Thánh Gandhi được coi như hình ảnh tiêu biểu của đấu tranh
bằng phương thức bất bạo động. Sinh ở Ấn, du học tại Anh
Quốc và trở thành lãnh đạo đấu tranh cho nền độc lập dân
tộc. Chủ trương triệt để đấu tranh bất bạo động, Gandhi
nổi tiếng với câu nói "Nếu cứ trả thù theo cách mắt
đổi mắt thì cả thế giới này rồi ai cũng bị mù".
Riêng Mục sư Martin Luther King, Jr. người Mỹ gốc Phi châu đã
dành trọn cuộc đời đấu tranh chống chủ nghĩa kỳ thị
chủng tộc. Cả hai ông, Thánh Gandhi và Mục sư Luther King đều
chủ trương đối đầu bất bạo động. Bất bạo động, khởi
thủy từ phương thức đấu tranh của người Quakers, sau đó
được áp dụng tại Ấn, Mỹ thông qua các phong trào biểu tình
đòi độc lập, đòi các quyền dân sự, phong trào chống chiến
tranh Việt Nam. Trong khi Thánh Gandhi chủ trương tiến hành đối
đầu bất bạo động thể hiện qua "tình yêu thương và lòng
khát khao tìm kiếm sự thực", Mục sư Luther King, Jr. kêu gọi
một sự "dũng cảm ở trí tuệ nhưng mang trái tim nhân
bản".
Cuộc cách mạng ở Ba Lan do Công Đoàn Đoàn Kết Ba Lan khởi
xướng năm 1980-1981 và Cách Mạng Nhung Tiệp Khắc năm 1989 là
những thí dụ điển hình của đối đầu bất bạo động.
Một cuộc đối đầu mang ý nghĩa làm thay đổi cả một chế
độ toàn trị.
Đối đầu bất bạo động gồm hàng loạt chuỗi đấu tranh
bằng hình thức vận động Nhân dân đồng loạt xuống đường
thể hiện ý chí phản đối, không tuân lệnh, không cộng tác
và bất chấp các định chế của chế độ đương quyền.
Đây là phương thức khai dụng quyền lực của Nhân dân để
đạt những mục tiêu bằng các hoạt động phản kháng ôn hoà.
<h2>Bất bạo động đối đầu bạo động</h2>
Trở ngại chính của đối đầu bạo lực là điều này đặt
hai phía chỉ chú tâm vào mục tiêu phải đạt được chiến
thắng, phải tìm cách trả thù hoặc tự vệ. Trong những tình
huống này, trọng tâm của cuộc tranh luận nhằm giải quyết
đối với những vấn nạn đã bị bỏ quên. Vấn đề chỉ
còn lại mang tính cấp bách là một bên dùng vũ lực để đàn
áp và bên kia đối đầu lại cũng bằng vũ lực để tự vệ
chính đáng. Trong bối cảnh đó, vấn đề thảo luận song
phương nhằm tìm cách đối thoại, giải quyết đã bị bế
tắc khi một bên chủ động tiến hành bạo lực.
Chiến lược đối đầu bất bạo động như Thánh Gandhi và
Mục sư Martin Luther King, những người tiên phong trong kỷ thuật
này, đã từng tìm mọi cách tránh dẫn đến tình trạng bị
đặt vào thế phải đối đầu bạo động. Đấu tranh bất
bạo động, hoàn toàn trái ngược với cách nhìn coi đó như
biểu hiện của sự hèn nhát. Chiến lược đối đầu bất
bạo động đòi hỏi sự dũng lược, tự chế cũng như tinh
thần xã thân, chấp nhận bị đàn áp, chịu đựng đau đớn
về thể xác và thậm chỉ cả cái chết. Sức mạnh của chiến
lược đối đầu bất bạo động tiềm ẩn ở chính tinh thần
chủ đạo "làm hỏng tính chính nghĩa và đạo đức của chế
độ toàn trị, khi chủ trương bạo động để đối phó với
tinh thần bất bạo động".
Một khi tính chính thống bị đánh mất, ảnh hưởng dây
chuyền kéo theo sự sụp đổ về mặt tinh thần, đồng thời
còn bị phỉ nhổ và chia rẽ từ chính bộ phận đàn áp và
bị áp lực lên án, tẩy chay từ cộng đồng quốc tế. Về ý
nghĩa chiến lược, đối đầu bất bạo động là dùng sức
mạnh của chính tinh thần bất bạo động, chống lại yếu
tính bạo động dựa vào khả năng tự huỷ và tự tác động
nội bộ của phía đàn áp. Nhiều kỷ thuật đối đầu bất
bạo động đã được áp dụng hiệu quả nhằm chống lại
chế độ toàn trị, bất hợp pháp, sử dụng bạo lực tùy
tiện và vi hiến để đàn áp.
Để có được yếu tố thành công, quan trọng nhất là thái
độ dũng cảm, sẵn sàng hy sinh của những người trong cuộc,
tin tưởng sắt đá vào các nguyên tắc đấu tranh chính nghĩa
và chiến lược thông tin toàn cầu nhằm phổ biến bản chất
vô đạo và thú tính khủng bố, bạo động của những kẻ
cầm quyền. Không thể kỳ vọng vào lòng phẫn nộ của đám
đông khi họ không tận mắt chứng kiến cảnh sử dụng bạo
lực. Vì vậy, nguyên tắc dẫn đến thành công trong mục tiêu
là phải quảng bá tin tức phổ quát, sâu rộng và toàn cầu.
Nó nằm ở chổ biết tận dụng những nhân chứng sống có
mặt tại hiện trường và kỷ xảo của nghệ thuật thông tin.
Kỷ thuật chuyển và nhận tin một cách hiệu qủa phải được
đo lường bằng sự hiện diện và nhập cuộc của các phương
tiện thông tin đại chúng qua báo chí, hệ thống truyền hình,
đài và mạng lưới toàn cầu.
Có hàng trăm phương cách đối đầu bất bạo động. Mỗi cách
có ưu và khuyết điểm riêng. Ông Gene Sharp, một nhà nghiên
cứu hàng đầu về lãnh vực này đã tổng kết 198 hình thức
đấu tranh bất bạo động, trong đó ông chia ra làm 3 lãnh vực
tiêu biểu, từ nhẹ tới mạnh: Đối đầu bất bạo động
bằng biểu tình và thuyết phục – Đối đầu bất bạo động
bằng bất hợp tác – Đối đầu bất bạo động bằng trực
tiếp phản ứng.
Phương thức biểu tình, thuyết phục ôn hoà bao gồm các hành
động như xuống đường, diễn hành, cầu nguyện, gồm tất
cả những hành động phản kháng ôn hoà nhằm phản đối một
điều luật vô lý, hay chính sách bất công. Mục tiêu thuyết
phục phía chánh quyền thay đổi các dự luật, các chính sách
nhằm phục vụ ý nguyện của đám đông.
Trong khi đó, phương thức mạnh hơn, đối đầu bất bạo
động không cộng tác bao gồm từ chối tham dự những hoạt
động bình thường diễn ra chung quanh đối với cá nhân, nhóm,
tập thể, cở sở dân sự, công xưởng hay chính quyền đang là
trọng tâm của cuộc đối đầu. Nhân dân từ chối trả tiền
thuế vì không đồng tình với chính sách sử dụng tiền thuế
của dân vào mục tiêu bất xứng, đình công, lãn công, từ
chối làm việc hay tổ chức làm việc cầm chừng để bày tỏ
thái độ không đồng tình trong môi trường làm việc nơi hãng
xưởng, văn phòng nhà nước. Thậm chí có thể không tuân luật
nếu nhân dân tin rằng luật này không công bằng, vi hiến và vi
phạm đạo đức. Các hình thức đối kháng này liên hệ nhiều
vào các lãnh vực xã hội, chính trị hay kinh tế, tất cả tuỳ
thuộc vào điều kiện và đối tượng đang đối đầu.
Trong khi đó, phương thức đối đầu bất bạo động mạnh
nhất là tích cực can thiệp, nhằm làm ảnh hưởng đến diễn
tiến đối đầu từ phiá nhà nước. Thí dụ, các cuộc biểu
tình ngồi trong cơ xưởng, văn phòng nhà nước, chận đoàn xe
lửa, xe vận chuyển, tàu v.v… nhằm ngăn chận tiến trình vận
hành của cơ chế đối đầu. Và quan trọng không kém mà Sharp
đã nhấn mạnh, đó là phương cách "đối đầu can thiệp qua
tác động tâm lý" bằng cách tuyệt thực cá nhân hoặc tập
thể để gây tác động tâm lý.
Những hình thức trên, tùy theo hoàn cảnh và điều kiện mà áp
dụng đều tạo ra những tác động cụ thể. Bởi vì chính nó
đã làm yếu đi tính hợp pháp và quyền lực của nhà nước.
Sharp viết "Tự chính việc đối đầu bất bạo động đặt
kẻ cầm quyền vào vị trí bị thử thách quyền lực của
chính họ, làm yếu đi sức mạnh của bạo lực đồng thời
tăng sức mạnh cho những kẻ đối đầu bất bạo động".
<h2>Những chiến lược cần thiết cho cuộc biểu tình ôn
hoà:</h2>
Cần hiểu, mục tiêu của các cuộc biểu tình chỉ nhằm tạo
điều kiện cho sự thương thảo kín đáo giữa hai bên. Nơi
đây không phải để soạn thảo các văn bản, thoả ước.
Biểu tình chỉ là phương tiện để đạt được các mục tiêu
khác, không phải là cứu cánh. Tuy nhiên, trong nhiều trường
hợp mục tiêu của những cuộc biểu tình không rỏ ràng, vì
vậy điều khẩn thiết nhất đối với những người tổ
chức, lãnh đạo là phải biết mình muốn gì. Nhiều khi có
nhiều mục tiêu và mục tiêu bị biến đổi trong quá trình
biểu tình. Nhiều thành viên trong đám đông có thể có những
mục tiêu khác biệt, không giống mục tiêu nguyên thuỷ của
đoàn biểu tình.
Biểu tình có thể gồm ba hình thức riêng biệt: <span
class="underlined-text">Hình thức chuyển gửi thông điệp đến
quần chúng</span>, trong đó biểu tình để tận dụng phương
tiện truyền thông. Mục tiêu này thường bao hàm ý nghĩa
"<em>nếu đám đông cùng biết thì mục tiêu của tôi có thể
sẽ đạt được</em>", kế đến là "<em>nếu đám đông
được giải thích cặn kẻ về mục tiêu đấu tranh và hiểu
được bản chất sai lạc của vấn đề, họ sẽ thay đổi quan
điểm của họ</em>". Nằm trong hướng như vậy, cuộc xuống
đường biểu tình để đạt được cả hai ý nghĩa trên nhằm
tác động vào đám đông.
<span class="underlined-text">Thứ hai</span>, dự phóng một cuộc
đối đầu. Vì tự bản thân của ý nghĩa hình thức biểu tình
này là "chúng tôi muốn nhà cầm quyền phải biết vì những
sai lầm họ đã tạo ra cho chúng tôi". Chúng tôi muốn có
một cuộc đối đầu "mặt đối mặt" với đại diện của
phía chánh quyền.
<span class="underlined-text">Hình thức sau cùng</span>, biểu tình có
thể diễn đến tình trạng biểu tỏ sự "bức xúc" cao
độ. Người biểu tình ở trạng thái tâm lý kích động và có
nhu cầu cần bày tỏ nguyện vọng, thể hiện nỗi tức giận
đã từng chịu đựng. Đây là giai đoạn người biểu tình sẽ
biểu tỏ thái độ vì họ cần hành động cụ thể.
Nếu bạn là người trong cuộc, bạn cần tự hỏi chính bạn.
"<em>Đây có phải là phương tiện hữu hiệu nhất để đạt
được mục tiêu của mình không?</em>" Bạn cũng cần đặt
lại vấn đề "<em>Đây có phải là điều tôi quyết tâm theo
đuổi không?</em>" Và "<em>Liệu cuộc biểu tình này có tác
động để đạt được mục tiêu lâu dài không?</em>".
Là người tổ chức, bạn cần phải tự đặt mình vào vị trí
này để lượng định phương cách và mục tiêu đấu tranh.
Nếu bạn chỉ cần muốn đám đông nắm thông tin để đồng
tình với mục tiêu đấu tranh của bạn, thì bạn phải hết
sức tránh phương thức đối đầu. Mục tiêu của bạn là:
<em><strong>Một cuộc biểu tình ôn hoà, trật tự và có tổ
chức</strong></em>. Nằm trong dự phóng này, những khẩu hiệu,
biểu ngữ đẹp, gọn và ăn mặc lịch sự sẽ làm cho cuộc
biểu tình được cảm tình ban đầu của quần chúng. Phải
lượng định rằng các hình ảnh của đoàn biểu tình sẽ lan
truyền ra ngoài, chuyển gửi qua mạng toàn cầu đến tất cả
những đối tượng quan tâm.
Nếu phải tổ chức một cuộc biểu tình ở dạng đối đầu.
Mục tiêu là nói thẳng vào mặt của những kẻ đàn áp. Bạn
muốn cho đối tượng biết là bạn đã phẩn nộ đến cùng
cực rồi và bạn sẽ không chiụ luồn cúi mãi nữa. Phải có
hướng giải quyết chứ không thể kéo dài tình trạng nửa
vời.
Sau cùng thì hình thức bày tỏ sự "bức xúc" được thể
hiện qua nhiều hình thức. Đoàn biểu tình có thể tự xích
họ lại, có thể làm những điều ngoạn mục trên đường
phố. Bạn không cần phải đạt mục tiêu, điều bạn muốn
trong cuộc biểu tình là một chổ công cộng để đoàn biểu
tình xả những phẩn nộ.
Để tác động hiệu quả, một cuộc biểu tình cần có những
bài hát và lời kêu gọi, nó cũng cần những câu chuyện tình
tiết và luôn cả huyền thoại. Những yếu tố này gây ảnh
hưởng tốt lên đoàn biểu tình. Hãy cứ tưởng tượng cuộc
biểu tình như những kinh nghiệm bạn cảm nhận trong các thánh
lễ mang hình thức tôn giáo. Ở đó có những bài thánh ca,
những lời giảng tôn giáo huyền bí. Khi đám đông bắt đầu
bằng những bài hát có tính tập thể, họ dễ hoà lại với
nhau, tình liên đới nảy sinh.
Một điều nữa cũng cần đề cập đến là những công an,
mật vụ, những kẻ trực tiếp đàn áp và là "kẻ thù"
của đám đông. Kinh nghiệm cho thấy là nhiều khi phải thay
đổi mục tiêu lâu dài của cuộc đối đầu, chuyển qua đối
tượng trước mặt, những kẻ đang đàn áp đám đông và đặt
họ vào vị thế "kẻ thù". Điều này chỉ có tính giai
đoạn nhưng đôi khi cũng có tác dụng tích cực.
Cần phải mang bộ mặt nhân bản vì đám đông đang đối diện
với hình ảnh xấu của những kẻ đàn áp. Các cuộc biểu
tình thường xây dựng trên khái niệm bạn – thù, ác –
thiện. Vì vậy, rất dễ để đi từ thái cực đấu tranh ôn
hoà, bất bạo động chuyền sang bạo động khi hai bên trong
tình trạng đối đầu. Những đột biến không kiểm soát có
thể xảy ra không lường được. Một chai bom xăng, một tiếng
súng nổ v.v…có thể tạo thành biến động lớn rất dễ
dàng. Vì vậy, khi tổ chức một cuộc biểu tình, ban tổ chức,
những người giữ vai trò lãnh đạo cần phải đặt ra mục
tiêu, phương thức và sách lược cho đoàn biểu tình.
<h2>Những nguyên tắc căn bản trong cuộc biểu tình bất bạo
động:</h2>
Theo Peter Ackerman and Christopher Kruegler nhận định trong tiểu
luận – <em>Những nguyên tắc của đấu tranh bất bạo
động</em> – Có mười hai nguyên tắc căn bản cần đặt
trọng tâm khi tổ chức một cuộc biểu tình bất bạo động.
<span class="underlined-text">Đầu tiên</span>, cần có một mục
tiêu rõ ràng. Mục tiêu này phải xác định có thể đạt
được trong một giai đoạn nhất định bằng phương cách không
bạo động. Mục tiêu cần được đồng thuận từ cả nhóm,
phản ánh quan niệm chung và có sự ủng hộ rộng rãi và nếu
được sự đồng tình từ bên ngoài thì càng hữu ích hơn
nữa.
<span class="underlined-text">Thứ hai</span>, phải nắm được điểm
mạnh và yếu của đoàn biểu tình, của từng phân nhóm về
lãnh vực điều hành, lãnh đạo và tầm nhìn chung của đám
đông. Để nắm được thắng lợi, một cuộc biểu tình đối
đầu ôn hoà cần biết cách khai dụng lực lượng của nhóm,
biết cách che đậy lực lượng của mình, biết phân tán nhân
sự và biết tập hợp khi cần. Những người lãnh đạo phải
có khả năng quyết định khi khẩn cấp, có khả năng vận
dụng sự yểm trợ và ứng dụng hữu hiệu các quyết định.
<span class="underlined-text">Thứ ba</span>, phải tính trước khả
năng kiểm soát phương tiện. Phải dự trữ thuốc men, thực
phẩm, nước uống và những nguồn vật liệu quan trọng khác
để giữ khí thế của đoàn biểu tình. Phải có sẵn trong tay
các phương tiện thông tin, liên lạc như máy photocopy, máy fax,
máy chụp hình, điện thoại, điện toán, điện thư, face book,
twitter v.v…
<span class="underlined-text">Thư tư</span>, cần nuôi dưỡng các
nguồn yểm trợ từ ngoài. Những trợ lực, thông cản của
quần chúng đối với đoàn biểu tình rất cần thiết để có
thể đạt được ba mục tiêu ban đầu. Nếu cần, phải dự
tính cả kế hoạch chặn nguồn yểm trợ từ phiá đàn áp
đoàn biểu tình.
<span class="underlined-text">Thứ năm</span>, tính đến kế hoạch
phát triển đoàn biểu tình. Linh động và thích ứng rất cần
thiết để thành công. Khi quyết định một hình thức biểu
tình, lãnh đạo đoàn cần dự phóng là hình thức này có thể
mang lại thành tựu không? những sự chuẩn bị nào cần thiết
và những yếu tố nào có thể mang đến bất lợi. Cần tính
đến khả năng phải hành động để vừa làm tăng cường sức
mạnh của đoàn biểu tình và làm suy yếu phía đối tác.
<span class="underlined-text">Thứ sáu</span>, vạch ra các nguyên tắc
ứng phó khi đối đầu. Cần chủ động có kế hoạch để làm
suy yếu phiá đối phương về khả năng kiểm soát của họ.
Càng làm cho đối phương khó khăn, thì càng tạo điều kiện
dễ dàng hơn cho đoàn biểu tình.
<span class="underlined-text">Thứ bảy</span>, cần tránh đối đầu
nhằm đẩy phía chánh quyền sử dụng bạo lực để đàn áp.
Khi trở thành đối tượng bị đàn áp, tác động này làm suy
yếu đám đông và kích thích bản năng bạo động từ phiá
đoàn biểu tình. Nếu được, cần vượt ra khỏi tình trạng
bị nguy hiểm, cần làm giảm khả năng đàn áp từ phía chánh
quyền. Nếu bạo động, cần chuẩn bị tâm lý để giải
quyết các hệ lụy xảy ra cho những nạn nhân và cả gia đình
của họ.
<span class="underlined-text">Thứ tám</span>, khai thác / tận dụng
thái độ đàn áp, khủng bố của chính quyền để làm cho kẻ
đàn áp bị tảy chay, xa lánh và khinh miệt. Công bố và làm
rộng các âm mưu, kế hoạch đàn áp, vạch trần bản chất
bạo động chống lại tinh thần bất bạo động của đoàn
biểu tình.
<span class="underlined-text">Nguyên tắc thứ chín</span> là tập
trung vào việc tự kiểm soát tình trạng đấu tranh bất bạo
động. Khi thể hiện đối đầu bằng hành động bất bạo
động, điều này không chỉ làm cho phiá đối tác bị mất đi
chính nghĩa mà còn tạo cho đoàn biểu tình tư cách hợp pháp,
chính thống, được cãm tình và nâng sức mạnh. Nếu vì bất
cứ lý do gì, đoàn biểu tình rơi vào tình trạng bạo động,
chính họ đã làm hỏng uy tín và tạo điều kiện thuận lợi
cho những kẻ đàn áp lý do để sử dụng bạo lực. Càng giữ
được kỷ luật đối đầu không bạo động, càng tăng thêm
sức mạnh chịu đựng nhằm áp lực ngược lên phía chính
quyền.
<span class="underlined-text">Điều thứ mười</span>, chú tâm vào
việc tìm hiểu bản chất của sự đối đầu. Cần rà xét
lại 5 nguyên tắc của cuộc biểu tình gồm: mục tiêu, điều
hành, chiến lược, chiến thuật và tiếp vận. Trong khi không
sao lãng bản chất của cuộc biểu tình là đối đầu bất
bạo động, cần dự phóng các tình huống bất thường xảy ra
trong các cuộc biểu tình.
<span class="underlined-text">Thứ mười một</span>, đối đầu bất
bạo động phải bao gồm "<em>điều chỉnh chiến lược công
và phòng thủ hữu hiệu nhằm ứng phó từng giai đoạn liên
hệ đến phía chính quyền</em>". Tấn công sẽ làm yếu khả
năng đàn áp từ phía đối tác, ngược lại những hành động
phòng thủ sẽ làm cho đoàn biểu tình đủ sức chống trả khi
cần.
Sau cùng, <span class="underlined-text">điều thứ mười hai</span>,
các nhà lãnh đạo cần nắm vững nguyên tắc là đối đầu
bất bạo động không những là mục tiêu của đoàn biểu tình
mà còn phải làm cho phía đàn áp chấp nhận nguyên tắc này
thành mục tiêu của họ.
Trong tình huống bất ngờ, phiá chánh quyền có thể nhượng
bộ. Họ có thể đồng tình với mục tiêu của đoàn biểu
tình. Họ có thể chấp nhận các đòi hỏi của đoàn biểu
tình. Họ có thể không tiếp tục nổi thái độ đàn áp và đi
theo đoàn biểu tình. Họ cũng có thể không còn hiện hữu nữa
để chống lại những yêu sách chính đáng của đoàn biểu
tình.
© Đỗ Thành Công
© Đàn Chim Việt
—————————————–
<h2>Tài liệu tham khảo và chuyển dịch:</h2>
- Non-Violent Struggle: University of Colorado, USA
- Conflic Research Consortium: – Constructive Demonstration Strategies and
The Principles of Strategic Nonviolent Conflict
- The Politic of Nonviolent Action – Gene Sharp
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/7966), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét