một đất nước nhỏ bé không mấy quan trọng. Rồi các cuộc
biểu tình lan qua một quốc gia rộng lớn nhất và quan trọng
nhất trong vùng, lật đổ một chế độ trước đó trông có
vẻ vững chắc. Hiệu ứng của phong trào lan ra xa rộng. Không
gian nô nức những bàn luận về quyền lợi và tự do của
người dân. Những cuộc biểu tình trên đường phố nổi lên
khắp nơi, thách thức quyền thống trị của các nhà độc tài
và vua chúa, những người này đứng quan sát các diễn biến
từ cung điện của mình với nỗi sợ hãi.
Đó có thể là một cách mô tả những biến cố tại Tunisia và
Ai Cập khi những cuộc cách mạng ôn hoà của những quốc gia
này đã khuyến khích và kích động dân chúng khắp Trung Đông.
Thật ra, đoạn trên nói đến các cuộc nổi dậy của dân
chúng châu Âu 162 năm về trước, bắt đầu từ Sicily và Pháp.
Các cuộc cách mạng năm 1848, nhưng người ta thường gọi, là
cực kỳ gần gũi với tinh thần của những gì đang diễn ra
tại Trung Đông. (Các sử gia đương thời đã gọi những cuộc
cách mạng châu Âu này là mùa xuân của các dân tộc). Bối
cảnh thời đó, cũng như bây giờ, là một cuộc suy thoái kinh
tế và giá thực phẩm tăng cao. Các chế độ quân chủ thì
bảo thủ và xơ cứng. Giới trẻ là đội ngũ tiên phong của
các cuộc xuống đường. Công nghệ thông tin mới mẻ -- các
nhật báo lưu hành trong đại chúng (<em>mass newspapers</em>)! –
đã nối kết những đám đông lại với nhau.
Ngoại trừ là, câu chuyện [về các cuộc cách mạng năm 1848]
đã không kết thúc có hậu. Những thành phần chống đối đã
giành được quyền lực nhưng sau đó lại chia năm xẻ bảy,
quay ra kình chống lẫn nhau và vì thế làm cho nhau trở nên yếu
kém. Trong khi đó, quân đội vẫn trung thành với tôn ti trật
tự cũ và ra tay đàn áp các cuộc chống đối. Các vua chúa
chỉ đợi cho qua cơn biến động, và chỉ trong vài năm sau, các
chế độ cũ đã được tái lập. "<em>Lịch sử đã đến
được điểm rẽ của nó, nhưng đã không chuyển được
hướng đi</em>", A.J.P. Taylor, một sử gia Anh đã viết như
vậy.
Liệu bước ngoặt lịch sử có bị chặn đứng tại Trung Đông
hay không? Liệu những cuộc chống đối chính phủ tại Yemen,
Bahrain, Jordan và những nơi khác có đi đến chỗ suy tàn hay
không, và chỉ trong vài năm nữa, khi ngoái nhìn lại năm 2011,
liệu chúng ta có thấy là gần như chẳng có gì thay đổi ở
Trung Đông hay không? Hẳn nhiên điều này có thể xảy ra, nhưng
có hai lý do cơ bản cho thấy rằng những căng thẳng đã bùng
ra tại Trung Đông trong vài tuần qua sẽ không dễ gì biến
mất, đó là hai trong những lực tác động mạnh mẽ nhất đang
làm thay đổi thế giới ngày nay: giới trẻ và công nghệ thông
tin.
Đặc điểm trung tâm và cơ bản của cuộc khủng hoảng chính
trị tại Trung Đông là đại khối dân số trong lứa tuổi thanh
niên (<em>a massive youth bulge</em>). Khoảng 60% dân số trong vùng
có tuổi dưới 30. Hằng triệu người trẻ này có nhiều
nguyện vọng cần được đáp ứng, nhưng các chế độ cầm
quyền hiện nay chứng tỏ thiếu khả năng thỏa mãn họ. Những
đòi hỏi của người biểu tình thường bị chế độ gạt qua
một bên, cho là phục vụ lợi ích của phong trào Hồi giáo
chính thống (<em>Islamic fundamentalism</em>) hay chỉ là một sản
phẩm của sự can thiệp từ phương Tây. Nhưng hiển nhiên, đây
là những cuộc phản kháng phát xuất từ trong nước, một phong
trào lắm lúc đã làm cho phương Tây áy náy vì chúng làm lung
lay các khối liên minh đã có từ lâu. Và cái điều mà những
người biểu tình đòi hỏi trước hết là được nhà nước
coi mình như công dân (<em>citizens</em>), chứ không phải thần
dân (<em>subjects</em>). Trong một cuộc thăm dò gần đây về
giới trẻ Trung Đông, nguyện vọng số 1 của thanh niên trong
chín quốc gia là được sống trong một đất nước tự do,
mặc dù, hẳn nhiên, công ăn việc làm và khát vọng được
sống trong những xã hội hiện đại, được quản lý tốt cũng
chiếm ưu tiên rất cao.
Giới trẻ không luôn luôn là một nguồn tạo ra bạo loạn.
Phương Tây đã kinh qua một cuộc gia tăng rất nhanh của một
khối dân số -- đó là hiện tượng baby boom (<em>cuộc bùng nổ
dân số trẻ em</em>) khá nổi tiếng trong vài thập niên sau Thế
chiến II -- khối dân số này về sau được biết đến chủ
yếu là đã thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế. Tương tự,
Trung Quốc và Ấn Độ cũng có một lực lượng lao động to
lớn gồm những công nhân trẻ, và sự kiện này đã đóng góp
cho đà tăng trưởng kinh tế của hai quốc gia này. Nhưng nếu
thiếu phát triển kinh tế, thiếu cơ hội để kiếm công ăn
việc làm và thiếu một cảm thức về nhân phẩm, rất nhiều
người trẻ -- đặc biệt là nam thanh niên – có thể đi đến
tình trạng bất mãn tập thể. Đó là những gì đã và đang
diễn ra tại Trung Đông, nơi mà kích cỡ của đại khối
người trẻ (<em>the youth bulge</em>) là cực kỳ lớn – có lẽ
là lớn nhất thế giới hiện nay. Từ năm 1970 đến năm 2007,
80% của tất cả các cuộc xung đột xã hội đã nổ ra tại
những quốc gia có trên 60% dân số ở dưới tuổi 30. Và thậm
chí cả những nơi mà đại khối người trẻ thuộc thế hệ
baby boom, thế hệ đã thúc đẩy đà tăng trưởng kinh tế, cũng
không phải là không có vấn đề. Những năm cao điểm của
đại khối người trẻ phương Tây đã đến vào cuối thập
niên 1960, một thời kỳ gắn liền với những cuộc nổi loạn
và những cuộc biểu tình đông đảo của giới trẻ.
Các ký giả, chính trị gia và học giả đều nhận thấy vấn
đề tuổi trẻ Trung Đông. Nhưng các chính phủ trong vùng đã
chẳng làm gì đáng kể để giải quyết vấn đề -- nạn thất
nghiệp trong giới trẻ vẫn ở mức cao chóng mặt, theo một số
thống kê, là xấp xỉ 25%. Sự phồn vinh do dầu lửa mang lại
chắc chắn đã giúp các quốc gia Vùng Vịnh mua chuộc người
dân bằng nhiều cách khác nhau, nhưng hơn nửa dân số Trung
Đông lại ở trong các quốc gia không sản xuất dầu lửa.
Ngoài ra, thực tế đã cho thấy dầu lửa đã trở thành một
nguyền rủa (<em>a curse</em>) tại những nước giầu, nơi đó
nền kinh tế không cung ứng gì hơn ngoài việc rút hợp chất
hydrôcácbon từ lòng đất, nơi đó những đội ngũ người
nước ngoài làm hết mọi việc và nơi đó các chế độ cai
trị tiếp tục cuộc đổi chác cơ bản với dân chúng: chúng
tôi sẽ trợ cấp cho đồng bào bao lâu mà đồng bào còn chấp
nhận quyền cai trị của chúng tôi. Khá giao động vì những
diễn biến gần đây, cả Kuwait lẫn Bahrain đã quyết định cho
mọi người dân tiền thưởng (bonuses) năm nay (3.000 đôla cho
mỗi người dân Kuwait, 2.700 đôla cho mỗi người dân Bahrain).
Những chi trả này nhắc nhở rằng tại Trung Đông, có hai
phương cách để kiểm soát người dân: đàn áp dân chúng và
hối hộ dân chúng. Có lẽ phương cách sau, được sử dụng
tại các quốc gia Vùng Vịnh, chứng tỏ có hiệu quả hơn --
mặc dù tại Bahrain, chế độ hiện tại đang đối đầu với
những thách thức riêng biệt, vì một thiểu số theo Hồi giáo
Sunni đang cai trị một đa số theo Hồi giáo Shi'ite. Nhưng,
tình trạng khó xử của cả hai chế độ này là một dân số
ngày càng có ý thức, được thông tin và được kết nối qua
mạng lưới Internet. Nếu nói sở dĩ những gì xảy ra tại
Tunisie và Ai Cập đã xảy ra được là nhờ Facebook thì quá
đơn giản. Nhưng công nghệ thông tin -- truyền hình qua vệ tinh,
máy vi tính, điện thoại di động, và Internet – đã đóng một
vai trò mạnh mẽ trong việc thông tin, giáo dục và nối kết
người dân trong vùng. Những tiến bộ kỹ thuật như thế đã
tăng cường sức mạnh cho cá nhân và làm giảm quyền lực nhà
nước. Ngày trước, công nghệ thông tin đã tạo lợi thế cho
những kẻ cầm quyền, vì đây là thông tin từ một người
đến với nhiều người (one to many). Đó là lý do các người
làm cách mạng cố chiếm cho bằng được các đài phát thanh
trong thập niên 1930 -- để họ có thể phát thanh tin tức đến
với quần chúng. Tất cả công nghệ thông tin ngày nay là
nhiều-đến-nhiều (<em>many to many</em>), những mạng lưới trong
đó mọi người được nối kết nhưng không có ai kiểm soát.
Điều này rất bất lợi cho bất cứ ai muốn dập tắt thông
tin.
Tất nhiên, nhà nước có thể chống trả. Chính phủ Ai Cập
đã chặn đứng việc người dân Ai Cập tiếp cận Internet trong
5 ngày. Chính phủ Iran đã đóng cửa dịch vụ điện thoại di
động vào thời kỳ cao điểm của những cuộc biểu tình của
phong trào xanh (<em>the green movement</em>) [đòi hủy bỏ kết quả
của cuộc bầu cử gian lận] năm 2009. Nhưng ta hãy nghĩ đến
những thiệt hại gây ra do những động thái này. Liệu nhà
băng có thể hoạt động được không khi Internet bị gián
đoạn? Liệu thương mại có bành trướng được không khi
điện thoại di động bị ngưng dịch vụ? Syria vừa mới cho
phép tiếp cận Facebook, nhưng đường lối cơ bản của quốc
gia này vẫn cố giữ khoảng cách với thế giới bên ngoài –
đây là một trở ngại chính cho việc tăng trưởng kinh tế và
cho việc đối phó với vấn đề thất nghiệp nghiêm trọng
của giới trẻ. Bắc Triều Tiên có thể giữ ổn định bao lâu
mà nó vẫn còn hoàn toàn cô lập. (Và sự ổn định này chỉ
là ngắn hạn mà thôi). Đối với các chế độ cần và muốn
đáp ứng nguyện vọng của nhân dân, việc mở cửa với thế
giới bên ngoài trở thành một tất yếu chính trị và kinh tế.
Đòi hỏi hiện đại hóa – tức là, các xã hội cần phải
chấp nhận cởi mở hơn nữa để tiến bộ -- là lý do tại sao
tôi đang cho phép mình lạc quan về sự tiến bộ của các cuộc
cách mạng của giới trẻ. Thật dễ thất vọng khi nhìn vào
lịch sử cận đại đáng buồn của Trung Đông. Tuy vậy, có
một điều gì ở trong vùng này khiến người ta cảm thấy như
nó đang thay đổi. [Nhà đầu tư] Warren Buffett có lần đã nói
rằng khi có ai bảo ông "Lần này thì khác", ông liền vói
tay đặt lên chiếc ví vì ông sợ mình sắp bị gạt. Quái lạ,
tôi có cảm tưởng lần này tình hình Trung Đông khác với bao
lần trước. Nhưng tôi vẫn phải đưa tay đặt lên chiếc ví
của mình.
<strong>
Nguồn:</strong>
http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2049804,00.html
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/7871), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét