chiếc xe đạp của họ trên một con phố đông đúc ở Helsinki?
Tại sao những người mê ván trượt rất tuân thủ luật giao
thông? Tại sao Phần Lan trở thành nước ít tham nhũng nhất
trên thế giới? Đáp án cho những câu hỏi ấy chính là:
<em><strong>Nền chính trị sạch</strong></em>.
Nhà nghiên cứu Darren C.Zook giảng dạy khoa học chính trị và
quốc tế tại Đại học Berkeley, Mỹ có bài viết lý giải về
nền chính trị sạch ấy của Phần Lan.
Zook kết luận: "<em>Nền chính trị sạch của Phần Lan là
kết quả của sự không khoan dung với tham nhũng từ người dân
cùng những chính sách giúp cho hệ thống cởi mở, minh
bạch</em>".
Phần Lan là một trong những nền kinh tế có tính cạnh tranh
nhất thế giới. Nước này cũng liên tục giành được vị trí
đầu bảng về quốc gia ít tham nhũng nhất thế giới do Tổ
chức minh bạch quốc tế công bố.
Thả bộ khắp các đường phố ở trung tâm Helsinki, có thể
thấy người Phần Lan bỏ xe đạp ngoài phố khi đi mua sắm mà
không hề khóa. Helsinki có rất nhiều người mê ván trượt
nhưng họ sẵn sàng đứng lại bên đường, cầm ván trượt
trên tay, chờ đợi tới tín hiệu đèn phù hợp để đi qua. Khi
một người nào đó vi phạm pháp luật, bất kể họ là ai,
đều chịu hình thức phạt rất nghiêm khắc.
Vào tháng 10/2001, Anssi Vanjoki, một trong các giám đốc điều
hành của Nokia, do chạy quá tốc độ cho phép đã bị phạt
tới 104.000 USD, bởi mức phạt ở Phần Lan dựa trên tỉ lệ
thu nhập cụ thể của một cá nhân. Những ai đặt chân tới
nước này, dù ở Helsinki hay nơi nào khác, đều có cảm nhận
về một xã hội niềm tin và trật tự. Nhìn vào những đặc
điểm chính trị và văn hóa của Phần Lan, sẽ thấy những ví
dụ hoàn hảo cho nỗ lực chống tham nhũng - vấn nạn đang lan
tràn khắp thế giới.
<span class="underlined-text">Đầu tiên</span>, đó là lý lẽ
"<em>giàu có là thuốc giải với tham nhũng</em>". Lý lẽ này
dẫn tới một kết luận giản đơn rằng, đa phần trên thế
giới, những nước giàu là trong sạch, những nước nghèo thì
tham nhũng. Lý lẽ ấy sẽ có những khiếm khuyết nếu nhìn vào
đất nước Phần Lan.
Giống như Bồ Đào Nha, Phần Lan gần như là một nước rất
nghèo trong lịch sử châu Âu cận đại, và giống như Ireland,
nước này đã mất phần lớn dân số vì nạn đói, suy dinh
dưỡng trong thế kỷ 18, 19. Tới tận năm 1954, tác giả người
Phần Lan Väinö Linna viết trong "Người lính vô danh" - cuốn
tiểu thuyết nổi tiếng của ông về những trải nghiệm của
Phần Lan trong Thế chiến II, rằng nạn đói vẫn lan tràn. Phần
Lan nổi lên từ chiến tranh với cuộc khủng hoảng khổng lồ
về người tị nạn (khoảng 450.000 người Karelia đổ vào Phần
Lan) và những khoản nợ thời chiến dường như đã chặn mọi
khả năng phục hồi nền kinh tế đất nước.
Tuy nhiên, Phần Lan vẫn kiên nhẫn, bền bỉ vượt qua, phục
hồi và nhanh chóng thanh toán các khoản nợ chiến tranh, kiểm
soát tất cả trong khi vẫn duy trì được một nền chính trị
sạch và tương đối ổn định. Đây là ví dụ để trả lời
cho những ai nghĩ rằng, các quốc gia nghèo không thể có trách
nhiệm trong chuyện tham nhũng hoặc các nước giàu và thoát
khỏi tình trạng nợ nần thì tham nhũng sẽ tự động suy
giảm. Mô hình Phần Lan cho thấy mối tương quan ấy có thể là
lạc hậu: không có sự tương quan tất yếu giữa tăng trưởng
kinh tế và giảm tham nhũng.
Mô hình thúc đẩy tăng trưởng đầu tiên, sau đó mới tới
giải quyết tham nhũng ở một số nước nghèo là con đường
phát triển không hiệu quả, và cuối cùng sẽ dẫn tới việc
phung phí tài nguyên cũng như nguồn vốn.
<span class="underlined-text">Thứ hai</span>, có lập luận cho rằng,
tính đồng nhất về mặt dân tộc là nền tảng cho thực tiễn
chính trị không tham nhũng. Phần Lan lại minh chứng điều khác
biệt cho ý tưởng rằng, tham nhũng là di sản "không may"
của một số quốc gia bị nước khác quản lý - như Ấn Độ,
Zimbabwe và nhiều nơi khác từng trải qua chế độ thực dân
châu Âu.
Thực tế, dân số Phần Lan tương đối đồng nhất, những
người nói tiếng Phần Lan chiếm khoảng 92% dân số, những
người thiểu số nói tiếng Thụy Điển chỉ chiếm 5%. Tuy
nhiên, tính đồng nhất dân tộc đơn giản không thể là cơ
sở cho nền chính trị sạch của Phần Lan. Hãy nhớ rằng
Bangladesh, với xấp xỉ 98% thuộc tộc Bengal, vẫn có mức độ
tham nhũng khổng lồ. Có người có thể tranh luận rằng, đó
là vì Bangladesh nghèo. Ở đây lại lấy ví dụ Hàn Quốc, một
quốc gia tương đối đồng nhất, khá thịnh vượng, nhưng tỉ
lệ tham nhũng vẫn khá cao.
<span class="underlined-text">Thứ ba</span>, Phần Lan là minh chứng
mạnh mẽ cho lập luận, tham nhũng là di sản rủi ro của chế
độ thuộc địa - kiểu như Ấn Độ, Zimbabwe, và những nơi
khác từng trải qua chế độ thuộc địa châu Âu. Phần Lan
cũng từng chịu sự cai quản của những quốc gia khác trong
hầu hết lịch sử của mình. Năm 1323, nước này là một phần
của vương quốc Thụy Điển; năm 1809, bị chuyển giao cho Nga
và nằm dưới sự kiểm soát của họ tới năm 1917.
Ngay ở cả những thời kỳ tự chủ tương đối, Phần Lan cũng
bị phân biệt đối xử và chịu gánh nặng không cân xứng về
thuế khóa, chế độ lao động cực nhọc để mang lại lợi
ích cho nhà cai trị thuộc địa. Hơn nữa, quá trình độc lập
của Phần Lan không hoàn toàn bằng phẳng. Nước này Lan nếm
trải "hương vị" tự do lần đầu tiên từ một cuộc nội
chiến năm 1918. Cuộc nội chiến - kết quả từ những rạn
nứt xã hội sâu sắc cũng như các bất đồng khu vực, đẳng
cấp và ý thức hệ - diễn ra ngắn nhưng đẫm máu, và phủ
bóng đen lâu dài lên toàn bộ các tiến triển chính trị sau
đó ở Phần Lan.
Vậy tại sao, nền chính trị hậu thuộc địa ở Phần Lan lại
trong sạch và hiệu quả khác hẳn so với Ấn Độ, Bangladesh,
và những quốc gia thời hậu thuộc địa khác, những nơi
dường như hiện tại vẫn tiếp tục vật lộn với nạn tham
nhũng?
Câu trả lời không nằm ở những trải nghiệm thuộc địa, mà
chính là quan điểm, thái độ được thông qua sau khi giành
độc lập. Nhiều quốc gia thời hậu thuộc địa đã theo
đuổi một kiểu văn hóa không bị trừng phạt và thiếu trách
nhiệm chính trị - từ đó tạo ra môi trường để tham nhũng
phát triển. Phần Lan đi theo một lộ trình khác, tập trung vào
tiềm năng tương lai hơn là những hạn chế của quá khứ.
Bằng cách xử sự với quá khứ và trách nhiệm với hành
động hiện tại, người Phần Lan cho thấy, những trải nghiệm
lịch sử không là lý do biện hộ cho tình trạng tham nhũng.
Như nhà nghiên cứu Manuel Castells Darren C.Zook và Pekka Himanen
từng nhấn mạnh: "<em>Cách phản ứng với lịch sử thực dân
là coi trọng hiệu quả hơn những ký ức đắng cay, vì nó
định hướng cho Phần Lan những gì có thể làm trong tương
lai</em>".
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/8006), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét