có ít
nhất 10-15 buổi concert tại Nhật, nhiều buổi tại Singapore,
Đài Loan, Hàn Quốc... và trên khắp thế giới, còn tại Việt
Nam nếu tính đêm diễn trọn vẹn thì 3 hay 4 năm Sơn mới làm
một concert tại Việt Nam. Đơn giản vì ngày nay không còn
nhiều khán giả biết thưởng thức thứ âm nhạc chuyên nghiệp
tinh hoa, và văn hóa nghe nhạc (im lặng tuyệt đối) còn rất
thấp. Bây giờ thì số đông người ta chọn nghe Hương Lan -
Tuấn Vũ. Vậy văn hóa Hà nội đang xuống cấp so với chính
ta?</em>"
Nói thiệt: không nhờ cái ông Phúc này thì phen này tui
hố nặng. Ai mà dè rằng người Hà Nội chỉ sính nghe
nhạc cổ điển tây phương, và những "đêm nhạc Beethoven
ở Nhà Hát Lớn lúc nào cũng đông kìn kịt người"
như thế. Chèn ơi, vậy mà tui cứ tưởng là dân Hà
Thành chỉ toàn nghe loại nhạc loa (giăng mắc khắp 36 phố
phường) thôi chớ.
Tôi thực lấy làm tiếc vì sự hồ đồ của mình, và
vô cùng cảm kích vì những thông tin rất qúi giá (và
cũng rất quí tộc) mà ông Đặng Hữu Phúc vừa cung
cấp. Tôi chưa bao giờ có cơ duyên được đặt chân đến
mảnh Đất Ngàn Năm Văn Vật. Một kẻ xa lạ (tới cỡ
đó) mà cứ tiếp tục huyên thuyên nói mãi về Hà Nội,
và Thời Đại Hồ Chí Minh Quang Vinh – xem ra – cũng có
hơi kỳ, nếu chưa muốn nói là... lố bịch! Xin nhường
lời lại cho một ông bạn cố tri, vốn người đất
Tràng An, một tác giả sinh trưởng trong lòng cách mạng:
« <em>Nơi em về trời xanh không em... ? Bên này vĩ tuyến 17
không có một câu hỏi thơ mộng, lãng mạn như vậy, còn các
Vũ Hoàng Chương, Khái Hưng, Hàn Mặc Tử... đã bị đánh bật
rễ khỏi người đọc, gom lại trong cái nghĩa địa văn hóa
cổ, le lói trong ký ức người già. Các tay 'yêu' lừng lẫy
một thời vẫn còn đấy, nhưng đã biến thành Xuân Diệu Xuân
Xanh Xuân... Tóc đỏ. Người ta đã tiêu thổ kháng chiến đến
cả yêu đương. Nói đến 'yêu' cũng phạm húy, phải gọi
là 'tìm hiểu', người yêu là 'đối tượng tình cảm'
(đối tượng đoàn, đối tượng đảng, đối tượng của pháp
luật)… Tình yêu không được thi ca ấp ủ, dẫn dắt, hướng
thượng, thè lè đi ngoài đường trong những dịp quốc khánh,
hội hè đông người để sờ mó, gỡ gạc lẫn nhau, 'hủ
hóa' với nhau trong nhà kho công sở, hoặc nếu đúng đắn
nghiêm chỉnh hơn thì đặt ra tiêu chuẩn '3B' (Bôn sê vích,
buồng ở, bia cung cấp) để 'tìm hiểu'. Vì vậy những lời
yêu đương được mở đầu bằng «Ðồng chí công tác ở cơ
quan nào ?...»</em> (Thế Giang. Thằng Người Có Đuôi. Nguời
Việt: California, 1987).
Nghe (thiệt) ớn chè đậu!
Thảo nào, khi Hương Lan và Tuấn Vũ mang những bản nhạc
sến của miền Nam ra trình diễn thì "họ ăn khách Thủ
đô đến ngỡ ngàng."
Trời, còn làm bộ "ngỡ ngàng" gì nữa?
Chớ (không lẽ) suốt ngày cứ bâng khuâng "<a
href="http://music.yeucahat.com/mp3/vietnamese/69475-Doi-Dep-Bac-Ho%7EThu-Hien.html">nhớ
đôi dép đơn sơ đôi dép bác Hồ</a>," suốt đêm cứ
nằm mơ thấy "<a
href="http://www.youtube.com/watch?v=zVExV82VtXY">râu Bác dài, tóc
Bác bạc phơ</a>," và suốt đời lúc nào cũng chỉ có
mỗi một "nguyện vọng duy nhất" là được dịp "<a
href="http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=a4rfNSykgf">dâng lên cho Đảng
cả niềm tin chiếu sáng ngời</a>" sao?
Hát hò kiểu đó hoài, mắc cở chết mẹ, ai mà chịu
được? Thỉnh thoảng cũng phải có Chuyện Tình Lan Và
Điệp, Hoa Sứ Nhà Nàng, Giọt Lệ Đài Trang, Lâu Đài Tình Ái,
Người Yêu Cô Đơn... này nọ – cho nó hợp với tính
thật của mình, và đỡ ớn chút xíu – chớ, đúng
không?
Đi nghe Hương Lan và Tuấn Vũ hát thử một đêm, giữa
lòng Hà Nội, cũng tựa như đi ăn một bữa phở chui
vào thời bao cấp vậy. Dù "nhạc sến" không "chất
lượng" gì cho lắm nó vẫn có thể khiến cho thiên hạ
bùi ngùi, xuýt xoa hay hít hà chỉ vì họ đã (lỡ) phải
ăn quá nhiều những tô phở quốc doanh – không người
lái – thế thôi!
Giản dị, và trần trụi, chỉ có "thế thôi" mà giáo
sư âm nhạc Đặng Hữu Phúc đặt vấn đề rất trầm
trọng (nghe) thấy ghê quá hà:
"<em>Nếu ta cứ khuyến khích thế hệ trẻ nghe và ta cứ
quảng bá những loại nhạc 'rác', nhạc bình dân, ca khúc
quần chúng mãi, thì rồi sẽ đến một lúc họ sẽ quay lưng
lại với Bach, Beethoven, Chopin.. với Quan họ, Chèo, Ca trù...
với văn hoá đích thực. Đó sẽ là chuyện tất yếu và đã
xảy ra rồi.</em>" ("<a
href="http://www.baomoi.com/Home/AmNhac/tuanvietnam.net/Khi-Dang-Thai-Son-khong-the-dich-lai-Huong-Lan-Tuan-Vu/4954301.epi">Khi
Đặng Thái Sơn không thể 'địch' lại Hương Lan, Tuấn
Vũ</a>" – Báo Mới 24/10/2010)
Coi: Đảng và nhà nước (ta) có "khuyến khích" và
"quảng bá những loại nhạc rác" cũng như "nhạc vàng,
nhạc sến" bao giờ đâu, Trời? Nói theo nguyên văn lời
của Phùng Cung là chúng bị "truy nã đến tận cùng",
từ hơn nửa thế kỷ nay, nhưng vẫn (may mắn) thoát nạn
đấy chứ. Chúng cũng bị hết bị nghị quyết này,
đến nghị quyết khác (rắp tâm) chôn sống nhiều lần
nhưng vẫn không (chịu) chết đấy thôi.
Và nếu (lỡ) quần chúng có quay "lưng lại với Bach,
Beethoven, Chopin.. với Quan họ, Chèo, Ca trù... với văn hoá
đích thực" thì hãy chỉ mặt vào thủ phạm mà ...
chửi, chứ sao quay ra mắng nạn nhân (xa xả) kỳ cục vậy
– cha nội?
Tưởng Năng Tiến
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/8210), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét