height="446" alt="babui-1.jpg" /></center>
Sau quyết định "<a
href="http://www.truongduynhat.vn/2011/01/nghi-bao-viet-blog.html">Nghỉ
Báo Viết Blog</a>" của Trương Duy Nhất, có độc giả
"bình" rằng đây là một "cáo phó" cho báo bổ
thời bao cấp. Ông <a
href="http://www.rfa.org/vietnamese/programs/LiteratureAndArts/Truong-duy-nhat-quitting-newspaper-for-writing-blogs-mlam-01162011101245.html">Mặc
Lâm</a> thì mô tả hành động này như là một phương
cách "thoát khỏi vòng kim cô" của nhà báo nổi tiếng
này.
Trương Duy Nhất, nói nào ngay, không phải là người đầu
tiên có quyết định ngon lành như thế. Hơn nửa thế kỷ
trước, <a
href="http://vnthuquan.net/truyen/truyentext.aspx?tid=2qtqv3m3237nnnnn31n343tq83a3q3m3237nnn&AspxAutoDetectCookieSupport=1">Nguyên
Hồng</a> còn tuyên bố một câu (ngon) hơn thế nữa kìa:
- <em>"Đủ, đủ lắm rồi. Ông đéo chơi với chúng mày
nữa."</em>
Ấy thế nhưng chả bao lâu sau, vẫn theo lời kể của <a
href="http://vnthuquan.net/%28X%281%29S%28cqcecob1el05si45adagbqaw%29%29/truyen/truyentext.aspx?tid=2qtqv3m3237nnnnn31n343tq83a3q3m3237nnn&AspxAutoDetectCookieSupport=1">Tô
Hoài</a>:
"<em>Hội Nhà văn Đức tặng Hội Nhà văn Việt Nam 200 cái
xe đạp Diamant mới cứng. Nguyên Hồng được điện khẩn mời
xuống công tác. Ấy là việc dắt chiếc xe đạp đứng vườn
hoa Cửa Nam trò chuyện với người qua đường. Vô tuyến
truyền hình của Việt, của Đức quay giới thiệu nhà văn với
tặng phẩm hữu nghị quốc tế.</em>
<em>Nguyên Hồng hồi ấy mới để râu, rõ ra phong thái học
giả phương Đông. Tuyên truyền thế thôi, cả hội chẳng
được sờ vào vành bánh chiếc xe nào. Hai trăm cái xe lăn cả
vào kho Bộ Thương nghiệp.</em>"
Tôi nghe nói, Bộ Thương Nghiệp, vào thời điểm vàng son
của nó, quản luôn cả đến cây kim và sợi chỉ nữa cơ.
Nhà Nước, qua đó – có thể – cột chặt được tất
cả mọi người, không xót một ai. Muốn "<em>đéo
chơi</em>" (với chúng nó) nữa cũng chả phải là chuyện
dễ dàng gì.
Cái thời hoàng kim (thổ tả) đó, của chúng nó, may quá,
đã qua. Bây giờ, cả ông hai ông Hữu Thỉnh và Đinh Thế
Huynh dù có <em>tam cố thảo lư</em>, và khiêng đủ "200
chiếc xe đạp Diamont mới cứng" đến tận nhà (chắc)
cũng không cách chi thuyết phục được Trương Duy Nhất
trở lại cái "Hợp Tác Xã Tư Tưởng" của nhà nước
nữa.
<a href="http://www.nhaccuatui.com/nghe?M=OinnKGPTX_">Thuý đã đi
rồi!</a>
<a href="http://truongduynhat.org/?p=1317">Hợp Tác Xã Tư
Tưởng</a> là chữ dùng (riêng) của Trương Duy Nhất để
mô tả những sinh hoạt có liên quan đến sách báo thời
bao cấp. Cái thời mà blogger Đào Tuấn đặt tên, một
cách (vô cùng) lãng mạn, là "<a
href="http://vn.360plus.yahoo.com/tuanddk/article?mid=5123">Thời Đại
Buông Rèm</a>." Tôi vốn sính Tây nên gọi cái thứ của
nợ này là một loại ghetto, dành cho những người cầm
viết, ở Việt Nam.
Trong Thế Chiến Thứ II, <a
href="http://en.wikipedia.org/wiki/Ghettos_in_occupied_Europe_1939-1944">ghettos</a>
được Đức Quốc Xã tạo nên (ở nhiều thành phố
Đông Âu) để làm nơi tập trung người Do Thái. Với
thời gian, hạn từ ghetto được phổ biến theo một nghĩa
rộng rãi hơn – để chỉ những nơi biệt cư, thường
là nghèo nàn và chật hẹp, của một nhóm người (nào
đó) trong lòng phố thị:Black Ghetto, Mexican Ghetto, Chinese
Ghetto, Student Ghetto, Gay Ghetto…
Từ hơn nửa thế kỷ qua, nhà đương cuộc Hà Nội cũng
thiết lập một loại <em>ghetto</em> bẩn chật (tương tự)
để làm nơi quần tụ cho những người cầm viết. Kẻ
nào lỡ bước qua (hay bị đẩy ra) khỏi lằn ranh của cái
ghetto văn hoá này là sẽ bị rơi ngay vào "bước đường
cùng" – theo như (nguyên văn) lời của Bùi Ngọc Tấn:
<div class="special_quote">"<em>Có một ý kiến (hay chỉ thị)
không thành văn nhưng mạnh hơn văn bản mà tất cả các báo,
các nhà xuất bản đều thực hiện rất triệt để và nghiêm
chỉnh là không in bài của Mặc Lân, Lê Bầu. Nếu hạn hữu có
in cũng không được ký tên hai người… không được in đã
hẳn, nhuận bút cũng không có nốt.</em>
<em>Túng thiếu. Mà phải có tiền. Phải sống. Đang loay hoay
với kế mưu sinh thì Dương Tường đến. Nào ai ngờ được
chính anh chàng lơ ngơ này lại là người giải quyết cho Mặc
Lân vấn đề cực kì khó khăn ấy: Đi bán máu…</em>
<em>Lân mừng như người chết đuối vớ được cọc…
Tiền tính theo cc còn tem phiếu thì đồng loạt. Mỗi người
được lĩnh tem 2 cân đường, 4 cân đậu phụ, 2 kí thịt, 2
hộp sữa. Thế là mất đi một ít màu nhưng túi nằng nặng
tiền và tem phiếu. Cho nên những ngày đi bán máu rất
vui…</em>
<em>Bán máu êm ả là thế mà nhiều lúc vẫn giật mình. Ví
như đang ngồi nhìn cả vào người y tá chờ gọi tên mình thì
người ấy bỗng bật ra những cái tên bất ngờ nhất:</em>
<em>Chính Yên!</em>
<em>Phan Kế Bảo!</em>
<em>…..</em>
<em>Phương Nam!</em>
<em>Toàn những người quen. Toàn những trí thức. Ngượng
nghịu nhìn nhau. Rồi cũng quen dần. Lương thiện thì rõ ràng
là lương thiện rồi. Nhưng nó tố cáo bước đường
cùng.</em>" (Bùi Ngọc Tấn. "<a
href="http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=487&rb=08">Thời gian
gấp ruổi</a>". Viết về bè bạn. Virginia: Tiếng Quê Hương,
2006. 65 – 67)</div>
Và đến "bước đường cùng" thì mới thấm thía hương vị
của một tô phở, cho dù là phở quốc doanh. Nó có thể làm
cho khách qua đường phải ứa nước miếng, và (đôi khi)…
nước mắt:
<div class="special_quote">"<em>Ngày ấy từ quê ra đèo nhau qua
hiệu phở, ngửi mùi thơm ngào ngạt, quyến rũ, hai vợ chồng
cùng thấy đói, thấy thèm và bảo nhau vào ăn phở. Nhưng khi
lục túi chỉ còn ba trăm. Đúng một bát phở chín. Không hơn.
Ai ăn? Bà bảo ông ăn vì trông ông gầy quá. Ông bảo bà ăn.
Bà bảo thế thì không ai ăn cả. Cùng về. Nhưng ông biết bà
đã nhịn thèm nhịn nhạt, nhường chồng con bao nhiêu năm rồi.
Ông quát lên khe khẽ, bắt bà phải ăn. Bà vâng lời ông. Ông
còn dặn bà: Nửa bát đầu cứ thế ăn, nửa bát sau hãy cho
chanh ớt. Như vậy em được ăn hai thứ phở.</em>" (Bùi Ngọc
Tấn. <a href="http://www.diendan.org/sang-tac/vu-tru-khong-cung">Vũ trụ
không cùng</a>. Virginia: Tiếng Quê Hương, 2007. 32). </div>
Ở trong vòng <em>ghetto</em>, tuy bẩn chật nhưng được cái
an toàn. Nó an toàn đến độ khiến không ít kẻ sinh
tật <em>múa gậy vườn hoang</em> – theo như lời than
phiền của <a href="http://www.vietbao.com/D_1-2_2-70_4-49110">tiến
sĩ Nguyễn Thanh Giang</a>, về một cây viết và một tờ
báo tăm tiếng (và tai tiếng) nhất hiện nay:
<div class="special_quote">"<em>Vì sao Nguyễn Như Phong và báo
An Ninh Thế Giới dám tự tung tự tác, ngang nhiên hoành hành,
đổi trắng thay đen, ngậm máu phun người như vậy?</em>"</div>
<em>An Ninh Thế Giới</em> không phải là tờ báo duy nhất
chuyên ngậm máu (hay ngậm cứt) phun người như thế. Ngày
31 tháng 10 năm 2009, qua một bài báo ("<a
href="http://www.anninhthudo.vn/tianyon/Index.aspx?ArticleID=7066&ChannelID=80">Bán
dâu – Hủ tục man rợ vẫn hoành hành</a>") tờ Tiền Phong
cũng đã ngang hiên xỉ nhục người dân ở huyện Tiên Yên,
tỉnh Quảng Ninh, về điều mà họ mô tả là "<em>tập
tục vô luân</em>" nơi địa phương này: "<em>Thích thì bỏ
tiền cưới vợ, khi 'bực mình' thì rao bán cả vợ cả con,
bố mẹ chồng cũng có quyền bán con dâu và cháu nội…</em>"
Một tuần sau, cũng <a
href="http://www.tienphong.vn/Thoi-Su/176840/Su-that-ve-tuc-ban-dau-o-xa-Phong-Du-Tien-Yen-Quang-Ninh.html">báo
Tiền Phong</a>, số ra ngày 8 tháng 11, đăng lời "<em>xin
lỗi nhân dân và chính quyền xã Phong Dụ cùng bạn
đọc...</em>" vì "<em>tác giả bài báo đã xào xáo và không
hiểu biết gì về tập tục và đời sống bà con đồng bào
dân tộc, thêm thắt, thổi phồng sự việc…</em>"
Xin lỗi quấy quá, cho có lệ vậy thôi, chứ mãi cho
đến hôm nay, ngày 25 tháng 2 năm 2010, bài báo thượng
dẫn vẫn còn nằm nguyên si ở tờ <a
href="http://www.anninhthudo.vn/tianyon/Index.aspx?ArticleID=7066&ChannelID=80">An
Ninh Thủ Đô</a> – và <a
href="http://www.baomoi.com/DuplicateList.aspx?cid=3428882">hàng chục
trang web khác</a> – thuộc lề bên phải. Nói cho cùng thì
"<em>đổi trắng thay đen</em>" hay "<em>thêm thắt, thổi
phồng sự việc</em>" để phỉ báng thiên hạ – đối
với những người cầm viết trong <em>ghetto</em> Việt Nam
– chỉ là chuyện nhỏ, không đáng để họ phải bận
tâm. Họ còn được dung túng để thay mặt cho cả ngành
tư pháp của xứ sở này kết án hết người này,
đến người nọ về tội danh này hay tội danh khác nữa
cơ.
Qua một cuộc phỏng vấn, do Lê Thị Thái Hoà thực hiện, đọc
được ở <a
href="http://www.thanhnien.com.vn/tnotuansan/Pages/200818/236869.aspx">Thanh
Niên Online</a> vào ngày 30 tháng 4 năm 2008, nhà văn Trần Đăng
Khoa cho biết:
<div class="special_quote"> "<em>Tôi nói thật, chưa bao giờ tôi
viết có xúc cảm hết. Thời trẻ con cũng thế và sau này cũng
vậy. Thấy cần viết là tôi viết. Họ đặt ký tôi viết về
người này người kia thì tôi viết. Thế là có tập Chân dung
và Đối thoại đấy.</em> » </div>
"Thế … đấy" nhưng tập Chân Dung Và Đối Thoại vẫn
được tái bản đều đều. Lý do: <em>ghetto chữ
nghĩa</em> ở VN là một loại công ty độc quyền, không
có đối thủ, miễn có cạnh tranh, và thường kín như
bưng. Bởi thế, khi Trần Đăng Khoa hé mở cho chút xíu
ánh sáng (sự thật) soi rọi vào một vài mảng tối là
tác phẩm của ông liền được đón chào nhiệt liệt.
Dù thế, chỉ hơn một năm sau, qua một cuộc phỏng vấn khác
– đọc được vào hôm 13 tháng 7 năm 2009, do <a
href="http://www.viet-studies.info/TranDangKhoa_ANTG.htm">Hồng Thanh
Quang</a> thực hiện – Trần Đăng Khoa đã nói khác ngay. Ông
không đề cập đến chuyện "<em>viết không cần cảm
xúc</em>" hay "<em>viết theo đơn đặt</em>" nữa. Thay vào
đó, ông nêu lên "<em>thiên chức của nhà văn</em>" bằng
những lời lẽ hết sức trang trọng và cảm động:
<div class="special_quote">"<em>Bởi vì ở Phương Đông cũng
như ở Việt Nam, văn chương đích thực, phải tải Đạo, như
cụ Đồ Chiểu nói: Chở bao nhiêu Đạo, thuyền không khẳm. Vì
thế, trong con mắt của xã hội, nhà văn là cao quí, là đại
diện cho giá trị đạo đức và văn hoá xã hội.</em>"</div>
Cảm ơn Trần Đăng Khoa, và cảm ơn Trời. Thế thời, rõ
ràng, đã đổi. Và đổi nhanh ngoài sức tưởng tượng
của tất cả mọi người. Mới bữa nào người dân Việt
còn thi thoảng uống cà phê chui, nay thì họ ngồi đầy
những tiệm cà phê internet.
Cái phương tiện truyền thông (tân kỳ) này đã làm cho
quả địa cầu nhỏ lại. Nhân loại nhích lại gần nhau hơn.
Việt Nam không còn là một nơi biệt cư, dành riêng cho
một dân tộc hoàn toàn mù thông tin, như trước nữa. Bây
giờ mà vẫn cứ "<em>viết theo đơn đặt hàng</em>"
thì rách việc như không. Và điều này thì Trương Duy
Nhất biết rõ hơn rất nhiều người.
Cuối bài "<em><a
href="http://www.truongduynhat.vn/2011/02/vien-si-tu-suong.html">Viện Sĩ
Tự Sướng</a></em>" (viết ngày 4 tháng 2 năm 2011) ông cho
biết: "<em>Tôi post bài này lên lúc 14 giờ 57, xong đi một
vòng chúc Tết. Chưa đầy 2 tiếng sau về mở lại thì thấy
báo Nhân Dân đã tháo bài này xuống khỏi trang Nhân Dân điện
tử.</em>"
Trước đó không lâu, báo Pháp Luật cũng bị một tai
nạn tương tự vì bài báo "<a
href="http://tienve.org/home/activities/viewThaoLuan.do?action=viewArtwork&artworkId=11922">Thủ
Tướng Nguyễn Tấn Dũng Xuất Sắc Nhất Châu Á</a>"
của ông hay bà Phượng Lê nào đó. Nó cũng được
"<em>tháo xuống</em>" tức thì.
Và mấy hôm nay thì blogger <a
href="http://danlambao1.wordpress.com/2011/02/15/v%E1%BB%81-m%E1%BB%99t-bai-d%E1%BB%8Bch-lao-va-nguy-hi%E1%BB%83m/">Trần
Quốc Việt và Dân Làm Báo</a> đang đặt vấn đề về
một bài dịch láo ("<em><a
href="http://vef.vn/2011-02-13-the-che-chinh-tri-phai-hoan-thien-cung-kinh-te">Thể
chế chính trị phải hoàn thiện cùng kinh tế</a></em>") vừa
xuất hiện trên đăng trên Vietnam.net hôm 12 tháng Hai năm 2011.
Hệ thống truyền thông quốc doanh, rõ ràng, không còn là
nơi để có thể múa gậy vườn hoang (như xưa) nữa. Dù
nấp dưới bút danh nào, và trong ngõ ngách nào chăng
nữa, hễ cứ nói bậy hay nói láo là bị chúng "vả"
vào mồm – khiến mặt mũi sưng vù – ngay tức khắc.
Cái ghetto chữ nghĩa Việt Nam bây giờ, ví von mà nói,
là một con thuyền lủng. Nó sắp đắm đến nơi. Bởi
thế, khi Trương Duy Nhất tuyên bố "bỏ thuyền" thì ai
cũng lấy làm mừng. Đây là một tin vui. Một người ngay
thoát nạn!
Tuy nhiên, đây không phải là niềm vui trọn vẹn. Vì cùng
lúc cũng có một tin buồn: ông <a
href="http://daihoi11.dangcongsan.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30106&cn_id=402662">Đinh
Thế Huynh</a> bắt đầu đảm nhận vai trò Trưởng Ban Tuyên
Giáo Trung Ương, Thủ Trưởng Ghetto Chữ Nghĩa Việt Nam –
một con thuyền sẽ đắm.
Là thuyền trưởng, tất nhiên, ông Đinh Thế Huynh cũng sẽ
phải … đắm theo. Vĩnh biệt Đinh Thế Huynh, một người
gian mắc nạn, và xin cầu chúc cho vong linh ông sớm được
tiêu diêu nơi miền cực lạc!
<em>Tưởng Năng Tiến</em>
<em>2/2011</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/7936), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét