<ul>
<li><a href="http://danluan.org/node/960">Phan Chu Trinh vs Phan Bội
Châu: "Bạo động kịch liệt" và bế tắc</a></li>
<li><a href="http://danluan.org/node/874">Phan Chu Trinh vs Nguyễn Ái
Quốc: Thử đi tìm một lập trường đấu tranh cho dân tộc
Việt Nam</a></li>
<li><a href="http://danluan.org/node/346">Điểm độc đáo trong quan
niệm chính trị của Phan Châu Trinh</a> </li>
</ul></div>
Ngày mai 24/3 là ngày giỗ cụ Phan Chu Trinh; đây là lần giỗ
thứ 85, tức đã gần một thế kỷ. Khi còn sống nhà chí sĩ
danh giá họ Phan vẫn luôn tâm niệm một điều quan trọng để
cứu nước và phát triển đất nước: "<em>Khai dân trí, chấn
dân khí, phục dân chí, hậu dân sinh</em>". Bởi nước ta
trước đây 85 năm còn dưới chế độ thuộc địa của thực
dân Pháp. Theo ông, nguyên do sự mất nước ngay từ đầu là do
dân trí ta kém, đất nước lạc hậu, do vậy không đủ thực
chất để ngăn được làn sóng xâm lăng của thực dân, và
cuối cùng bị Pháp đô hộ. Bởi vậy theo Phan Chu Trinh, yêu
cầu đầu tiên là phải khai dân trí, nhân dân mới đủ nhận
thức và sức mạnh ý thức và tinh thần để đứng lên giành
lại độc lập. Người Pháp lúc ấy là một đất nước hùng
mạnh về lực lượng quân sự, có một nền tri thức và khoa
học cao hơn nước ta rất nhiều, lấy sức mạnh thô sơ của
dáo mác, để đứng ra chọi lại với súng sắt tàu đồng,
một điều có mặt bất khả thi, do vậy Phan Chu Trinh chủ
trương trước hết phải có phong trào duy tân và khai mở dân
trí.
Đây là một quan niệm rất thực tế và đúng đắn, bởi vì
lúc ấy toàn thể dân tộc đang ở dưới ách thống trị của
thực dân. Chúng có vũ khí, lực lượng quân sự áp đảo, trong
khi nhân dân ta chỉ tay không. Không thể cứ mù quáng dùng
trứng chọi đá, luôn luôn chỉ là điều bất lợi và khó
đạt kết quả, đó là quan điểm hoàn toàn cụ thể, khách
quan, hợp lý, chính xác của Phạn Chu Trinh. Ông chủ trương
phong trào cắt tóc ngắn, canh tân các hủ tục lạc hậu, nâng
cao sự hiểu biết của người dân lên mọi mặt, kể cả kết
hợp với phong trào Đông du để cho người đi du học, đồng
thời cổ vũ mọi mục đích học tập, giáo dục, làm sao cho
mọi sự hiểu biết của nhân dân tăng lên, kể cả việc ông
đi diễn thuyết để cổ vũ, động viên, đó là ý nghĩa khai
dân trí mà Phan Chu Trinh chủ trương thực hành mạnh mẽ.
<div class="boxleft300"><img
src="http://danluan.org/files/u1/PhanChauTrinh.jpg" width="295" height="422"
alt="PhanChauTrinh.jpg" /><div class="textholder">Phan Chu Trinh (9/9/1872 -
24/3/1926)</div></div>
Khai dân trí như vậy cũng kết hợp với chấn dân khí. Bởi
dân trí có cao thì dân khí mới cao. Nước ta sau bao nhiêu năm
nô lệ, tinh thần dân tộc phần nào đã bị phong tỏa, xé lẻ,
bị làm cho cùn nhụt và yếu ớt đi. Tất nhiên trong suốt
thời gian đó, vẫn có nhiều cuộc bạo động cách mạng xảy
ra, nhưng cuối cùng vẫn bị dập tắt. Bởi lực lượng chỉ
nhỏ bé so với thực lực quân sự của chính quyền thực dân,
họ Phan thấy rằng đấu tranh đổ máu như vậy là không kết
quả, không thể nào thắng được nổi giặc, cho nên ông chủ
trương duy tân nhằm nâng cao dân trí, từ đó chấn chỉnh dân
khí là hoàn toàn hữu lý, phù hợp. Nhiều người vì nóng lòng
khôi phục đất nước, chủ trương bạo loạn, dùng vũ khí
để lật đổ ách đô hộ của thực dân, nhưng như vậy chỉ
hao tốn xương máu vô ích mà khó đạt được mục đích trọn
vẹn. Cho nên việc họ chỉ trích Phan Chu Trinh, cho rằng ông
chủ trương đề huề, không chống Pháp bằng bạo lực là nhu
nhược, là thỏa hiệp, là mềm yếu, tiêu cực, đó là cái
nhìn nông nổi, nóng vội, cạn hẹp, không phù hợp với cách
nhìn bao quát, thực tế, sâu sắc hơn của Phan Chu Trinh.
Bởi vì con người muốn đấu tranh phải có sự hiểu biết, có
ý thức và ý chí vững mạnh, có lòng quả cảm và tri thức,
đó là dân trí và dân khí. Phương diện người lãnh đạo,
lực lượng lãnh đạo, chỉ huy, đầu tàu, và khối quần chúng
vận động hưởng ứng, kết hợp theo cũng vậy. Có nghĩa phải
có khí giới, đạn dược tân tiến, có khả năng chế tạo ra
chúng, có khả năng phát huy hiệu lực và sử dụng chúng, có
thực lực kinh tế để có thể mua sắm chúng, có cơ sở vật
chất để làm ra chúng, có ý thức chính trị tốt để phối
hợp hiệu quả được với chúng, đó không phải chỉ thuần
túy quân sự hay vũ khí thô sơ, mà còn phải có thực lực
chính trị, thực lực kinh tế, thực lực khí tài chiến đấu
như trên đã nói. Dân khí như vậy cũng kết hợp được cùng
với dân chí. Tức ý muốn, mục đích giành lại độc lập tự
do cho đất nước, có mục đích xã hội rộng lớn, không phải
chỉ biết sinh sống làm ăn kiểu tư lợi, cá nhân tầm thường
trong vòng kiềm tỏa hay dưới ách thống trị của kẻ địch
đô hộ. Dân trí, dân khí, dân chí có, tức có một cách hùng
hậu, có qua lực lượng đa số, số đông của toàn đân, của
mọi người trong nước, không phải chỉ lác đác nơi vài cá
nhân hoặc các nhóm lẻ tẻ hay thành phần thiểu số nào cả,
đó là tầm nhìn bao quát, rộng lớn, đầy đủ của Phan Chu
Trinh.
Tất nhiên mộng lớn chưa xong, mục đích chưa đạt thành công
và kết quả, thì nhà cách mạng, nhà chí sĩ vĩ đại rất
đáng kính đó đã qua đời. Ách thực dân vẫn còn, dân sinh
độc lập, tự cường, hạnh phúc chưa thực hiện được. Giang
sơn chưa thu về một mối, dân tộc chưa hoàn toàn đứng lên.
Nhưng đó không phải do lỗi hay do trách nhiệm về chính sách
đấu tranh của Phan Châu Trinh, mà chỉ là lịch sử chưa chín
muồi, chưa xoay chuyển được thời cơ, vì thế lực thực dân
vẫn còn mạnh, cơ hội bên ngoài chưa đến, cơ hội bên trong
chưa có, toàn dân chưa đủ sức mạnh, lực lượng để tự
đứng lên được. Điều này kéo dài mãi cho đến khi quân
Nhật tràn vào tước khí giới của quân Pháp, bởi vì quân
Nhật lúc đó có đủ lực lượng và sức mạnh để làm
được điều đó, là khống chế được lực lượng quân sự
và chính quyền cai trị của thực dân Pháp. Nhật làm được
vì Nhật đã biết duy tân ngay từ đầu. Đến khi đó nước
Nhật đã là một cường quốc mạnh mẽ nhiều phương diện,
mà nước ta thì do duy tân chậm ngay từ đầu, nên lúc đó hoàn
toàn chưa có. Và sau khi quân Nhật hất cẳng quân Pháp, lực
lượng Đồng minh lại đổ bộ vào, thế chiến thứ hai chấm
dứt, bàn cờ thế giới đã được sắp lại theo một thế
khác. Điều này bất kỳ ai có đọc sử, nghiên cứu lịch sử
trong giai đoạn đó nói chung trên quốc tế và nói riêng trong
các hoàn cảnh đặc thù, cụ thể của nước ta, cũng hoàn toàn
thấy rõ.
Lúc đó trên thế giới đã bắt đầu xuất hiện hai phe đối
kháng, là lực lương quốc / cộng bắt đầu phát triển trên
toàn thế giới, hay cụ thể ở châu Âu cũng như châu Á, kết
hợp cùng với việc phục hồi chế độ thực dân / giải phóng
dân tộc cũng là hai lực lượng đối kháng, xảy ra cùng lúc
ở một số nước. Rõ ràng ở đây đã có tới bốn phe phái
hay bốn lực lượng thù địch xuất hiện song song, điều này
ở thời kỳ của Phan Chu Trinh hoàn toàn chưa có. Đó là một
sự thật lịch sử khách quan, cả trên thế giới lúc đó và
cụ thể ở ba nước Đông dương, trong đó có đất nước VN
ta. Chỉ những người nào do mù quáng vì lẽ này hay lẽ khác
mới không nhận thức được, do trình độ nhận thức chính
trị xã hội, lịch sử kém mới chối cãi hay phản đối
ngược ngạo được. Thế nên, sau khi đất nước có được
nền độc lập mỏng manh ban đầu, tiếp đến là cuộc chiến
tranh ý thức hệ, xen lẫn cuộc can thiệp của hai phe nước
ngoài, trong đó phần nào cũng là lý do để có một bộ phận
nhất định của chế độ thực dân cũ quay lại. Ý nghĩa thật
sự và diễn tiến khách quan của lịch sử nói khái quát nhất
vốn là như thế. Còn việc chép sử, giảng dạy lịch sử, lý
giải lịch sử cụ thể, khách quan đó thế nào lại là chuyện
khác. Tất nhiên những quan niệm nhất thời, những xu hướng
bẻ cong lịch sử nhất thời đều vẫn không thể tồn tại
lâu bền, chỉ mang ý nghĩa thuyết phục đối với những
người không biết, cạn hẹp, thiên kiến trước mắt, và cuối
cùng trong dài hạn của lịch sử dân tộc nói chung, về sau này
mọi sự thật khách quan đều sẽ được sáng tỏ ra, được
chỉnh lý lại trong sử sách, được mang giá trị chân chính
lại với mọi người, và đó chính là ý nghĩa diễn tiến sau
cùng cũng như bao quát nhất mà thật sự lịch sử nói chung
phải có (1).
Chính vì thế mà vấn đề đáng nói nhất ở đây, trong thời
hiện tại vẫn là các ý nghĩa của những khía cạnh dân trí,
dân khí, dân chí, dân sinh mà cách đây gần cả trăm năm nhà
chí sĩ, nhà cách mạng họ Phan đã từng hoài bão và tranh
đấu. Dân trí ấy, trong thời đại ngày nay cao hay thấp, nói
về mặt quảng đại dân chúng, mọi người chắc đã biết.
Trong tính cách giáo dục, phần lớn chỉ luôn theo một chiều,
đó cũng là ý nghĩa nói chung của dân trí ấy. Đó là chưa nói
đến có nhiều khía cạnh tiêu cực, lạc hậu trong giáo dục.
Còn dân khí thì thế nào, qua mỗi thời kỳ và giai đoạn, nhà
nước nói sao, cả giới trí thức và nhân dân đều nghe theo
như vậy, hô phải thì tất cả đều la lên là phải, hô trái
thì tất cả đều la lên là trái, hô bao cấp, tất cả đều
phục tùng tuyệt đối bao cấp, hô đổi mới, hội nhập, thì
mọi người cũng đều cùng lớn tiếng hô lên rập ràng như
thế, đó chính là dân khí. Còn dân chí, vấn đề chủ trương
'lãnh hải kiểu lưỡi bò' và lấn chiếm các hải đảo
lớn, quan trọng nhất của đất nước ta, do Trung quốc đưa ra
và thực hiện, toàn dân chỉ thấy phản kháng thụ động,
tránh né, hoặc vụ bâu xít tây nguyên, đó là dân chí. Cuối
cùng, dân sinh thì nhiều mặt trong thực tế hết sức bức xúc,
từ kinh tế đến đời sống với nhiều khía cạnh khá bức
xúc mà báo chí đã luôn luôn nói đến rất nhiều. Đó cũng
chính là lý do để mọi người cần nên nhìn lại sau quá trình
non một thế kỷ của lịch sử, hay cụ thể là 85 năm sau khi
nhà chí sĩ yêu nước, sáng suốt họ Phan đã mất. Cho nên, nói
đến tinh thần Phan Chu Trinh, thật sự không thể chỉ nói suông
ngoài miệng như nhiều người vẫn làm, mà mỗi người, bất
kỳ ai, vị trí và trường hợp thế nào, đều cần nên cố
gắng làm điều gì đó cụ thể, tích cực trong khả năng
điều kiện của mình để thể hiện được chính ý thức,
hoài bão đó của họ Phan, cho dù trong bất kỳ hoàn cảnh lịch
sử đất nước ra sao, để khỏi phụ lòng và hoài bão cao quý,
đáng kính nhất, của người xưa.
(23/3/2011)
© Võ Hưng Thanh
© Đàn Chim Việt
(1) Xem cùng tác giả: "Nhìn lại quá trình lịch sử từ một
xã hội nông dân" (02/01/2011), "Rồi lịch sử vẫn cứ luôn
trôi đi" (15/02/2011), "Đi tìm khái niệm trí thức VN"
(14/3/2011), "Nói về hiện tượng chuộng hư danh của xã hội
VN hiện nay" (23/3/2011).
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/8268), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét