src="http://danluan.org/files/u1/reuters_tunisia_facebook_11Jan11.jpg"
width="480" height="317" alt="reuters_tunisia_facebook_11Jan11.jpg"
/></center>Cuộc cách mạng lật đổ Tổng thống Zine El Abidine Ben
Ali ở Tunisia và Tổng thống Hosni Mubarak ở Ai Cập trong mấy
ngày đầu tháng 2 khiến cả thế giới sửng sốt. Sửng sốt,
trước hết, vì sự bất ngờ; sau đó, vì tốc độ nhanh chóng
ngoài sức tưởng tượng; và cuối cùng, vì những đặc điểm
mới mẻ và có phần lạ lùng của chúng.
Báo chí Mỹ tiết lộ là từ tháng 8 năm ngoái, Tổng thống
Barack Obama đã ra lệnh cho các cố vấn an ninh soạn thảo một
bản báo cáo mật về khả năng nổi dậy của dân chúng ở các
quốc gia thuộc khối Ả Rập. Điều này có nghĩa là lúc ấy,
ông và các quan chức cao cấp trong Tòa Bạch ốc đã nhận thức
được sự bất mãn của dân chúng đã lên cao, có thể bùng
nổ bất cứ lúc nào. Vậy mà, khi các cuộc biểu tình tại Ai
Cập nổ ra, giới tình báo Mỹ vẫn không hề biết trước, và
chính phủ Mỹ vẫn thấy ngỡ ngàng và lúng túng, khiến nhiều
người, nhất là những người trong đảng Cộng Hòa, cho là
Tổng thống thiếu hẳn thông tin và cũng thiếu cả những dự
đoán cần thiết để có thể đưa ra những quyết định nhanh
nhạy và phù hợp với các diễn biến mới. Riêng chính phủ
Pháp, dù có quan hệ lâu đời và mật thiết với Tunisia, cũng
thấy bất ngờ trước các chuyển biến ở quốc gia cựu thuộc
địa ấy.
Không những bất ngờ, các cuộc xuống đường của dân chúng
tại Tunisia và Ai Cập còn diễn ra với một tốc độ rất
đáng kinh ngạc. Nhanh. Cực nhanh. Từ lúc khởi sự cho đến lúc
kết thúc, cuộc cách mạng ở cả Tunisia lẫn Ai Cập chỉ mất
có mấy tuần.
Nhưng điều khiến nhiều người, nhất là giới chính trị gia
và trí thức sửng sốt nhất chính là những đặc điểm của
các cuộc cách mạng mới vào đầu năm 2011 này.
Trước, trong thế kỷ 20 vừa qua, có vô số cuộc cách mạng ở
khắp nơi trên thế giới. Có thế nói thế kỷ 20 là thế kỷ
cách mạng, từ cách mạng cộng sản đến các cuộc cách mạng
giành độc lập của các quốc gia thuộc địa của phương Tây.
Riêng tại Việt Nam đảng Cộng sản thường tự hào là họ
tiến hành đến cả ba cuộc cách mạng, có khi cùng lúc: cách
mạng giải phóng dân tộc, cách mạng thống nhất đất nước
và cách mạng xã hội chủ nghĩa. Đó là chưa kể các cuộc
cách mạng gọi là cách mạng quan hệ sản xuất, cách mạng khoa
học kỹ thuật và cách mạng văn hóa, v.v...
Tất cả các cuộc cách mạng trong thế kỷ 20 đều có một số
đặc điểm giống nhau: một, gắn liền với một đảng chính
trị; hai, đảng ấy gắn liền với một ý thức hệ nhất
định; và ba, đảng ấy có một tổ chức chặt chẽ, được
rèn luyện và đã gặp nhiều thử thách, hơn nữa, còn đặt
dưới sự lãnh đạo của một cá nhân dược xem là có tài
kiệt xuất.
Cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nửa đầu thế kỷ 20 như
thế. Các cuộc cách mạng phản- xã hội chủ nghĩa vào hai
thập niên cuối của thế kỷ 20 cũng như thế. Cũng gắn liền
với các tổ chức chống cộng và tranh đấu cho tự do dân
chủ. Cũng được đặt trên nền tảng một ý thức hệ phi-vô
sản nào đó. Cũng có những gương mặt lãnh tụ sáng chói
từng vào tù ra khám và được đông đảo dân chúng cũng như
thế giới ủng hộ. Nếu trước đây, trong các cuộc cách mạng
xã hội chủ nghĩa, có những gương mặt đầy hào quang như
Lenin, Stalin, Mao Trạch Đông, Hồ Chí Minh, Fidel Castro, Tito, v.v...
thì gần đây, trong các cuộc cách mạng giải-vô sản hóa, tức
cách mạng đánh dấu sự cáo chung của chế độ xã hội chủ
nghĩa, cũng nổi bật lên những tên tuổi lớn, có sức quyến
rũ đặc biệt đối với quần chúng, chẳng hạn, trường hợp
của Vaclav Havel, người sau này lên làm Tổng thống của
Czechoslovakia; hay trường hợp của Lech Walesa, người đồng sáng
lập phong trào Đoàn Kết, giải Nobel hòa bình năm 1983, sau trở
thành Tổng thống đầu tiên của Ba Lan thời hậu-cộng sản.
So với các cuộc cách mạng trong quá khứ, các cuộc cách mạng
gần đây ở Tunisia cũng như ở Ai Cập và nhiều cuộc cách
mạng khác đang manh nha ở một số quốc gia Ả Rập như Yemen,
Bahrain, Libya và Iran có những đặc điểm khác hẳn.
<span class="underlined-text">Nét khác biệt đầu tiên là</span>:
chúng thực sự là cuộc cách mạng của quần chúng. Xưa nay,
nói đến cách mạng, bao giờ người ta cũng nhấn mạnh đến
yếu tố quần chúng. Nhưng trong hầu hết mọi trường hợp,
quần chúng bị/được kích động, xúi giục, dẫn dắt, điều
khiển, quay cuồng phía trước hoặc phía sau một tổ chức,
thường là một đảng chính trị nào đó, vốn đóng vai trò
đầu não, lãnh đạo. Còn các cuộc cách mạng vừa diễn ra ở
Tunisia và Ai Cập? Trước và sau quần chúng, không có tổ chức
chính trị nào cả. Một số người đóng vai trò cổ động
chỉ giữ chức năng điều hợp, vậy thôi. Chứ không phải là
những nhà lãnh đạo. Đó là những cuộc nổi dậy của dân
chúng, hoàn toàn có tính chất tự phát. Mở đầu cuộc cách
mạng ở Tunisia không phải là một buổi ra mắt chính trị với
những tuyên ngôn, tuyên cáo, thề nguyền, quyết tâm thư ồn
ào. Mà chỉ là cái chết của một thanh niên 27 tuổi nghèo khó
tên Mohamed Bouazizi. Bán hàng ngoài đường, bị cảnh sát sách
nhiễu và nhục mạ, anh tự thiêu để phản đối vào ngày 17
tháng 12 năm 2011. Chính ngọn lửa thiêu cháy anh cũng sẽ thiêu
cháy cả chế độ độc tài của Tổng thống Zine El Abidine Ben
Ali, khiến nhà độc tài này phải từ bỏ quyền hành từng
nắm giữ trong cả 23 năm và chạy trốn vào ngày 14 tháng 1,
đúng 10 ngày sau khi Mohamed Bouazizi chết vì các vết bỏng quá
nặng.
<span class="underlined-text">Nét khác biệt thứ hai là</span>: cuộc
nổi dậy tự phát của quần chúng, các cuộc cách mạng ở
Tunisia và Ai Cập không gắn liền với một ý thức hệ với
những cương lĩnh hay guồng máy tổ chức nào cả. Chúng chủ
yếu chỉ gắn liền với những mạng truyền thông xã hội, từ
facebook đến twitter, điện thoại di động, v.v... Trước hết
là facebook. Với nhiều nhà nghiên cứu chính trị, dấu mốc xa
xôi khởi đầu cuộc cách mạng ở Ai Cập vừa qua là việc
một phụ nữ trẻ mở trang facebook để ủng hộ cuộc đình
công của các thợ dệt vào tháng 4 năm 2008. Người phụ nữ
ấy bị bắt và chỉ được thả ra sau đó trước áp lực của
dư luận quốc tế. Chính việc làm ấy đã giúp người dân Ai
Cập, đặc biệt giới trẻ, nhận thức được sức mạnh của
kỹ thuật truyền thông hiện đại. Và họ đã sử dụng
facebook như một thứ vũ khí hữu hiệu trong việc tập hợp
lực lượng trong cuộc nổi dậy vừa qua. Đóng vai trò có khi
còn quan trọng hơn facebook là điện thoại di động. Theo các
bình luận gia trên thế giới, chính cái máy chụp hình gắn
trong các chiếc điện thoại di động được sáng chế từ
đầu thập niên 1990 đã trở thành một vũ khí chống độc tài
quan trọng. Nó cho phép mọi người, bất cứ là ai, cũng có
thể chụp được những bức ảnh ấn tượng nhất rồi đăng
tải trên các mạng xã hội như facebook hoặc twitter, hoặc gửi
cho bạn bè hoặc giới truyền thông, từ đó, lan rộng khắp
thế giới. Trong cuộc biểu tình tại Iran vào tháng 6, 2009, bức
ảnh về cái chết của Neda làm chấn động thế giới đã
được chụp và truyền bá rộng rãi bằng cách ấy. Trong hai
cuộc nổi dậy tại Tunisia và Ai Cập vừa rồi, cũng chính
những bức ảnh tương tự đã là những mồi lửa làm thiêu
rụi nền chuyên chế kéo dài cả mấy chục năm một cách nhanh
chóng ngoài sức tưởng tượng của mọi người.
<span class="underlined-text">Cuối cùng</span>, là một cuộc nổi
dậy tự phát của quần chúng chung quanh các phương tiện
truyền thông hiện đại, các cuộc cách mạng mới mẻ mở
đầu thập niên thứ hai của thế kỷ 21 này không hề có lãnh
tụ! Hình ảnh nổi bật nhất trong cuộc nổi dậy ở Tunisia là
hình ảnh anh thanh niên tự thiêu Mohamed Bouazizi 27 tuổi; còn ở
Ai Cập là anh thanh niên tên Wael Ghonim, 30 tuổi, giám đốc
điều hành về tiếp thị của công ty Google ở Dubai.
Những đặc điểm vừa kể - theo nhiều nhà nghiên cứu - sẽ
là những đặc điểm chung của các cuộc cách mạng thế kỷ
21. Theo tôi, chúng cũng giúp giải đáp nhiều thắc mắc từng
dày vò những người Việt Nam hay ưu tư đến tự do, dân chủ
và tiền đồ của đất nước lâu nay liên quan đến một số
vấn đề "cổ điển" như lãnh tụ và tổ chức.
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/7995), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét