nổi tiếng nhất còn sống hiện nay. Ông có bằng tiến
sĩ chính trị học của Oxford và đã từng dạy ở đại
học tổng hợp Harvard và Massachusetts. Các tác phẩm The
Politics of Nonviolent Action và Waging Nonviolent Struggle, cùng với
rất nhiều cuốn sách bìa mềm và trước tác khác đã
là nguồn động viên và hướng dẫn cho các phong trào
quần chúng trên khắp thế giới suốt nhiều thập niên
qua. Gần đây nhất, các tác phẩm của ông được coi là
có ảnh hưởng rất lớn đến các cuộc cách mạng ở
Tunisia và Ai Cập. Hiện ông vẫn đang cộng tác với
Viện Albert Einstein.
<em>Nathan Scheider: Ý nghĩ đầu tiên của ông khi được tin
tổng thống Mubarak ở Ai Cập đã bị tước quyền?</em>
<strong>Gene Sharp:</strong> Tôi nghĩ điều đó có thể xảy ra.
Trong mấy năm vừa qua đã có quá nhiều quan niệm sai
lầm về hành vi bất bạo động. Người ta thường nghĩ
rằng như thế là quá yếu, rằng chỉ có vũ lực mới
có thể lật đổ được những nhà độc tài mà thôi.
Đây là một thí dụ nữa chứng tỏ rằng đấy là quan
niệm không đúng. Nếu người dân có kỉ luật và dũng
cảm thì họ có thể làm được chuyện đó.
<em>NS: Ông có ngạc nhiên trước diễn biến của các sự
kiện hay không? Có điều gì mới ở đây hay không?</em>
<strong>GS:</strong> Cái đầu tiên làm tôi ngạc nhiên là số
người tham gia và sự lan rộng của nó – tự bản thân
điều đó đã đáng ngạc nhiên rồi. Thứ hai, người dân
Ai Cập nói rằng họ đã không còn sợ hãi nữa. Đấy
là bước tiến mà Gandhi luôn luôn kêu gọi, và đấy là
bước tiến mà tôi cho là rất đáng hi vọng. Nhưng đấy
chính là điều đã diễn ra ở Ai Cập. Khi người dân
không còn sợ chế độ áp bức nữa thì kẻ áp bức
sẽ gặp rắc rối to. Thứ ba, người ta đã giữ vững
kỉ luật bất bạo động. Chúng ta đã nghe thấy trên TV
người ta nói rằng ở những khu vực gặp khó khăn và
có thể bùng phát thành bạo động thì người dân đã
đồng thanh hô lớn: "Hòa bình, hòa bình, hòa bình".
Đấy là điều rất đáng ngạc nhiên nữa.
<em>NS: Theo ông, các tư tưởng của ông đã có ảnh hưởng
như thế nào đối với những người tổ chức các vụ
biểu tình phản đối ở Tunisia và Ai Cập?</em>
<strong>GS:</strong> Tôi cũng muốn biết lằm! Nhưng không
được.
<em>NS: Ông có liên hệ với những người tổ chức
không?</em>
<strong>GS:</strong> Không.
<em>NS: Hay với những người có liên hệ với những
người tổ chức?</em>
<strong>GS:</strong> Những năm trước có thể tôi đã gặp
một người nào đó. Nhưng trực tiếp thì không.
<em>NS: Cách mạng ở Ai Cập và Tunisia là tự phát và
bất ngờ hay là được hoạch định và tổ chức từ
trước?</em>
<strong>GS:</strong> Một đồng nghiệp của tôi đang nghiên
cứu trường hợp Tunisia cho nên tôi có nắm được một
ít. Tất cả bắt đầu bằng hành động của một
người dũng cảm, anh ta đã chết và đã thôi thúc những
người khác đứng lên phản đối, sau đó phong trào phản
đối càng mạnh thêm. Phong trào phản đối xuất phát từ
những vùng nghèo khó và cuối cùng đã lan đến thủ
đô mà không có kế hoạch nào cả và rõ ràng là không
có kiến thức cụ thể về đấu tranh bất bạo động.
Có khả năng là tình hình ở Ai Cập khác hẳn.
<em>NS: Ông có ý kiến gì về lí do làm cho người dân Ai
Cập lựa chọn phương pháp bất bạo động không? Ông
nghĩ rằng đây là sự bắt buộc của hoàn cảnh hay là
sự cam kết từ trước?</em>
<strong>GS:</strong> Đây chắc chắn là do sự bắt buộc.
Nếu chế độ độc tài hay chế độ áp bức quá
đáng có tất cả quân đội và vũ khí còn chị ở phe
đối lập thì chiến đấu với họ trên lãnh thổ của
họ, với vũ khí của họ là việc làm ngu xuẩn. Chị
phải chọn cách khác. Nhưng không phải lúc nào người ta
cũng làm như thế – đôi khi người ta cố gắng sử
dụng bạo lực, điều đó thường dẫn đến thảm họa.
<em>NS: Ông có lo lắng về những vụ bùng phát bạo lực
do những người biểu tình gây ra, thí dụ như ném đá
và đốt đồn công an không?</em>
<strong>GS:</strong> Có. Tôi nghĩ có nhiều ngộ nhận về
những hòn đá đó – nói chung đấy vẫn là bất bạo
động. Nhưng có khả năng là chúng sẽ biến thành những
vụ bạo động lớn hơn và thế là thất bại hoặc làm
cho người dân sợ hãi và trở thành thụ động vì
những hòn đá của họ không thể phá sập được bức
tường Jericho.
<em>NS: Ông có nghĩ rắng các chính phủ khác ở Trung Đông
như Bahrain, Yemen và Jordan sẽ có khả năng thích ứng với
chiến thuật này và ngăn chặn không để cho nó có
hiệu quả như vừa rồi hay không?</em>
<strong>GS:</strong> Họ sẽ cố, dĩ nhiên là như thế. Các
chính phủ này sẽ tham khảo lẫn nhau, có thể là với
Iran, Trung Quốc và những nước khác, nơi mà người ta
không thích cách phản kháng như thế. Sẽ có sự trao
đổi thông tin về cách thức tiêu trừ căn bệnh dễ lây
làn này.
<em>NS: Công nghệ internet có vai trò quan trọng như thế nào?
Ông có cho rằng các phương tiện thông tin đại chúng đã
gán cho nó ý nghĩa quá lớn hay không?</em>
<strong>GS:</strong> Đáng tiếc là tôi không biết nhiều về
công nghệ, tôi nghiên cứu những vấn đề khác! Tất cả
các bản tường trình đều nói rằng nó có vai trò quan
trọng ở cả Tunisia lẫn Ai Cập. Nhưng vấn đề là không
phải tự thân công nghệ, đấy chỉ là phương tiện thông
tin thôi. Quan trọng là điều bạn thông báo. Đấy chính
là cái mà công trình của tôi hướng tới.
<em>NS: Ông đánh giá như thế nào về việc đưa tin về
cách mạng trên các phương tiện truyền thông?</em>
<strong>GS: </strong> Có vẻ như truyền thông đóng vai trò
cực kì to lớn. Nhưng giới báo chí cũng còn một số
vấn đề. Thí dụ như có đàn áp bằng vũ lực, hay
một số người bị giết thì họ gọi là những cuộc
biểu tình bạo lực. Nhưng đấy không phải là biểu tình
bạo lực – đấy là chế độ bạo lực giết dân của
mình. Đôi khi họ còn gọi là bạo loạn trong khi thực ra
đấy là những cuộc biểu tình bất bạo động và có
kỉ luật. Thuật ngữ rất quan trọng.
<em>NS: Khi xem các bản tin nhiều người đã ngạc nhiên
trước hình ảnh người Hồi giáo và Thiên chúa giáo
bảo vệ nhau khi họ cầu nguyện. Ông có nghĩ rằng tôn
giáo là một tác nhân quan trọng không?</em>
<strong>GS:</strong> Theo tôi thấy thì không.
<em>NS: Về mặt lịch sử, bất bạo động và chủ nghĩa
hòa bình thường được gắn với các tôn giáo thí dụ
đạo Jain hay "các nhà thờ hòa bình" Thiên chúa
giáo.</em>
<strong>GS:</strong> Vâng, đúng thế.
<em>NS: Tôn giáo có phải là tác nhân quan trọng trong việc
động viên các phong trào bất bạo động không hay các ý
tưởng này đã vượt qua được cội nguồn tôn giáo
của chúng?</em>
<strong>GS:</strong> Đây thậm chí không còn là vấn đề
nữa. Chúng đã vượt qua các biên giới tôn giáo. Nếu
người ta là thành phần của một nhóm tôn giáo nào đó
và có tinh thần bất bạo động và không chống cự thì
đấy là rất tốt. Nhưng chúng ta không nói rằng phải
có tín ngưỡng nào đó thì họ mới làm như thế. Về
mặt lịch sử, trong hàng trăm năm, thậm chí hàng ngàn
năm đã không phải như thế rồi. Đấu tranh bất bạo
động, theo tôi hiểu, không căn cứ vào đức tin của
người dân. Mà căn cứ vào những việc họ làm.
<em>NS: Nhưng những khác biệt về văn hóa có làm cho một
số xã hội có xu hướng bất bạo động hơn những xã
hội khác hay không? Hay là các xã hội có khả năng như
nhau, không phụ thuộc vào nền văn hóa của mình?</em>
<strong>GS:</strong> Tạm thời gác sang một bên vấn đề văn
hóa, không phải tất cả đều có khả năng làm một
việc gì đó. Nhưng khi tác phẩm Chính sách bất bạo
động (The Politics of Nonviolent Action) của tôi được xuất
bản lần đầu vào năm 1973, một nhà nhân chủng học nổi
tiếng, bà Margaret Mead, đã nói trong một cuộc phỏng vấn
rằng cuốn sách của tôi là hiện tượng liên văn hóa.
<em>NS: Có những suy nghĩ rập khuôn cho rằng người Hồi
giáo không thể làm như thế này, rằng họ chỉ có thể
sử dụng bạo lực.</em>
<strong>GS:</strong> Cực kì nhảm nhí. Theo lời của Gandhi thì
ở khu vực biên giới phía Tây-Bắc tỉnh British India,
người Pashtuns theo Hồi giáo, nổi tiếng là những
người rất thô bạo, nhưng lại trở thành những người
lính dũng cảm hơn và có kỉ luật hơn là người theo
đạo Hindu. Đây là một thí dụ cực kì quan trọng. Khi
tác phẩm <a
href="http://www.aeinstein.org/organizations/org/FDTD-Vietnamese.pdf">Từ
độc tài đến dân chủ</a> của tôi được xuất bản ở
Indonesia thì chính Abdurrahman Wahid, một lãnh tụ của người
Hồi giáo và sau này là tổng thống Indonesia, đã viết
lời giới thiệu cho nó.
<em>NS: Ông có lo lắng về việc liệu những phe nhóm Hồi
giáo Ai Cập có thể trở thành những đối tác tin cậy
được trong việc tạo lập xã hội dân chủ hơn hay không?
</em>
<strong>GS: </strong>Tôi không thật sự hiểu xã hội Ai Cập,
kiến thức về người Hồi giáo Ai Cập thì còn ít hơn
nữa. Nhưng tôi biết rằng tổ chức Huynh đệ Hồi giáo
quan tâm đến cuộc đấu tranh bất bạo động, theo tôi
biết thì cách đây mấy năm đây là tổ chức đầu tiên
ở Ai Cập đưa tác phẩm Từ độc tài tới dân chủ lên
website bằng tiếng Ai Cập của họ.
<em>NS: Còn giới quân nhân, hiện họ đã nắm được
chính quyền ở Ai Cập?</em>
<strong>GS:</strong> Lại xin nói rằng giá mà tôi biết giới
quân nhân Ai Cập thì hay quá. Nhưng tôi không biết.
<em>NS: Nhưng xét về mặt lịch sử khi giới quân nhân nắm
quyền thì họ có trở thành người bảo vệ tin cậy
của cuộc cách mạng bất bạo động được không? </em>
<strong>GS:</strong> Chẳng có gì bảo đảm cả. Bao giờ cũng
có nguy cơ là sau khi kiểm soát được chính phủ thì họ
sẽ ở lại vì nghĩ rằng mình biết nhiều hơn những
người khác. Đấy là lí do vì sao phải chuẩn bị sẵn
sàng cho tình huống đảo chính quân sự hay chính trị lại
quan trọng đến như thế. Trên website của chúng tôi có
một cuốn sách mỏng Chống đảo chính (<a
href="http://aeinstein.org/organizationsd063.html">The Anti-Coup</a>) nói
về cách thức ngăn chặn đảo chính và cách chống lại
nếu nó đã xảy ra. Tôi hết sức đề nghị những
người lo lắng về đảo chính quân sự hay đảo chính
chính trị nghiên cứu và làm theo nó.
<em>NS: Ông cho rằng những người ủng hộ dân chủ ở Trung
Đông cần phải làm gì để bảo đảm rằng việc chuyển
giao được thực hiện theo đúng lộ trình? </em>
<strong>GS:</strong> Bất kì ai trong hoàn cảnh này cũng phải
mở to mắt ra và xác định được những tín hiệu
chẳng lành – tức là xác định được những sự
kiện không diễn tiến theo chiều hướng có lợi và góp
phần bảo vệ nền dân chủ. Cần phải tính toán trước
những việc cần làm khi điều đó xảy ra. Nhưng chúng ta
không thể góp ý cụ thể hơn.
<em>NS: Tại sao ông lại không góp ý? </em>
<strong>GS:</strong> Chúng ta không biết rõ các xã hội đó,
vì vậy mà góp ý của chúng ta có thể sai. Chúng ta
chỉ có thể góp ý là cần phải suy nghĩ một cách kĩ
lưỡng ngay từ trước. Trên website của chúng tôi còn một
cuốn sách mỏng nữa, gọi là Tự giải phóng (<a
href="http://www.aeinstein.org/selfLiberation.html">Self-Liberation</a>),
hướng dẫn cho người ta lập kế hoạch cho chiến lược
của mình. Họ phải nghiên cứu kĩ lưỡng xã hội của
mình: Bản chất của chế độ? Nó mạnh ở chỗ nào và
yếu ở chỗ nào? Phức tạp hơn là nói. Họ phải hiểu
một cách thấu đáo cuộc đấu tranh bất bạo động,
nếu không thì họ không thể lập kế hoạch một cách
đúng đắn được. Và cuối cùng, họ phải biết cách
tư duy chiến lược. Giống như các nhà chiến lược quân
sự, họ phải lập kế hoạch tiến hành chiến dịch một
cách kĩ lưỡng – không phải là kế hoạnh cho một trận
đánh mà là cho cả chiến dịch. Thường là, người ta
không biết tư duy chiến lược, nhưng họ cần phải học.
<em>NS: Các tư tưởng đó đã lan truyền rộng rãi đến
mức nào? Thí dụ như ở Ai Cập, khá đông người còn
mù chữ.</em>
<strong>GS:</strong> Đôi khi người biết chữ lại là vấn
đề vì họ có thể trở thành phương tiện truyền bá
bất kì truyền đơn nào, còn người mù chữ thì không
thể đọc được truyền đơn. An toàn hơn!
<em>NS: Nhưng ông có nghĩ rằng toàn xã hội phải nghiên
cứu hành động bất bạo lực trước khi làm hay là chỉ
cần một nhóm nhỏ các nhà lãnh đạo tinh thông là
được?</em>
<strong>GS:</strong> Về cơ bản là rất đơn giản: làm việc
không nên làm hay là làm việc nên làm. Vấn đề không
phải là ăn đòn của người ta mà là tính kiên cường
của con người. Ai cũng có thể làm được điều đó.
Không cần có bằng tiến sĩ hay bằng cấp tương tự như
thế mới có thể tham gia. Nhưng nếu chị định lập kế
hoạch chiến lược cho cả nước thì chị phải biết
nhiều hơn nữa, chứ không chỉ nguyên tắc đơn giản này.
Chúng tôi có những tác phẩm rất dài và rất chi
tiết, được chú giải một cách kĩ lưỡng, lại có cả
những cuốn chỉ mươi, mười lăm trang. Cần phải nói cho
phù hợp với quyền lợi và học vấn của người nghe.
<em>NS: Các cuộc cách mạng ở Ai Cập và Tunisia sẽ có
đóng góp như thế nào vào lí thuyết và thực tiễn
của đấu tranh bất bạo động?</em>
<strong>GS:</strong> Tôi không biết. Quả thật là không biết.
Mọi thứ đều được truyền bá, nhất là trong thời
đại công nghệ này. Nhưng tôi quả thực không biết. Chúng
tôi không có người nghiên cứu tại chỗ. Đáng lẽ chúng
tôi phải có các nhà nghiên cứu làm việc toàn thời gian
trong thời gian này, nhưng đáng tiếc là chúng tôi không
có tiền để làm chuyện đó. Chúng tôi không có nhiều
tài trợ. Chúng tôi có thể lôi kéo được sự chú ý
của toàn thế giới, nhưng chúng tôi chỉ làm được
những nghiên cứu cơ bản, vì không có tiền. Người ta
đồn rằng chúng tôi là CIA, nhưng những người đã
đến thăm cơ sở của chúng tôi mà nghe được chuyện
đó thì họ sẽ cười to – văn phòng của chúng tôi rất
nghèo! Hiện tượng này cần được nghiên cứu một
cách căn cơ hơn.
<em><strong>Nguồn:</strong>
http://blogs.ssrc.org/tif/2011/02/17/the-science-of-people-power-an-interview-with-gene-sharp/</em>
***********************************
Entry này được tự động gửi lên từ trang Dân Luận
(http://danluan.org/node/7913), một số đường liên kết và hình
ảnh có thể sai lệch. Mời độc giả ghé thăm Dân Luận để
xem bài viết hoàn chỉnh. Dân Luận có thể bị chặn tường
lửa ở Việt Nam, xin đọc hướng dẫn cách vượt tường lửa
tại đây (http://kom.aau.dk/~hcn/vuot_tuong_lua.htm) hoặc ở đây
(http://docs.google.com/fileview?id=0B_SKdt9lFNAxZGJhYThiZDEtNGI4NC00Njk3LTllN2EtNGI4MGZhYmRkYjIx&hl=en)
hoặc ở đây (http://danluan.org/node/244).
Dân Luận có các blog dự phòng trên WordPress
(http://danluan.wordpress.com) và Blogspot (http://danluanvn.blogspot.com),
mời độc giả truy cập trong trường hợp trang Danluan.org gặp
trục trặc... Xin liên lạc với banbientap(a-còng)danluan.org để
gửi bài viết cho Dân Luận!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét